Кіріспе
Шарль Бодлердің 1869 жылғы қысқа прозалық өлеңдер жинағы Le Spleen de Paris, Paris Spleen немесе Petits Poèmes en prose деп те аталады, Шарль Бодлердің 50 қысқа прозалық өлеңдер жинағы. Жинақ 1869 жылы автор қайтыс болғаннан кейін жарық көрді және әдеби модернизммен байланысты. Бодлер бұл шығарманы бастамас бұрын, кем дегенде жиырма рет Алойсиус Бертранның «Гаспар де ла нуи» (прозалық поэзияның алғашқы үлгісі саналады) туындысын оқығанын айтады. Бертранның ықпалы болғанымен, Бодлердің прозалық өлеңдері Бертран қолданған орта ғасырлық фонға емес, Париждің қазіргі өміріне негізделген. Ол өз жұмысы туралы: «Бұл қайтадан жамандық гүлдері, бірақ көбірек еркіндікпен, әлдеқайда толыққанды және әлдеқайда келекелеумен» деді. Шындығында, Бодлердің бұрынғы жинағы «Жамандық гүлдерінен» көптеген тақырыптар мен тіпті атаулар осы туындыда қайта қарастырылған. Бұл өлеңдердің нақты реті жоқ, бастауы да, соңы да жоқ, оларды сана ағыны стиліндегі ойлар немесе қысқа әңгімелер сияқты оқуға болады. Өлеңдердің мақсаты – «заманауи қаладағы өмірдің сұлулығын бейнелеу», Жан Поль Сартр атап көрсеткендей, оның айналасындағы экзистенциалдық көзқарасын пайдалана отырып. 1848 жылғы идеалды немесе «бауырластық» төңкерісін аяқтаған, ағайындылықпен қанға батқан маусым күндерінен жиырма жыл өткен соң, Бодлер өскен қоғамын реформалауға тырыспайды, бірақ Париждің дамып келе жатқан жаңғыруының теңсіздіктерін сезінеді. «Кедейлердің көздері» сияқты өлеңдерінде ол (жаңа кафеге қарап тұрған кедей отбасының хал-жайын көргеннен кейін) былай деп жазады: «Мен сол отбасының көздеріне қозғалғанымен қатар, біздің ішкілігімізден үлкен шынылары мен құмыраларымызға ұялдым», осылайша үмітсіздік пен сыныптық кінәсін көрсетеді. Туындының атауы ішкі ағзаға (бүйрекке) емес, сөздің екінші, әдеби мағынасына, «себепсіз қайғыға, барлық нәрседен жиренуге» қатысты.
Le Spleen de Paris, also known as Paris Spleen or Petits Poèmes en prose, is a collection of 50 short prose poems by Charles Baudelaire. The collection was published posthumously in 1869 and is associated with literary modernism. Baudelaire mentions he had read Aloysius Bertrand's Gaspard de la nuit (considered the first example of prose poetry) at least twenty times before starting this work. Though inspired by Bertrand, Baudelaire's prose poems were based on Parisian contemporary life instead of the medieval background which Bertrand employed. He said of his work: "These are the flowers of evil again, but with more freedom, much more detail, and much more mockery." Indeed, many of the themes and even titles from Baudelaire's earlier collection Les Fleurs du mal are revisited in this work. These poems have no particular order, have no beginning and no end, and can be read like thoughts or short stories in a stream of consciousness style. The point of the poems is "to capture the beauty of life in the modern city," using what Jean Paul Sartre has labeled his existential outlook on his surroundings. Published twenty years after the fratricidal June Days that ended the ideal or "brotherly" revolution of 1848, Baudelaire makes no attempts at trying to reform society he has grown up in but realizes the inequities of the progressing modernization of Paris. In poems such as "The Eyes of the Poor" where he writes (after witnessing an impoverished family looking in on a new cafe): "Not only was I moved by that family of eyes, but I felt a little ashamed of our glasses and decanters, larger than our thirst ", showing his feelings of despair and class guilt. The title of the work refers not to the abdominal organ (the spleen) but rather to the second, more literary meaning of the word, "melancholy with no apparent cause, characterised by a disgust with everything".
