Кіріспе

Пәкістанда атыс қаруын пайдалануға қатысты заңдар

Пәкістанның қару заңдары елдегі жалпы халықтың атыс қаруын иеленуіне мүмкіндік береді. Пәкістан әлемдегі ең ірі ашық қару-жарақ нарықтарының бірі болып табылады және қазіргі заманда жергілікті қару жасау дәстүрімен де танымал. Ел әлемдегі барлық маңызды қару-жарақтардың көшірмелерін шығарумен белгілі. Атыс қаруы кеңінен таралған болғанымен, ауыр қару-жарақтар тек Хайбер-Пахтунхва провинциясының тайпалық аймақтарында ғана рұқсат етілген. Бұл ракеталық гранаталар, қысқа, орта және ұзақ қашықтықтағы ракеталар, әуе шабуылына қарсы қарулар, минометтер және басқа да атыс қаруларының айналымын қамтиды. Қалалар мен провинцияларда атыс қаруын пайдалануды көбінесе қорғану және спорт үшін деп қарастырады. Ал Хайбер-Пахтунхва, Белужистан және Пенджаб пен Синд провинцияларының ауылдық аймақтарында оны өз мәдениеттерінің ажырамас бөлігі деп есептейді. Дамыған салт-дәстүрлер қарудың таралуын және маңыздылығын арттырады. Хайбер-Пахтунхвада, паштун тұрғындары күш пен қайратты бағалайтын жерде, АК-47 немесе басқа қаруды алып жүру – құрмет пен сыйлау белгісі. Тойлар мен мерекелер сияқты арнайы жағдайларда, заңсыз болғанына қарамастан, әуеге оқ ату жиі кездеседі. Пешавар маңындағы Дарра Адам Кель қаласы тарихи тұрғыдан қару өндірудің маңызды орталығы болып табылады және Ли-Энфилд, 303 көшірмелерімен және басқа да Хайбер жолы көшірмелерімен танымал. Алайда, қазір қала AK-47, шағын Калашниковтар және қолға ұсталатын атыс қаруларын, соның ішінде "Джеймс Бонд" қаламша-тапаншасын қоса алғанда, кең ауқымды қару-жарақтар өндіреді.

Меншік

2012 жылы халықтың қолында шамамен 20 миллион атыс қаруы болған, оның 7 миллионы Пакистанның 200 миллион халқы арасында тіркелген. 2017 жылғы Шағын қарулар туралы зерттеуге сәйкес, халықтың қолында шамамен 44 миллион атыс қаруы болған, оның 6 миллионы тіркелген. Жеке қару меншігінің деңгейі 100 адамға 22,3 қарудан келеді. 230 елдің арасында жеке меншіктегі қару саны бойынша Пакистан әлемде 24-орында тұр. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 100 000 халқына шаққандағы адам өлтіру көрсеткіші 3,8 құрады, бұл АҚШ-тағы 100 000 халқына шаққандағы 4,96 көрсеткішіндей емес.

Құқықтық база

Пәкістанда атыс қаруын иелену, сату және сатып алу мәселелерімен айналысатын негізгі заң – 1965 жылғы Пәкістан қару-жарақ туралы жарлығы. Ол федералды үкіметке ресми газетте жариялау арқылы қару-жарақ лицензияларын беру қағидаларын белгілеу өкілеттігін береді. Конституцияға 18-ші түзету енгізілгеннен кейін Пәкістан провинциялары өздерінің ережелері мен нормаларын қабылдау құқығын алды. Синд, Пәнджаб және Хайбер-Пахтунх провинциялары өздерінің қару-жараққа қатысты ережелері мен нормаларын жариялады. Сауда министрлігі қару-жарақ импортын бақылайды және елге қару-жарақ импорты бойынша саясатты жүзеге асырады.

Тыйым салынбаған бұрғылау қарулары мен лицензиялар

Пакистанның Ішкі істер министрлігі 2013 жылдың 7 маусымында жариялаған ресми хабарламада тыйым салынған және тыйым салынбаған қарулар анықталған. 18-ші түзетуден кейін қару-жарақ лицензияларын беру құқығы провинцияларға берілді. Бірақ, лицензиялау бойынша федералдық үкіметтің құзыреті Исламабадта және федералдық үкімет қызметкерлеріне, шенеуніктерге, федералдық үкімет мекемелеріне және қорғаныс қызметкерлеріне қатысты сақталды. Әр түрлі провинциялар өздерінің саясатына сәйкес қару-жарақ лицензияларын шығарады.

