Кіріспе
Гуда – Нидерландының батысында, Роттердам мен Утрехт қалалары арасында, Оңтүстік Голландия провинциясында орналасқан қала және муниципалитет. Гуданың халқы 75 000 адамды құрайды және ол Гуда сыры, штрупвафель, көптеген каналдар, темекі тарту құбырлары және 15 ғасырдағы қалалық әкімшілік ғимаратымен әйгілі. Оның тарихи шіркеулері мен басқа да ғимараттары оны күндізгі саяхатқа өте танымал орынға айналдырады. Орта ғасырларда Ван дер Гоуде әулеті қазіргі қала орналасқан жерде қоныс салған және Гоу өзенінің жағасында бекініс салынған қамал тұрғызған, осыдан әулет және қала өз аттарын алған. Жергілікті тұрғындар бұл елді мекенді ұзақ жылдар бойы Тер Гоуде, немесе қысқасымен Тергу немесе Тергуу деп атаған. Алғашқыда батпақ жер болған бұл аймақ екі ғасыр бойы дамыған. 1225 жылы Гуе өзенімен байланысқан канал салынды, ал оның құйылысы портоға айналды. 1272 жылы Флорис V, Голландия графы қалаға қала құқығын берді. Бұл қаладан шыққан сыр да Гуда деп аталады.
Gouda is a city and municipality in the west of the Netherlands, between Rotterdam and Utrecht, in the province of South Holland. Gouda has a population of 75,000 and is famous for its Gouda cheese, stroopwafels, many grachten, smoking pipes, and its 15th century city hall. Its array of historic churches and other buildings makes it a very popular day trip destination. In the Middle Ages the Van der Goude family founded a settlement at the location of the current city and built a fortified castle alongside the banks of the Gouwe River, from which the family and the city took their names. Locals long called the settlement Ter Goude, or Tergou or Tergouw for short. The area, originally marshland, developed over the course of two centuries. By 1225, a canal was linked to the Gouwe and its estuary became a harbour. in 1272 Floris V, Count of Holland granted the town city rights.
Тарих
1100 жылға қарай, қазіргі Гуда аймағы батпақты және торф орманымен жабылған, оны Гуве сияқты шағын арналар кесіп өтетін. Қазіргі базар мен қалалық әкімдікке жақын осы өзеннің жағалауында 11-12 ғасырларда торфты қазу жұмыстары басталды. 1139 жылы Гуда есімі алғаш рет Утрехт епископының құжатында тіңкерілген. 13 ғасырда Гуве Оуд Рейнге (Ескі Рейн) канал арқылы қосылды және оның Холландсе Ийсселге құятын жері портқа айналды. Осы портты қорғау үшін Гуда қамалы салынды. Бұл кеме жолы Фландрия мен Франция арасындағы Голландия және Балтық теңізімен сауда үшін қолданылды. 1272 жылы Голландия графы Флорис V Гудаға қала құқығын берді, ол сол кезде маңызды орынға айналды. Қалалық каналдар (грахтендер) қазылып, қала ішінде көлік жолдары ретінде пайдаланылды. 1361 және 1438 жылдары болған үлкен өрттер қаланы қиратты. 1572 жылы қаланы испан патшасына қарсы көтерілісшілер басып алды, олар өртеу және қиратуға да қатысты. 1577 жылы Гуда қамалын бұзу жұмыстары басталды. 1551 жылы әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған ең көне қонақ үйі – De Zalm, тарихи Вааг ғимаратының жанында, Markt 34 мекенжайында орналасқан. 1574, 1625, 1636 және 1673 жылдары Гуда қатаң оба эпидемияларынан зардап шекті, соның ішінде соңғысы ең ауыр болды: 2995 адам қайтыс болды, бұл халықтың 20% құрады. 