Кіріспе
Америка сот жүйесінде кең таралған қағидалар. АҚШ соты, істі қарау кезінде басқа соттың құзыретіне тікелей қатысы бар болса, оны қараудан бас тартуға құқылы (немесе кейбір жағдайларда міндетті) болатын бірнеше қағидалар бар. Мұндай қағидалар көбінесе бірдей мәселелерді қамтитын сот процестері екі түрлі сот жүйесінде (мысалы, федералдық және штаттық соттарда) бір уақытта қозғалған кезде қолданылады. АҚШ-та қарауға болатын істерге шектеулер қойылған федералдық сот жүйесі бар, сондай-ақ әр штаттың өз жеке сот жүйесі бар. Кейбір жағдайларда осы соттардың құзыреттері бір-бірімен тоғысады, нәтижесінде екі тарап арасындағы дау бір немесе екі сотқа да берілуі мүмкін. Мұндай жағдай шатасуға, ресурстардың зыянға ұшырауына және бір сот екінші сотты сыйламағандай көрінуіне әкелуі мүмкін. Федералдық және штаттық соттар, белгілі бір іс бойынша қай соттың құзыретіне бағыну керектігін анықтайтын ережелерді жасады.
An abstention doctrine is any of several doctrines that a United States court may (or in some cases must) apply to refuse to hear a case if hearing the case would potentially intrude upon the powers of another court. Such doctrines are usually invoked where lawsuits involving the same issues are brought in two different court systems at the same time (such as federal and state courts). The United States has a federal court system with limitations on the cases that it can hear, while each state has its own individual court system. In some instances, the jurisdiction of these courts overlap, so a lawsuit between two parties may be brought in either or both courts. The latter circumstance can lead to confusion, waste resources, as well as cause the appearance that one court is disrespecting the other. Both federal and state courts have developed rules determining when one court will defer to another's jurisdiction over a particular case.
Федералды бас тарту туралы ілімдер
Федералдық соттар қолданатын түрлі бас тарту доктриналары оларды қалыптастырған АҚШ Жоғарғы Сотының істерімен аталған.
Дін қызметкерлерінің дауыс беруден бас тартуы
Дін қызметкерлерінің араласпау принципіне сәйкес, азаматтық соттар "теологиялық дау-дамайлар, шіркеу тәртібі, шіркеу басқаруы немесе шіркеу мүшелерінен талап етілетін моральдық нормаларға сәйкестік" мәселелерін зерттей алмайды. Соттың секулярлық құндылықтарын діни істерге енгізу, осыған байланысты, "дін бостандығының шектеулі аймағына мемлекеттік биліктің араласуына әкеледі, бұл Бірінші түзетудің қағидаларына қайшы келеді" деп есептеледі. Соттар сондай-ақ, белгілі бір діннің заңдарына сәйкес келетінін мәлімдеген кәсіпордың талаптарынан туындаған дауларды шешуден бас тартты. Маммонның Флоридадағы SCI Funeral Service, Inc. компаниясына қарсы ісінде Флорида апелляциялық соты, алаяқтық және эмоционалдық зиянға қатысты сот процесінде, қабірстанның талапкердің күйеуіне "дұрыс еврейлік жерлеу" рәсімін өткізбегені туралы айыптауды қарастырғанда, дін қызметкерлерінің араласпау принципін пайдаланды. Басқа соттар да Кошер немесе Халал деп мәлімделген тағамдарға қатысты дауларда ұқсас шешімдер шығарды, олардың сәйкестігі күмәнді болды.
Рукер-Фелдман іліміне қатысты ескерту
Рукер-Фельдман доктринасы, мемлекеттік соттардың іс-әрекеттерін федералды соттың қарауына тыйым салатындықтан, ұстанушылық доктринасының кейбір белгілеріне ие. Алайда, ол федералды соттарды мемлекеттік соттардағы істердің шешімін күткен кезде оларды қараудан бас тартуға міндеттемейді, егер мемлекеттік соттарда толық шешілген істер федералды соттардың қарауына құзыреттілік шегінен тыс деп есептейді. Бұл доктрина федералдық юрисдикциядан сот жасаған ерекшелік емес. Керісінше, Рукер және Фельдман істері Конгресс федералды округтік немесе апелляциялық соттарға мемлекеттік соттардың шешімдері бойынша апелляцияларды қарауға заңдық құзырет бермегенін ғана растады, мұндай құзырет тек АҚШ Жоғарғы Сотына сертификат талапнамасы арқылы берілген. Конгресс мұндай құзыретті бере ала ма, жоқ па деген мәселе әлі де ашық.
Мемлекеттік соттардың бас тарту туралы ілімдері
Ешқандай ұлттық ереже мемлекеттік соттарды федералды соттарда немесе басқа штаттардың соттарында қозғалған істерді қараудан бас тартуға міндеттемейді, бірақ All Writs Act федералды соттарға федералды соттың құзыреттілігін сақтау үшін қажет болған жағдайда мемлекеттік соттарға істерді қараудан тыйым салуға рұқсат береді. Дегенмен, әр штаттың соттардың қайталама сот ісін болдырмау үшін іс жүргізуді тоқтатуға мүмкіндік беретін белгілі бір қағидалары бар. Кейбір штаттарда мемлекеттік соттарға басқа да соттарда қаралып жатқан істерді қараудан бас тартуға рұқсат беретін доктриналар бар. Мысалы, Gavle v. Little Six, Inc., 555 N. W.2d 284 (Minn. 1996) ісінде Миннесота Жоғарғы соты штаттық соттың "резервация істері бойынша тайпалық соттардың билігін әлсіретуі" немесе "үндістердің өздерін-өздері басқару құқығын шектеуі" мүмкін болған жағдайда бас тартуды қолдады.