Қуаныштымын .
"Le Spleen de Paris" көңіл көтеруді эмоцияны білдіру құралы ретінде қарастырады. Көптеген өлеңдерде жыныстық қатынас немесе күнә туралы тікелей айтылады (мысалы, "Қос бөлме", "Шаштағы жарты шар", "Құштарлықтар"); ал кейбіреулері сезімталдықты ояту үшін күрделі тіл мен бейнелерді пайдаланады (мысалы, "Суретшінің ішкі түсінігі"). Екі жағдайда да сөз қолданысы жыныстық екені даусыз; мысалы, "Қос бөлмеде": "Терезелер мен төсектің үстінен қарлы ағын сияқты муслин шашырап жауады. Осы төсектің ішінде арманның патшайымы – Идол жатыр". Бодлердің ләззатқа құштарлығы оның сенбілік пен зұлымдыққа деген сүйіспеншілігін, сондай-ақ адам ләззат іздеу арқылы өзінің нағыз "жаман" жағына қол жеткізеді деген философиясын көрсетеді.
Айналу және мас болу
Бодлердің "Мас болыңыз" сияқты көптеген прозалық өлеңдері ішімдік пен маскүнемдікті ашық түрде қолдайды. Мас болу (немесе шығармашылық еңбек, сексуалдық қанағат, ізгілік сияқты теңдей қуаныш) уақыт шектеулерінен арылып, "қазіргі сәтте" өмір сүруге мүмкіндік беретін эйфория мен уақыттың тоқтауы сезімін тудырады. "Мас болыңыз" өлеңінде, ақын оқырманды нәрсеге құмар болып баруға шақырады: "Сіз үнемі мас болуыңыз керек. Уақыт сіздің иығыңызды басып, жерге қарай иеді, сіз тыныс алмай мас болуыңыз керек". Ақыл-есіңізде болсаңыз, сізді қоршаған әлемнің қатал шындықтарымен бетпе-бет келуге мәжбүр боласыз. Дегенмен, бұл түсіндіруге соңғы кезде кейбір сыншылар қарсылық білдірді, олар Бодлердің маскүнемдікті жақтауында ирония болғанын айтады. Әдебиеттанушы Мария Скотт Бодлердің "жасанды уланудың 'үнемі еңбек ету' мен 'ерік-жігерді қалыпты түрде қолданудан' әлдеқайда нашар екеніне, ал жасанды стимуляторлар уақытты күшейтетініне" сенгенін мәлімдейді. Осылайша, маскүнемдік нақты маскүнемдікке қатысты ма, әлде ол жазу және өзіндік өрнек беруден алынатын ләззаттың символы ма, деген мәселе даулы болып қалады.
Суретші/ақын
"Париж көңілі" еңбегінде суретші мен ақын ұғымдары бірігіп кетеді. Бодлер поэзияны өнердің бір түрі деп санады, сондықтан көптеген прозалық өлеңдерде суретші дәстүрлі ақынның немесе айтушының орнына келеді. "Сурет салуға деген құштарлық" шығармасында суретші әдемі мұзасын бейнелер арқылы көрсетуге тырысады, ал ақын өз сезімдерін тілмен жеткізуге ұмтылады. Суретші мен ақын арасындағы байланыс нақты бір сезімді немесе ойды ояту қажеттілігін көрсетеді, және бұл тақырып мәтіндегі дерлік барлық өлеңде жалғасады. Нәтижесінде, суретші мен ақын біртұтас болады, себебі олардың мақсаты – әдемілікті бейнелеу. Осы тұрғыдан алғанда, еңбектің өзі (және оның ішіндегі әрбір жекелеген өлең) жаңашылдығымен және қызықты формасымен "өнер туындысы" болып табылады. Бодлердің айтуынша, өлең – әдебиеттен кем емес "эстетикалық тәжірибе".