Тыйым салынған қарулар мен лицензиялар

18-ші түзетуден кейін әр түрлі провинциялар өздерінің қару-жараққа қатысты ережелер мен талаптарды жасады және ресми газет арқылы тыйым салынған және рұхсат етілген атыс қаруларының тізімін жариялады. 2017 жылдың қараша айында Ішкі істер министрлігі автоматты қаруларға тыйым салынғанын және барлық заңды иелері оларды жартылай автоматты түрге өзгертуге немесе 2018 жылдың 15 қаңтарына дейін билік органдарына тапсыруға міндетті екенін хабарлады. Бірақ 2018 жылдың 14 желтоқсанында үкімет бұл тыйымды кері қайтарып, бұрын күштен шығарылған барлық тыйым салынған калибрлі лицензияларды қайта жаңартты. Жаңа ПБ лицензияларын беру жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкерлер мен жоғары дәрежелі қорғаныс қызметкерлерімен шектелді.

Белуджистан

Әзірге Белуджистан өз қару-жарақ заңын немесе ережелерін қабылдаған жоқ және 1965 жылғы Пәкістан қару-жарақ туралы ережесімен әлі де басшылыққа жүзеді. Осының салдарынан, Белуджистан облыстық үкіметі Белуджистан тұрғындарына тыйым салынбаған қаруға лицензиялар береді. Қазіргі таңда квота шектеуі жоқ, ал қару лицензияларын беру құқығы аудандық әкімдіктерде.

Хайбер Пахтунхва

2014 жылғы Хайбер-Пахтунхва қару ережелеріне сәйкес, атыс қаруына лицензия Пәкістанның кез келген азаматы мен провинцияның тұрғынына беріледі. Өтініш беруші 21 жастан асқан және ұлттық жеке куәлігі болуы керек. Бұдан бөлек, адамның психикалық денсаулығының тарихы мен бұрын қылмыс жасаған-жасамағаны тексеріледі. Билік органдары жергілікті өкімет саясатына сәйкес жалпы мінез-құлқы мен жарамдылығын ескереді. Заңда үкіметке берілетін лицензиялардың максималды санын белгілеу құқығы берілген. NBP атыс қаруын жеке тұлғалардың иеленуі үшін XVII нысанды толтыру қажет. Өтініш беруші қаруды иелену себебін – спорт, қорғану, көрнектілік немесе басқа да себептерді – жазбаша түсіндіруі керек. Үкімет сондай-ақ таңдалған адамдарға тыйым салынған калибрлі қаруға лицензия береді.

Пунджаб

89-шы түзетутен кейін Пәнджаб 2014 жылы қару-жарақ ережелерін қабылдады, және олар 2017 жылы қайта өзгертілді. Пәнджаб үкіметі 2015 жылдың 10 маусымында мемлекеттік басылымда ресми хабарлама арқылы тыйым салынған және тыйым салынбаған атыс қаруларының тізімін жариялады. Пәнджаб үкіметі барлық жеке қару лицензияларының цифрлық тіркелмесін сақтау үшін Ұлттық азаматтық тіркеу басқармасын (NADRA) құрды, ал бұрынғы қағаз түріндегі лицензиялар чипті смарт-карталарға ауыстырылды. Қару-жарақ саудагерлерінің тіркелмесін цифрлық форматқа көшіру жұмыстары да жүргізілуде. Қазіргі таңда қарапайым азаматтар үшін жаңа жеке қару лицензияларына тыйым салынған, бірақ үкімет қызметкерлері мен белгілі бір мамандық иелері үшін қолжетімді. Жеке лицензия алуға болатын ең төменгі жас – 25 жас.

Синд

2003 жылдың қыркүйегінде Синд үкіметі жаңа лицензиялар беруді тоқтатты. 2009 жылдың қаңтар айында Синд жоғары соты үкіметке жаңа NPB және PB лицензияларын беру жөніндегі саясатты әзірлеуді тапсырды. Жас шегі – 21 жас. Бұл тыйым кейін 2009 жылдың 22 қарашасында күштен шығарылды және қазір жаңа лицензиялар квота негізінде берілуде.

Исламабад астаналық аумағы

2018 жылдың 3 мамырында Исламабад 2013 жылдан бері сақталған қару-жарақ лицензияларын беруге қойылған шектеуді жойды. Ай сайын 100-ге дейін лицензия беруге рұқсат берілді.

