Кіріспе

Жапондық жер атаулары географиялық нысандардың, қазіргі және бұрынғы әкімшілік бөлімдердің, теміржол станциялары сияқты көлік құралдарының, сондай-ақ Жапониядағы тарихи орындардың атауларын қамтиды. «Жапондық мекенжай жүйесі» деген мақалада пошталық мекенжайлар туралы қосымша ақпарат бар.

Қалалардың түрлері

Ортағасырлық Жапонияда үш санатқа бөлінетін көптеген қалалар болды: қамал қалалары, пошта қалалары, порты бар қалалар. Сонымен қатар, сауданың дамуы кейбір жер аттарының пайда болуына әсер етті. Ортағасырлық Жапониямен байланысты атаулардың мынадай бөліктері бар: ichi (市) – базар; мысалы, Йоккаичи: "төртінші күндік базар". jō (城) – қамал. Қаланың солтүстігі (Jōhoku), қаланың батысы (Jōsai) немесе қаланың оңтүстігі (Jōnan) сияқты қамалға қатысты бағыт көрсететін жер аттары Жапония бойынша жиі кездеседі. minato (港) немесе tsu (津) – порт; мысалы, Минато, Токио және Цу, Миэ. shuku немесе juku (宿) – дәстүрлі жол бойындағы пошталық немесе станциялық қала; мысалы, Синдзюку.

Окинава

Окинава префектурасындағы жер атаулары дәстүрлі Рюкю тілдерінен алынған. Көптеген жер атаулары ерекше тілдердегі атауларын пайдаланады, ал кейбір жер атауларының жапон тілінде оқылуымен қатар, дәстүрлі жергілікті тілде оқылуы да бар. Окинава тілінде астанасы Наха – Наафа деп аталады. 2005 жылы құрылған Урума, Окинава аралының ежелгі атауынан шыққан, ол «мәржан арал» деген мағынаны білдіреді және оның атауы канджи емес, хираганамен жазылған. Окинава тілінде «ниши» стандартты жапон тіліндегідей «батыс» емес, «солтүстік» дегенді білдіреді, сондықтан Нишихара – бұл Риүкю Корольдігінің ежелгі астанасы Шуриге қатысты «солтүстік даласы» дегенді білдіреді; ал керісінше, Окинава тілінде «батыс» сөзі – «ири», ол Ириомоте-дзима атауында кездеседі. «Қала» деген мағынаны білдіретін Гусуку (城) Окинавадағы жер атауларында жиі кездеседі, мысалы Томигусуку, Накагусуку және Китанакагусуку. Чатан мен Йомтан «тани» (谷, «сай») сөзін «тан» деп өзгертеді; Чатан сондай-ақ «кита» (北) сөзін Окинава тілі арқылы «ча» деп өзгертеді.

Жапондық жер атаулары энциклопедиялары

Келесі энциклопедиялар мен сөздіктер жапон жер-су атауларын және тарихын оқу мен түсінуге арналған маңызды зерттеу құралдары болып табылады.

Жергілікті атауларды оқу

Shin Nihon chimei sakuin (新日本地名索引, 1993 ж. Жапонияның жаңа жер-атауларының тізімі) Абокуша. Бұл жер атауларын оқу үшін ең толық сөздік. Әр жазбада жер атауының оқылуы, оның канджи нұсқасы, орналасқан жері және ендік-бойлық координаттары келтіріледі.

Жер атаулары энциклопедиялары

Dai Nihon Chimei Jisho (大日本地名辞書) – ең көнелердің бірі, 1907–1910 жылдары қайта басылып, 1971 жылы жаңартылған нұсқасы, Бузанбо (富山房) баспасында жарық көрген. Басты редакторы – Того Йошида (吉田 東伍, 1864–1918), Мэйдзи кезеңінде халық тілінде жазылған. Әр жазбада атаудың тарихы мен фольклоры қамтылған. Kadokawa Nihon chimei daijiten (角川日本地名大辞典) Kadokawa Shoten баспасы, 1970-1980 жылдары жарық көрген. Бұл жапон географиясы бойынша маңызды энциклопедия. Әр жазбаға осы жердің тарихы, халқы, маңызды оқиғалары, мектептер, храмдар және шіркеулер сияқты маңызды ғимараттар туралы ақпарат кіреді. Konpakutoban Nihon chimei hyakka jiten (コンパクト版日本地名百科事典, Compact Land Japonica) – Shogakukan баспасы, 1998 жылдың маусым айында жарық көрген. Бұл географиялық анықтама үшін үстел сөздігі. Ол оңай түсінуге арналған. Жапонияның түрлі-түсті карталары мен Токио, Киото, Нара, Осака және Нагоя қалаларының егжей-тегжейлі карталарын қамтиды. Сөздіктің соңында оқылуы қиын жер аттарының көрсеткіші берілген.

Тарихтағы жер атаулары

Кодай чимей дайдзитен (古代地名大辞典) Кадокава Шотен. Бұл еңбек ежелгі жапон тарихындағы жер-атауларын годзюон тәртібімен тізімдейді. Кезеңдер Асука дәуірі (飛鳥時代, Асука джидай, 538–710), Нара дәуірі (奈良時代, Нара джидай, 710–794) және Хэйан дәуірі (平安時代, Хэйан джидай, 794–1185) аралығын қамтиды. Еңбек Маньёшу (万葉集) және Фудоки (風土記) еңбектеріндегі жер-атауларына ерекше назар аударады.

Жер атауларының шығу тегі

Нихон чимеи гоген житен (日本地名語源事典) Синдзинбуцу орайша. География және жапон тілінің ежелгі сөздерін зерттеулерге негізделіп, әр жазбада жер аттарының шығу тегі мен тарихы туралы бірнеше сөйлем келтірілген, олар гожуон тәртібімен тізімделген.