Дуглас Сирк: Немец режиссері және Голливуд мелодрамаларының шебері

Кіріспе

Неміс кинорежиссері (1897–1987)

Дуглас Сирк (шын аты Ханс Детлеф Сирк; 26 сәуір 1897 – 14 қаңтар 1987) – неміс кинорежиссері, 1950-ші жылдардағы голливудтық мелодрамаларымен әйгілі. Дегенмен ол комедия, вестерн және соғыс фильмдерін де түсірген. Сирк мансабын Германияда сахна және кино режиссері ретінде бастады, бірақ 1937 жылы еврей әйелі нацистердің қуғын-сүргініне ұшырағаннан кейін Голливудқа кетіп қалды. 1950-ші жылдары ол «Ұлы құштарлық», «Жаннаттың барлығына рұқсат», «Желге жазылған», «Сүйю уақыты және өлгенге уақыт» және «Өмірді еліктеу» фильмдерімен ең үлкен коммерциялық жетістіктеріне қол жеткізді. Бұл фильмдер бастапқыда сыншылар тарапынан сезімтал әйелдерге арналған фильмдер ретінде қабылданса, бүгінде кинорежиссерлер, сыншылар және ғалымдар оларды шедеврлер деп есептейді. Оның туындылары «жалпы бұржазияны және әсіресе 1950-ші жылдардағы Американы сынау» ретінде қарастырылады, сонымен қатар «әлеуметтік жағдайларға түсіп қалған кейіпкерлердің мейірімді бейнесі» ретінде бейнеленеді. Фильмдердің ішкі мазмұнынан өзге, Сирк өзінің ойларын күшейту үшін күрделі мизансцен және ашық түсті Technicolor технологиясын қолданды.

Германиядағы ерте өмірі мен мансабы

Сирк Ханс Детлеф Сирк 1897 жылғы 26 сәуірде Гамбургте, Даниялық ата-аналар отбасында дүниеге келді; оның әкесі газет тілшісі болған. Бала кезінде бірнеше жыл Данияда тұрды, содан кейін ата-анасы Германияға оралып, азаматтық алды. Сирк жасөспірім шағында театрға, әсіресе Шекспирдің тарихи пьесаларына қызығушылық танытты. Сондай-ақ, ол кинотеатрға жиі бара бастады, онда кейін "құйылып жатқан сезімдердің драмалары" деп сипаттаған нәрселерді көріп, танысты; оның алғашқы экрандық сүйікті актрисаларының бірі – Дания туған Аста Нильсен болды. 1919 жылы Мюнхен университетінде заң факультетіне түсті, бірақ қысқа ғұмырлы Бавария Кеңес Республикасының күйреуінен кейін Мюнхеннен кетіп қалды. Университетте оқыған кезеңдер арасында әкесі мектеп директоры болғанға дейін, әкесі шығарған газетке мақалалар жаза бастады. Сирк біраз уақыт бойы Йена университетінде оқыды, содан кейін Гамбург университетіне ауысты, онда философия және өнер тарихына көшті. Ол осы жерде Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясы бойынша лекциясын тыңдады. Осы кезеңде өнер тарихшысы Эрвин Панофский оның үлкен ықпалына ие болды. Сирк Панофскийдің семинарының бір семестрлік таңдалған мүшесі болды және ортағасырлық неміс суреті мен мистикалық пьесалар арасындағы байланыс туралы үлкен эссе жазды; 1971 жылы Халлидейге берген сұхбатында Сирк: "Мен Панофскийге көп қарыздымын" деді. Оқуын қаржыландыру үшін Сирк Гамбургтегі Deutsches Schauspielhaus театрында екінші драматург ретінде жұмыс істей бастады. 1922 жылы ауырған режиссердің орнына Сирк өзінің алғашқы қойылымын – Герман Босдорфтың "Bahnmeister Tod" ("Станция бастығы Өлім") пьесасын қойды, ол күтпеген сәттілікке ие болды, және сол сәттен бастап Сирк (өз сөздерімен) "театрға адасып кетті". "Die Saat geht auf" (1935), "Streit um den Knaben Jo" (1937) және "Kopf hoch, Johannes!" (1941) шығармаларымен танылды. 1944 жылғы 22 мамырда Украина КСР-інің Кировоград облысы Новоалександровка маңында (қазіргі Новоалександровка, Кировоград облысы, Украина) "Großdeutschland" атты танкке қарсы гренадерлік дивизиясының сарбазы ретінде қаза тапты. 1930 жылдарға қарай Сирк Германияның жетекші режиссерлерінің біріне айналды, оның жұмыстарының тізіміне Брехттің "Үш тиындық операсы" қойылымы да кірді. 1934 жылы UFA (Universum Film AG) студиясына қосылды, онда үш қысқаметражды фильм түсірді, содан кейін оның алғашқы толық метражды фильмі "Апрель, Апрель" (1935) неміс және голланд тілдерінде түсірілді. Оның "Zu neuen Ufern" және "La Habanera" экзотикалық мелодрамалары швед әншісі Зара Леандерді нацистік киноның жұлдызына айналдырды.

