Кіріспе

Шахмат ашылысы

Ферзьдің қадам ойыны – 1. d4 қадамымен басталатын кез келген шахмат ашылысы. Бұл 1. e4 (Патшаның қадам ойыны) қадамынан кейін екінші ең көп қолданылатын ашылыс қадамы болып табылады.

Терминология

"Қаралеваның пешкасы" термині әдетте 1. d4-тен басталатын, ақ түсті ханшайымның гамбитін ойнамайтын дебюттерді сипаттау үшін қолданылады. Ең көп таралған қаралева пешкасы дебюттері:
Лондон жүйесі, 2. Bf4 немесе 2. Nf3 және 3. Bf4
Тромповский шабуылы, 1 Nf6 2. Bg5 және Псевдо-Тромповский 1 d5 2. Bg5
Торре шабуылы, 2. Nf3 және 3. Bg5
Стоунволл шабуылы, 2. e3
Колль жүйесі, 2. Nf3 және 3. e3
Патшаның фианкетто дебюті, 2. Nf3 және 3. g3
Барри шабуылы, 1 Nf6 2. Nf3 g6 3. Nc3 d5 4. Bf4
Рихтер-Верёсов шабуылы, 1 d5 2. Nc3 Nf6 3. Bg5 немесе 1 Nf6 2. Nc3 d5 3. Bg5
Блэкмар-Даймер гамбиті, 1 d5 2. e4, және Хюбш гамбиті 1 Nf6 2. Nc3 d5 3. e4
Нимзо үнді қорғанысы, 1. d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nc3 Bb4

Шахмат дебюттерінің энциклопедиясында (ECO) жабық ойындар (1. d4 d5) D00–D69 кодтары бойынша жіктеледі. Қара 1 d5 ойнамайтын дебюттер жартылай жабық ойындар деп аталады және мыналар ретінде жіктеледі:
Үнді қорғанысы, онда қара 1 Nf6 ойнайды (ECO кодтары A45–A79, D70–D99, E00–E99); мысалы, ханшайымның үнді қорғанысы (ECO E12–E19);
басқа қаралева пешкасы дебюттері, онда қара 1 d5 не 1 Nf6 ойнамайды; оларға Голландия қорғанысы (ECO A40–A44 және A80–A99) кіреді.

Тарих

19 ғасыр мен 20 ғасырдың басында 1. e4 ақтардың ең көп қолданылатын алғашқы қозғалысы болды, ал 1. d4-тен басталатын әртүрлі ашылулар өте сирек деп есептелді және осы себепті олар "Ферзьдің пешкасымен ойын" деп аталды. 1. d4-тің артықшылықтары зерттеле бастағанда, Ферзь гамбиті ең көп ойналатын нұсқаға айналды – ол барлық басқа 1. d4 ашылуларынан да танымал болды. "Ферзьдің пешкасымен ойын" термині кейіннен Ферзь гамбиті емес, 1. d4-пен басталатын кез келген ашылуды білдірді. Соңында, гипермодернистердің күш-жігері арқасында түрлі үнді қорғаныстары (Мысалы, Корольдік үнді, Нимцович үнді және Ферзь үнді) танымал бола бастады, ал осы ашылулар атау алғанда "Ферзьдің пешкасымен ойын" термині одан да тартылды.

Ұзақтығы

Төменде келтірілген қаралардың жауаптары FIDE рейтингісі бар ойындардағы ChessBase деректеріне сәйкес, танымалдылығы бойынша реттелген.

1...Nf6

Бұл қадам Аққа 2. e4 арқылы толық басымдыққа қол жеткізуіне кедерес жасайды. Бұл ашылыс көбінесе Үнді қорғанысының бір түріне алып келеді, бірақ Қара d5 ойнаса, патшайымның гамбитінің нұсқалары да мүмкін. 1...Nf6 әдетте осылай ойналатындықтан, бұл қадам Ақтың алғашқы қадамына әмбебап жауап болып табылады. Ақ көбінесе 2. c4 ойнайды. Содан кейін Қара әдетте 2...e6 (әдетте Нимцович Үндісі, Ханшайым Үндісі немесе Ханшайым гамбитін қабылдамау), 2...g6 (Патша Үндісін немесе Грюнфельд қорғанысын тудырады) немесе 2...c5 (Бенони қорғанысына немесе Бенко гамбитіне жетелейді) ойнайды. Кем кездесетін мүмкіндіктерге 2...e5 (Будапешт гамбиті) және 2...d6 (Ескі Үнді қорғанысы) жатады. Ақ 2. Nf3 ойнауға да болады, бұл да Қараның қадамы сияқты, нақты ашылысқа қатысты емес. Үшінші балама – 2. Bg5 жүрісімен Тромповский шабуылы.