Өрт сөндіру қаруын сату, сату және тіркеу

Пәкістанда жеке сату және қару-жарақтарды беруге тыйым салынған. Жарамды қару-жарақ сату лицензиясысыз қару-жарақпен сауда жасау да заңсыз. Қару-жарақпен сауда жасау үшін тиісті провинциялық билік органдары берген дилерлік лицензия қажет. Лицензия алған қару-жарақ сатушылар шетелден қару-жарақ импорттауға рұқсат етіледі, бірақ импортталған қару-жараққа жоғары кедендік баж салынады. Пәкістанда заң бойынша, жеке меншік қару-жарақтарды алу, иелену және беру туралы мәліметтер ресми тіркелімде сақталуы тиіс. Лицензияланған қару-жарақ сатушылар қару-жарақ немесе оқ-дәріні сатып алу, сату немесе беру туралы деректерді реттеуші органға ұсынуға міндетті. Сонымен қатар, лицензиялы қару жасаушылар өндірілген әрбір қарудың тізімін сақтауға міндетті, оны реттеуші орган тексеруі мүмкін. Мемлекеттік органдар өз бақылауындағы барлық қару-жарақ пен оқ-дәрінің сақталуы мен қозғалысы туралы жазбаларды жүргізуге міндетті. Пәнджаб және Синд провинцияларында қару-жарақ сатушыларына қатаң бақылау жүргізіледі, ал Пәнджаб қару-жарақ саудасын қару-жарақ сатушыларының компьютерлік дерекқорын құру арқылы реттеген алғашқы провинция болды. Бұдан әрі, Пәнджаб үкіметі NADRA арқылы онлайн дилерлер тізімін құруда және барлық қару-жарақ дилерлері үшін онлайн биометриялық тіркеу модулін жасауда.

Қарусыз аймақтар

Пәкістанда жеке қаруды білім беру мекемелері, жатақханалар, пансионаттар, жәрмеңкелер, саяси, діни, рәсімдік немесе ағымдық сипаттағы жиналыстар мен шерулер, сондай-ақ соттар мен мемлекеттік кеңселердің ғимараты сияқты бірқатар қоғамдық және жеке орындарда алып жүруге тыйым салынады.

Қаруларды тасымалдау

Пәкістанда қаруды ашық алып жүру қылмыс болып есептеледі. Адам атыс қаруын өз үйінде (жеке үйлердің төбесінде көрсету үшін қоса), көлігінде және жасырын түрде тасымалдауға құқылы. Заңға сәйкес, тиісті органның рұқсатысыз ашық тасымалдауға тыйым салынған, бірақ Хайбер Пұштунхуа мен Белуджистанның ауылдық аймақтары сияқты кейбір аймақтарда бұл практика әлі де кездеседі. Азаматтық тәртіпсіздіктерді болдырмау үшін жергілікті билік қоғамдық жиындарға шектеулер салғанда немесе наразылықтар зорлыққа ұшырауы мүмкін болғанда, қару алып жүруге арнайы рұқсаттар талап етіледі. Ірі қалаларда қаруды ұнататындар үшін оқ ату алаңдары мен галереялары бар. 2015 жылы Пәнджаб үкіметі лицензияланған қаруды ашық алып жүруге екі жылға бас бостандығынан айыру жазасымен тыйым салды.

Қару лицензиясының жас шегі

18-ші түзетуден кейін әр түрлі провинциялар өздерінің қару-жараққа қатысты ережелер мен нормаларын қабылдады. Сондықтан, қару-жарақ лицензиясы алу үшін ең төменгі жас шегі провинциялар бойынша өзгеше болады. 2017 жылы Пәнджаб провинциясында қару-жарақ лицензиясы алуға рұқсат етілген ең төменгі жас 25 жас деп белгіленді.

Заңсыз қару-жарақ ұстағаны үшін жаза

Пакистанда қару-жарақтарды заңсыз иеленуі үшін 7 жылдан 14 жылға дейін түрме жазасы көзделеді.

Жинақтау, рақымшылық жасау және жою бағдарламалары

Пәкістан билігі қару-жарақтарды өз еркімен тапсыру схемаларын, сондай-ақ қару тәркілеу бағдарламаларын іске қосқаны мәлім. Бұл схемалар айналыстағы заңсыз қару-жарақтардың санын азайту мақсатында жасалған. 2010 жылы ғана пакистандық азаматтар 89 мыңнан астам заңсыз қаруды жою үшін өз еркімен тапсырды. Жақындағы мемлекеттік кешірімдер, жинау және тәркілеу бағдарламалары аясында жойылған қару-жарақтардың жалпы саны 641 107 құрайды. Пәкістан армиясы талибандар және басқа да бүлікшілерден тәркіленген қаруды үнемі алып, оларды өз қоймаларында сақтайды.