Sirk was born Hans Detlef Sierck on 26 April 1897, in Hamburg, of Danish parentage; his father was a newspaper reporter. He spent a few years in Denmark as a child, before his parents returned to Germany and became citizens. Sirk discovered the theatre in his mid teens, particularly Shakespeare's history plays, and also began to frequent the cinema, where he first encountered what he later described as "dramas of swollen emotions"; one of his early screen favourites was Danish born actress Asta Nielsen. In 1919, he enrolled to study law at Munich University, but he left Munich following the violent collapse of a short lived Bavarian Soviet Republic. Between stints at university, he began writing for his father's newspaper, not long before his father became a school principal. Sirk continued his studies for a time at the University of Jena before transferring to Hamburg University, where he switched to philosophy and the history of art. It was here that he attended a lecture on relativity given by Albert Einstein. A major influence in this period was art historian Erwin Panofsky Sirk was a select member of Panofsky's seminar group for a semester and wrote a large essay for him on the relationship between Medieval German painting and the mystery plays; in his 1971 interview with Halliday, Sirk declared, "I owe Panofsky a lot." To support himself while studying, Sirk began working as a second line dramaturg at the Deutsches Schauspielhaus in Hamburg. In 1922, substituting for a director who had fallen sick, Sirk directed his first production, the Hermann Bossdorf play Bahnmeister Tod ("Stationmaster Death"), which became a surprise success, and from that point Sirk was (in his own words) "lost to the theatre". known for Die Saat geht auf (1935), Streit um den Knaben Jo (1937) and Kopf hoch, Johannes! (1941). He died as a soldier of the Panzer Grenadier Division Großdeutschland on 22 May 1944 near Novoaleksandrovka, Kirovograd Oblast, Ukrainian SSR, USSR (now Novooleksandrivka, Kirovohrad Oblast, Ukraine). By the 1930s Sirk had become one of Germany's leading stage directors, with a list of credits that included a production of Brecht's The Threepenny Opera. Sirk joined UFA (Universum Film AG) studios in 1934, where he directed three shorts, followed by his first feature, April, April (1935), which was filmed in both German and Dutch versions. His exotic melodramas Zu neuen Ufern and La Habanera made a star of the Nazi cinema out of Swedish singer Zarah Leander.

АҚШ-тағы мансап

1937 жылы Сирк саяси көзқарастары мен еврей (екінші) әйелі, актриса Хильда Яриге байланысты Германиядан кетіп қалды. Еуропада ол Швейцария мен Нидерландыда фильмдер түсірді. Америка Құрама Штаттарына келген соң, ол неміс тегі бойынша туған атын Дуглас Сирк деп өзгертті. 1942 жылы ол Columbia Pictures компаниясымен келісімшарт жасасып, легендарлық Nero Film продюсері Сеймур Небензаль үшін «Гитлердің ақымағы» атты өткір антинацистік фильмін түсірді. Сырк соғыс аяқталғаннан кейін Германияға қысқа ғана уақытқа оралды, бірақ АҚШ-қа қайтып оралып, 1952 жылдан 1959 жылға дейін Universal International Pictures үшін бірқатар әсем, жарқын мелодрамалармен өзінің атағын қалыптастырды: «Зор құштарлық» (1954), «Жұмақтың барлық сыйы» (1955), «Желге жазылған өмір» (1956), «Жеңіс әнұраны» (1957), «Бұзылған періштелер» (1957), «Сүйгенге уақыт, өлгенге уақыт» (1958) және «Өмірді еліктеу» (1959). 1959 жылы «Өмірді еліктеу» фильмінің үлкен табысына қарамастан (ішінара Лана Тернердің қызының жігітін өлтіруіне байланысты туындаған даудан туындаған), Сирк Америка Құрама Штаттарын тастап, кино жасаудан қол үзді. Ол 30 жылдан кейін Швейцарияның Лугано қаласында қайтыс болды, 1970 жылдары Батыс Германияда қысқа ғана уақытқа операторлық жұмысты қайта бастап, Мюнхендегі Hochschule für Fernsehen und Film кино мектебінде оқытумен айналысты.