Әйелдер
"Париждің көкжиегінде" әйелдерге бір жағынан құрмет көрсетілсе, екінші жағынан оларды қынжырлаған. "Сурет салуға құштарлық" сияқты кейбір өлеңдер әйелдің күш-қуатын және сексуалдылығын белгілі бір жағынан жағымды бейнелейді. Дегенмен, Бодлердің туындыларындағы өлеңдердің көп бөлігі әйелдерді жаман, әдемісіз және суық деп кемсітеді. Көптегені проститутка ретінде суреттелген, ал ғалымдардың пікірінше, "Бодлер үшін куртизанка – барлық жасанды және қате ойлардың дербес символы". "Арқан" өлеңінде баяндаушының шәкірті өз-өзіне қол жұмсайды, ал анасы арқанды алып кетуге келеді. Баяндаушы оның оны "қорқынышты және құнды естелік ретінде сақтау" үшін емес, оны пайда табу үшін сату үшін алғанын білгенде зәулімге түседі. Бодлер аналық махаббат тұжырымын жоққа шығарып, оны суық экономикалық шындықпен ауыстырады. Соған қарамастан, әйелдер табиғатынан сексуалды, және белгілі бір дәрежеде Бодлер олардың сезімтал сұлулығына тәнті болады (маскүнемдік, ләззат тақырыптарымен байланыс).
Өлім-жітім мен уақыт өтуі
Бодлердің көптеген прозалық өлеңдерінде уақыт тұжырымы басым, көбінесе теріс мағынада. "Le Spleen de Paris" шығармасындағы баяндаушы уақыттың өтуінен және өз өлімінен қорқады. Осының салдарынан, маскүнемдік, әйелдер, ләззат пен жазу – бұл осы қашуылды тозақтан құтылудың түрлері. "Мас болыңыз!" және "Жауап берілді!" Бодлердің уақыт идеясына деген құштарлығын көрсетеді. "Жауап берілді!" шығармасында баяндаушы табиғаттың шексіздігі мен қарапайымдылығына теңесе алмайды, ал соңында өз өлімімен бетпе-бет келеді: "Мен өлімге қарай тартылғанымды сезіндім; сондықтан, серіктерім "Соңғысы!" дегенде, мен тек "Жауап берілді!" деп жыладым. Бұл тақырып Бодлердің өнер мен поэзияға деген құрметін де қолдайды, себебі адам уақыт пен өлімді жеңе алмайды, бірақ өнер туындысы жеңе алады. Бодлердің өлеңдерінде өнер, поэзия, өмір және өлім тығыз байланысты, және бұл, мүмкін, өлімге жеке құштарлығын көрсетеді.
Қала
Бодлер үшін "Le Spleen de Paris" жинағындағы көптеген өлеңдердің оқиғасы Париж мегаполисінде, әсіресе қаланың кедей аудандарында өрбиді. "Crowds" ("Көше жұрты") және "The Old Mountebank" ("Ескі қуыршақшы") өлеңдері "Le Spleen de Paris" жинағындағы қалалық ортасы маңызды туындылардың қатарына жатады. Қала өмірі туралы жазған шығармаларында Бодлер жеке тұлға мен қоғам арасындағы қарым-қатынасқа ерекше мән беретін секілді, көбінесе ақынды қалаға сырттан қарайтын, ойға шұғыл болатын рөлде бейнелейді. Сондай-ақ, Бодлердің Парижі – сәнді дүкендер мен әдемі көшелердің қаласы емес екенін айта кеткен жөн. Оның назарында жоғары топтың Парижі емес, әлеуметтік мәселелерге толы, лайлы-шаңды, кедейлікпен күресіп жатқан Париждің аудандары тұрды.
