Кіріспе

Моно Гранде (испан тілінде "үлкен маймыл"), маймылға ұқсас ірі жаратылыс, Оңтүстік Америкада сирек кездеседі деп хабарланады. Мұндай жануарлар, әдеттегі Жаңа әлем маймылдарынан әлдеқайда ірі болып сипатталады. Бұл туралы айтылғандар көп жарияланбады және көбінесе сарапшылардың назарын аударған жоқ.

Ескі хабарлар мен байқаулар

19 ғасырдың басында Оңтүстік Америкада саяхат жасаған неміс натуралисі Александр фон Гумбольдт Ориноко өңірінен әйелдерді ұстап алып, шатырлар тұрғызып, кейде адам етін жейтін жүнді, адамға ұқсас жаратылыстар – "Сальваже" ("Жабайы") туралы әңгімелер естіді. Ол бұл мифке сенбеді. Табиғаттанушы Филип Госс 19 ғасырдың ортасында Венесуэлаға саяхат жасағанда осы аңыздарды зерттеуге тырысты, бірақ айқын нәтижеге қол жеткізе алмады (Шёгрен, 1980).

Қазіргі кездегі хабарлар мен байқаулар

1920 жылы фотоға түсірілген Лойс маймылы Оңтүстік Америкадағы мүмкін белгісіз үлкен маймыл ретінде ұсынылды; кейіннен ол дерлік толығымен жәндік маймыл екені анықталды. 1931 жылы Лойс маймылынан шабыттанған үш итальяндық Гайанадағы Мазаруни өзеніне экспедиция жасады, бірақ тұрғындардың айтқан сөздерінен басқа ешқандай дәлел таба алмады. Бенгт Шёгрен (1980) былай деп жазады: «Олар бірнеше куәгерлердің баяндамаларымен оралды, олар сұхбаттасқан адамдар оларды мазақтап, әсте жоқ деген ойды қалдырды». Америкалық миллионер де бір данасын тапқан адамға 50 000 доллар сыйлық белгіледі, бірақ ешкім сыйлықты талап еткен жоқ. Де Лойспен бірге сол аймақтарды зерттеген американдық ғалым Филип Гершковиц бұл оқиғаның ателес белзебут жәндік маймылынан туған миф екеніне келді. Алайда 1951 жылы француз Роджер Куртевиль де Лойс өзінің жаратылыстарын көрген Тарра өзенінде маймылға ұқсас адамды көргенін мәлімдеді. Де Лойс сияқты ол да жаратылыстың суретін дәлел ретінде ұсынды. Sjögren (1980) фотосуреттің жалған екенін, де Лойс фотосуретінің өңделген нұсқасы екенін айтады. 1987 жылы Гари Сэмюэлс (Нью-Йорк ботаникалық бағының гранты бойынша оқыған миколог) Гайанада саңырауқұлақты зерттеп жатқанда, жақын жерден қадам дыбысын естіп, гвианалық көмекшісін көремін деп ойлап, көз тіктеді. Оның орнына ол екі аяқпен жүретін, маймылға ұқсас, шамамен 1,5 метр биіктіктегі жаратылысты көрді. Сэмюэлс бұл жаратылыстың оған қарқырап, қашып кеткенін айтты.

Сын

Жоғарыда айтылғандай, Гумбольдт Сальвахе туралы хабарларды Еуропалық отарлаушылармен бірге Оңтүстік Америкаға келген мифтер деп санаған. Швециялық автор Рольф Бломберг (1966) Амазонка бассейніндегі жасырын монстрлар туралы қауесеттердің Артур Конан Дойлдың "Жоғалған әлем" (1912) кітабымен және ерекше ірі ұсақ маймылдарды (Sjögren, 1980) көру туралы шамадан тыс хабарламалардың үйлесімінен туындауы мүмкін деп болжайды, ал Бенгт Шёгрен (1962) былай деп мәлімдеді: "Критиктік білімі бар зоологтар үшін бұл "маймыл жұмбағы" тек жақсы әзіл ғана". Адамдардан басқа, гоминидтер (Hominoidea) Ескі Дүниемен шектеледі, ал Жаңа Дүниеде ұзын құйрықтары және жалпақ мұрындары бар кішкентай, көбінесе ағаштарда тіршілік ететін маймылдар (Platyrrhini) қоныстанған.