1...d5

1 d5 (Жабық ойын) сонымен қатар ақтарға 2. e4 ойнауға кедергі келтіреді, егер ақтар күмәнді Blackmar–Diemer Gambit-ті жасағысы келмесе. 1 d5, 1 Nf6-дан нашар емес, бірақ пешканы бірден d5-ке жылжыту оны сәл нашаррақ етеді, себебі қара енді үнді қорғаныстарын ойнай алмайды, бірақ егер қара ханыша гамбитінің позицияларын көздесе, бұл аз маңызды болуы мүмкін. Сонымен қатар, 2. Bg5 (Hodgson Attack) деген жүріс 1. d4 Nf6 2. Bg5-ке қарағанда салыстырмалы түрде қауіпсіз саналады, себебі f6-да биікке қиындық тудыратын жылқы жоқ. Ақтардың көбінесе қолданатын жүрісі 2. c4, яғни ханыша гамбиті, онда қара әдетте 2…e6 (ханыша гамбитін қабылдамау), 2…c6 (славян қорғанысы) немесе 2…dxc4 (ханыша гамбитін қабылдау) арасынан таңдайды. Ақтар сондай-ақ 2. Nf3 ойнай алады, бұл да бастапқы жүріс ретінде ерекшеленбейді. Содан кейін қара Nf6 (жоғарыда айтылғандай) немесе e6 ойнауы мүмкін. Егер ақтар жақын арада c4 ойнаса, ханыша гамбиті туындауы мүмкін, бірақ Колле жүйесі және Торре шабуылы сияқты нұсқалар да қолданылуы мүмкін.

1...e6

Франко-индия қорғанысы – шахмат ашылуы, 1. d4 e6 жүргенде сипатталады. Бұл мүмкіндік ақтарға 2. e4 ойнап, француз қорғанысына өтуге жол береді. Егер ақтар патшайым қанатының ойынын жалғастырғысы келсе, 2. c4 және 2. Nf3 әдетте патшайым гамбитінен бас тартылуы, Нимзо-үнді немесе патшайым-үнді сияқты таныс ашылуларға ауысады. 1...e6 жүру ретіне тән ерекшелік – Керес қорғанысы, 1. d4 e6 2. c4 Bb4+.

1...d6

Бұл жүріс 2. e4 арқылы Пирк қорғанысына өтуге де мүмкіндік береді. Егер Ақ мұны болдырмаса, 2. Nf3 немесе 2. c4 патшалық үнді немесе ескі үнді қорғанысына алып келуі мүмкін, ал Қара 2...Bg4 ойнауы мүмкін, бұл кейде Уэйд қорғанысы деп аталады (A41, 1. d4 d6 2. Nf3 Bg4 қараңыз). 2. c4 e5 – бұл Тышқан қорғанысы, ағылшын Тышқаны.

1...f5

1 f5 – голландия қорғанысы. Ақтардың кең таралған жүргендері 2. g3, 2. Nf3 және 2. c4.

1...g6

1 g6 кейде Заманауи қорғаныс желісі деп аталады. Ақ 2. e4 ойнап, Заманауи қорғанысқа кіре алады. Көбінесе Ақ 2. c4 ойнайды. Қара 2 Nf6 ойнап, Корольдік үнді қорғанысына өтуі мүмкін (1. d4 Nf6 2. c4 g6 сияқты). Көбінесе Қара 2 Bg7 ойнайды. Содан кейін Ақтың мүмкін қозғалыстары: 3. Nc3, 3. e4 және 3. Nf3. 3. Nc3 және 3. e4 жиі Заманауи қорғанысқа, Авербах жүйесіне, сондай-ақ 2 d6-ға алып келеді. Ақ 2. Nf3 ойнауы да мүмкін. Қара оған 2 Nf6 (Корольдік үнді қорғанысы үшін) немесе көбінесе 2 Bg7 деп жауап бере алады. Ақтың жиі қолданатын жауаптары: 3. e4, 3. c4 және 3. g3.

1...c5

1 c5 – бұл Ескі Бенони қорғанысы: бұл Бенони қорғанысының көбінесе қолданылмайтын түрі.

1...Nc6

1 Nc6 – бұл патшайымның атты қорғанысы (немесе Микенес қорғанысы): көбінесе Чигорин қорғанысына немесе Нимцович қорғанысына ауысуы мүмкін.

1...c6

Бұл қадам ақтарға 2. e4 ойнауға мүмкіндік береді, осылайша Каро-Канн қорғанысына өтуге болады. Егер ақтар патшалық пешкалық ойынды жалғастырғысы келсе, 2. c4 және 2. Nf3 әдетте Славян қорғанысы, Лондон жүйесі немесе Голландия қорғанысы сияқты белгілі ашылуларға ауысады.

1...b6

1 б6 – бұл ағылшын қорғанысы. Ақтардың кең таралған жүргендері 2. e4 (Оуэн қорғанысына көшеді), 2. Nf3 және 2. c4.

1...b5

1 b5 – поляк қорғанысы: бұл қауіпті және сақтап ойнау керек. b5 жүруді екінші қадамға дейін ықшамдаған жөн.

1... а6

1 а6 тез арада Сент-Джордж қорғанысына көше алады.

1...e5

1 е5 - бұл Англунд Гамбиті: бұл туралы сыйлықты күмәнді өтемақыға салады.

1...Na6

1 Na6 - Австралия қорғанысы.

1...g5

1 g5 – Борг қорғанысы, Борг гамбиті: бұл жай ғана 2. Bxg5-ке піемен қалуға әкеледі.