Кедейлік/клас
Париж мегаполисі тақырыбына байланысты Бодлер "Le Spleen de Paris" кітабында кедейлік және әлеуметтік жіктер тақырыбына ерекше назар аударады. Бұл тақырыптарды бейнелейтін жинақтағы маңызды өлеңдер: "Кедейдің ойыншығы", "Кедейдің көзі", "Қалпына келтірілген ақша" және "Кедейлерді ұралықтайық". Бұл өлеңдерде Бодлер қалалық кедейлерге қатысты әртүрлі көзқарастарды ұсынады. "Кедейдің ойыншығы" өлеңінде Бодлер Париждегі әлеуметтік жіктер арасындағы теңдік қажеттігін баса көрсетеді. Ал "Қалпына келтірілген ақша" және "Кедейлерді ұралықтайық" өлеңдері кедейліктегі адамдарға деген көңіл жарыққысы сезімін ояту үшін сарказмды тон қолдануға көрінеді. Майкл Хамбургердің "Бодлердің жиырма прозалық өлеңі" аудармасының кіріспесіндегі ғалымның айтуынша, "Le Spleen de Paris" кітабында кедейлерге деген терең жанашырлық көрінеді; Бодлер кедейлермен байланыс орнатып, поэзиясында олардың жақтасы болады.
Дін / жақсылық пен жамандық
"Le Spleen de Paris" атты жинақтағы көптеген өлеңдер дін немесе адам табиғатындағы жақсылық пен жамандық арақатынасының орталық тақырыбын қамтиды. Адамдардың жаратылысынан жақсы ма, әлде жаман ба деген мәселені қарастыратын моральдық күреске арналған "Торт" өлеңі жинақтағы ерекше маңызды туынды болып табылады. "Нымбының жоғалуы" да ұқсас тақырыптарды қамтиды, періштелердің рөлін тікелей талқылайды, сондай-ақ адамзат пен діни идеология арасындағы байланысты қарастырып, христиандық идеалдардың жақсылығына күмән тудырады. Осы ретте, Бодлер поэзиясында күнә тақырыбын жиі қозғайды және сыныптық иерархияның жақсылық иерархиясына қалай әсер ететінін сұрақтайды, яғни жоғары әлеуметтік статустағы адамдар төмендегілерден моральдық тұрғыдан жоғары емес екенін көрсетеді. Бодлердің көптеген зерттеушілері ақынның өміріндегі діннің маңызды рөлін және оның шығармашылығына тигізген әсерін талқылайды.
Стиль
"Париж көкбауы" дәстүрлі поэзиялық формалардан түбегейлі үзіліс жасайды. Мәтін "прозалық өлеңдерден" тұрады, олар "прозалық" және "поэтикалық" туындылар арасындағы үздіксіздікті қамтиды. Поэзияның жаңа, конвенцияға бағынбаған осы түрі сол кездегі Еуропа бойынша (әсіресе Парижде) қалыптасқан модернистік қозғалыстың ерекшелігі болды. Бадлер "Париж көкбауының" кіріспесінде қазіргі заманға жаңа тіл қажет екенін айтады, "ырғақ немесе ұйқассыз, бірақ музыкалық, жанның лирикалық сезімдеріне, қиялдың толқындарына, сананың күйзелісіне сай келетін керемет поэзиялық проза, икемді де әсерлі", және осы тұрғыдан алғанда "Париж көкбауы" заманауи тілге жаңа өмір сыйлайды. Бодлердің прозалық поэзиясы Понждің "Le parti pris des choses" сияқты кейінгі туындыларымен салыстырғанда көбінесе поэтикалық болып келеді, бірақ әр өлең өзгеше. Поэтикалық өлеңнің мысалы ретінде "Кешкі сумерекке" қараңыз, ал прозалық өлеңнің мысалы үшін "Жаман шыныгерге" қараңыз.