Қазіргі кездегі қабылдау

1950 жылдардағы Сирк мелодрамалары коммерциялық тұрғыдан сәтті болғанымен, сыншылар тарапынан көбінесе жағымсыз қабылданатын. Оның фильмдері маңызсыз (әйелдер мен отбасылық мәселелерге ден қойғандықтан), банальді (үлкен сезімдерге баса назар аударғандықтан) және шынайы емес (ерекше және айқын стилі үшін) деп есептелді. Олардың көбінесе мелодрамалық мәнері сыншылар тарапынан жаман талғамды деп қарастырылды. Сиркке қатысты маңызды сын-пікірлер Францияда 1967 жылғы сәуір айында жарық көрген Cahiers du cinéma журналынан басталды. Журналда Серж Дэни мен Жан Луи Ноамның Сиркпен сұхбаты, Жан Луи Комоллидің «Соқыр адам мен айна немесе Дуглас Сирк киносының мүмкін еместігі» атты мақаласы және Патрик Брион мен Доминик Рабурдин жасаған «биофильмграфиясы» жарияланды. Американың белгілі сыншысы Эндрю Саррис 1968 жылы жарық көрген «Американдық кино: режиссерлер мен бағыттар 1929–1968» кітабында Сиркті жоғары бағалаған, алайда Сирк Сарристің ұлы режиссерлердің «пантеонына» іліге алмады. 1970 жылдан бастап академиялық кино зерттеушілер арасында Сирк туындыларына, әсіресе оның американдық мелодрамаларына қызығушылық күшейді. Бұл саладағы маңызды еңбек – Джон Холлидейдің Сиркпен сұхбатынан құралған «Сирк туралы Сирк» (1971) кітабы болды. Кітапта Сирк «Голливудқа анық көзқараспен келген, неміс театры мен киносындағы қалыптасқан мансабын артта қалдырған күрделі интеллектуал, режиссер» ретінде таныстырылды. Келесі бірнеше жылда Сирк фильмдерінің бірнеше ірі қайта жаңғыру кезеңдері өтті, соның ішінде 1972 жылы Эдинбург фестивалінде өткен 20 фильмдік ретроспектива (Сирк қатысқан), нәтижесінде эсселер жинағы жарық көрді. 1974 жылы Коннектикут университетінің кино клубы режиссердің американдық фильмдерінің толық ретроспективасын ұйымдастырып, Сиркті шақырды. Бірақ ол әуежайға бара жатқанда, Нью-Йорк рейсіне отыру алдында қан кетуге ұшырады, бұл оның сол көзінің көру қабілетін күрт нашарлатты. Сирк туындыларының талдауы, оның бұрын сынға ұшыраған стилінің ерекшеліктеріне назар аудару арқылы, дәуір үшін тән сюжеттердің қарапайым сыртқы жамылғысының астында жасырылған американдық қоғамға жасалған сыни пікірді ашты. Сирк фильмдері енді иронияның шедеврлері ретінде қарастырылды. Сирктің беделіне 1970-жылдары ескі Голливуд фильмдеріне деген кең таралған ностальгия да көмектесті. Оның жұмысы қазір визуалды шеберлік пен бақылаудың жоғары деңгейін көрсетеді, жарықтандыру мен кадрдан бастап костюмдер мен декорацияларға дейін, олар символизмге толы және иронияның нәзік ишараттарымен сіңірілген.