16 ғасырдың соңында Гудада ауыр экономикалық проблемалар туындады. Ол 17 ғасырдың бірінші жартысында қалпына келді және тіпті 1665-1672 жылдар аралығында гүлденді. Алайда, 1672 жылы франко-голландия соғысы басталғанда және 1673 жылы оба қаланы қиратқанда, экономикасы қайта құлдырады, тіпті құбыр өнеркәсібіне де әсер етті. 1700 жылдан кейін Гуда 1730 жылға дейін даму мен өркендеу кезеңін бастан өткерді. Содан кейін тағы бір экономикалық төмендеу орын алып, 19 ғасырдың басына дейін созылған ұзақ құлдырауға әкелді. Гуда сол кезде Нидерландыдағы ең кедей қалалардың бірі болды: «Гуданер» және «тіңкестеуші» терминдері бір-бірімен синоним ретінде қарастырылды. 1830 жылдан бастап қала қабырғаларын бұзу жұмыстары басталды. Соңғы қақпа 1854 жылы бұзылды. Тек 19 ғасырдың екінші жартысынан бастап ғана Гуда экономикалық жағдайдың жақсаруынан пайда көре бастады. Stearine Kaarsenfabriek (Стейрин шам фабрикасы) және Machinale Garenspinnerij (Механикалық жіп иіру фабрикасы) сияқты жаңа кәсіпорындар экономикасына серпін берді. 1855 жылы Гуда-Утрехт темір жолы жұмыс істей бастады. 20 ғасырдың басында қала аумағын кеңейту басталды, ол қаланың орларын басып өтті. Алдымен Корте Аккерен, Корт Харлем және Кадебурт жаңа аудандары салынды, содан кейін соғыстан кейін Bloemendaal және басқа да аудандар салынды. 1940 жылдан бастап қаланың орларын және грахтендерді толтыру жұмыстары басталды: Nieuwehaven, Raam, Naaierstraat және Achter de Vismarkt. Алайда, қала тұрғындарының наразылығы мен қала жоспарлаушыларының саясатының өзгеруіне байланысты Гуда орларды және грахтендерді толтыруды жалғастырмады, олар қазір тарихи құнды деп есептеледі. 1944 жылы теміржол станциясы одақтастардың бомбалауынан зақымдалып, сегіз адам қаза тауып, он адам жарақат алды. Бұл бомбалау Гаага мен Роттердамды Утрехтке жалғастыратын теміржолды жоюға бағытталған. Соғыстан кейін қала кеңейе бастады және көлемі үш есеге жуық өсті. Гуда Оост, Блумендаал және Говервель сияқты жаңа аудандар салынды. Соңғы жылдары қаланың кеңеюінен қалалық жаңару мен джентрификацияға қарай өзгеріс болды.
Экономика
Гуда өзінің Гуда сырымен танымал, ол әлі күнге дейін әр бейсенбіде өткізілетін сыр базарында сатылады. Гуда сонымен қатар шамдар, темекі тарту құбырлары және стропвафльдер жасаумен де белгілі. Гудада бұрын маңызды зығыр өнеркәсібі және бірнеше сыра қайнатушылықтар болған. Гуда сыры қаланың өзінде емес, оны қоршаған аймақта жасалады. Оның атауы Гуда қаласында сауда жасалғандығынан шыққан, онда қалалық кеңес қатаң сапа бақылауын жүзеге асырады. Қала орталығының экономикасы туризмге, ойын-сауыққа және бөлшек саудаға негізделген, ал кеңселер қала шеткеріне орналасқан. Қазіргі таңда қалада 32 000-нан астам жұмыс орны бар, көбінесе коммерциялық және денсаулық сақтау салаларында.
Көлік
Гуада екі теміржол станциясымен қызмет көрсетеді: Гуада және Гуада Говервелле. Басты теміржол станциясы Гаага, Роттердам және Утрехт қалаларына Intercity қатынастарымен, сондай-ақ Амстердам және Альфен-ан-ден-Рейн/Лейденге аймақтық пойыздармен байланыстырады. Қала A12 және A20 тас жолдарының бойында да орналасқан.