Sirk's melodramas of the 1950s, while highly commercially successful, were generally very poorly received by reviewers. His films were considered unimportant (because they revolve around female and domestic issues), banal (because of their focus on larger than life feelings) and unrealistic (because of their conspicuous and distinctive style). Their often melodramatic manner was viewed by critics as being in bad taste. The major critical reappraisal of Sirk began in France with the April 1967 issue of Cahiers du cinéma, which included an extended interview with Sirk by Serge Daney and Jean Louis Noames, an appreciation by Jean Louis Comolli ("The Blind Man and the Mirror or The Impossible Cinema of Douglas Sirk"), and a "biofilmographie" compiled by Patrick Brion and Dominique Rabourdin. Leading American critic Andrew Sarris praised Sirk in his 1968 book The American Cinema: Directors and Directions 1929–1968, although Sirk failed to qualify for Sarris' controversial "pantheon" of great directors. From around 1970 there was a burgeoning interest among academic film scholars for Sirk's work especially his American melodramas. The seminal work in this field was Jon Halliday's book length interview, Sirk on Sirk (1971) which presented Sirk as " a sophisticated intellectual, a filmmaker who arrived in Hollywood with a very clear vision, leaving behind him an established career in German theatre and film". Several major revival seasons of Sirk's films followed over the next few years, including a 20 film retrospective at the 1972 Edinburgh Festival (which Sirk attended), which also generated a book of essays. In 1974 the University of Connecticut Film Society programmed a complete retrospective of the director's American films, and invited Sirk to attend, but on the way to the airport, for the flight to New York, Sirk suffered a haemorrhage that seriously impaired the vision in his left eye. Analyses of Sirk's work, with their emphases on aspects of Sirk's formerly criticized style, revealed an oblique criticism of American society hidden beneath a banal facade of plotting conventional for the era Sirk's films were now seen as masterpieces of irony. Sirk's reputation was also helped by a widespread nostalgia for old fashioned Hollywood films in the 1970s. His work is now widely considered to show excellent control of visuals, extending from lighting and framing to costumes and sets that are saturated with symbolism and shot through with subtle barbs of irony.

Танымал мәдениетте

Сирк фильмдері Райнер Вернер Фассбиндердің (оның "Али: Қорқыныш жанды жейді" фильмінің бір бөлігі "Жаратушы Құдай рұқсат еткеннің бәрі" фильміне сіңірілген) және кейінірек Квентин Тарантино, Тодд Хейнс, Педро Альмодовар, Вонг Карвай, Дэвид Линч, Джон Уотерс және Ларс фон Триер сияқты режиссерлердің фильмдерінде цитата келтірілген. Нақтырақ айтқанда, Альмодовардың 1988 жылғы "Жандар жүйке бұзылуының алдында" фильміндегі жарқын түс қолданысы 1950 жылдардағы Сирк фильмдерінің операторлық шеберлігін еске салады, ал Хейнстің "Жәннаттан алыс" фильмі – Сирк мелодрамасының классикалық үлгісін көшіруге жасалған әдейі әрекет болды, әсіресе "Жаратушы Құдай рұқсат еткеннің бәрі" фильмі. Тарантино "Пулп Фикшн" фильмінде Сирк пен оның мелодрамалық стиліне құрмет көрсетті, онда Винсент Вега кейіпкері 50-ші жылдар стиліндегі мейрамханада "Дуглас Сирк стейкін" "қанға толы" пісіруді бұйырады. Аки Каурисмаки де Сирк туралы айтты; оның үнсіз фильмі "Юхада" жаман жігіттің спорт машинасы "Сиерк" деп аталды. Сирк Гильермо дель Тороның "Су пішіні" үшін "Оскар" сыйлығын қабылдаған сөзінде де есімдерін атады: "Мен Мексикада бала кезімде өскенімде шетелдік фильмдерге қатты құмарландым. Мысалы, "E.T.", Уильям Уайлер, Дуглас Сирк немесе Франк Капра сияқты шетелдік фильмдер." Уотерстің 1981 жылғы "Полиэстер" фильмі, Уотерстің сөзіне сәйкес, Сирктің "Universal" мелодрамаларынан шабыт алған.