Кіріспе

Американдық анархист және примитивист философ Джон Эдвард Зерзан (John Edward Zerzan; 10 тамыз 1943 жылы туған) – американдық анархист және примитивист автор. Оның еңбектері ауыл шаруашылығы өркениетін табиғатынан-ақ қанаушылық деп сынап, еркін қоғамның қалай болу керектігін көрсету үшін аңшы-жинаушылардың өмір салтына жүгінуді ұсынады. Оның сын тақырыптарына үйрету және символдық ойлау (мысалы, тіл, сандар, өнер және уақыт түсінігі) жатады. Оның негізгі алты кітабы: «Қарсылық элементтері» (1988), «Болашақ примитив және басқа эсселер» (1994), «Босқа жұмыс істеу» (2002), «Өркениетке қарсы: Оқулар мен ойлар» (2005), «Машиналардың құлтырауы» (2008) және «Неге үміттену керек? Өркениетке қарсы тұру» (2015).

Ерте өмір және білім

Зерзан Орегон штатының Салем қаласында дүниеге келген, оның түбі чех және словак халқынан. 1966 жылы Стэнфорд университетінде саяси ғылымдар мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1967 жылдан 1970 жылға дейін Зерзан Сан-Францискодағы әлеуметтік қызметкерлер кәсіподағында ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. Зерзан қайта оқуға түсіп, 1972 жылы Сан-Франциско мемлекеттік университетінен тарих мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Оңтүстік Калифорния университетінде докторлық диссертацияға қажетті курстарды аяқтады, бірақ 1975 жылы диссертациясын қорғамай оқуын тоқтатты.

Белсенділік

1966 жылы Зерзан Берклидегі Вьетнам соғысына қарсы шеруде азаматтық наразылық көрсеткені үшін тұтқындалып, екі апта Контра-Коста округінің түрмесінде отырды. Босатылғаннан кейін ол ешқашан ерікті түрде тұтқындалмауға уәде берді. Ол Кен Кеси және «Қауырсын Ойыншылар» (Merry Pranksters) ұйымдастырған шараларға қатысып, Сан-Францисконың Хайт-Эшбери ауданындағы психоделикалық есірткі және музыка ортасына араласты. 1960 жылдардың соңында ол Сан-Франциско қаласының әлеуметтік қызмет департаментінде әлеуметтік жұмыскер болып жұмыс істеді. Ол әлеуметтік жұмыскерлердің кәсіподағын, SSEU-ді құруға көмектесті және 1968 жылы вице-президент, ал 1969 жылы президент болып сайланды. Жергілікті Ситуационисттер тобы «Contradiction» оны «солшыл бюрократ» деп айыптады. 1974 жылы «Black and Red Press» баспасы испандық ультрасолшыл теоретик Грандизо Мунистің «Революцияға қарсы одақтар» еңбегін жариялады, онда бұрын «Telos» журналында жарияланған Зерзанның мақаласы да кірді. Келесі 20 жыл бойы Зерзан «Бесінші билік» (Fifth Estate), «Анархия: Қаруланған құштарлық журналы» (Anarchy: A Journal of Desire Armed), «Жою дербиі» (Demolition Derby) және басқа да анархистік мерзімді басылымдармен тығыз байланыста болды. Ол 80-жылдардың басында, Фредди Перлман да осыған ұқсас қорытындыларға келген кезде, технологияның бейтараптығы және еңбек бөлінісі мәселелерін қарастыруға тырысқаннан кейін өркениетті сұраққа тоқтатуды бастады. Ол өркениеттің өзін әлемдегі проблемалардың түбіртектері деп қарастырды және аңшы-жинаушы қоғамның адамның өзімен және табиғатпен қарым-қатынасы үшін ең теңдестірілген модель екенін айтты. Зерзан Тед Качинскидің соты кезінде кеңінен танылды. «Унабомбер» манифестін оқығаннан кейін Зерзан Колорадоға сот процесін көруге және сот отырыстары арасында Качинскимен кездесуге барды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Зерзанға қызығушылық танытып, оның ұлттық деңгейдегі танымалдығын арттырған сұхбат жариялады. Качински ақырында Зерзаннан және анархо-примитивистерден солшыл идеологияның алаңдатушылық тудыратынына сеніп, бөлінді. 2014 жылғы сұхбатында Зерзан Качинскимен «қазіргі таңда қарым-қатынаста емес» екенін мәлімдеді. Ол бұрынғы досының 2008 жылғы «Примитивті өмір туралы шындық: Анархопримитивизмді сынау» атты мақаласын сынап, «Жабайыға бет бұрғандар» (Individuals Tending Towards the Wild) атты мексикалық топты мақұлдамағанын білдірді. Зерзан Орегон штатының Юджин қаласындағы анархистік ортамен байланысты болды.

Ойлау

Зерзан – анархист философ, және ол анархо-примитивизм, жасыл анархизм, антицивилизация, пост-солшыл анархия, неолуддизм философияларымен және әсіресе технологияны сынаумен байланысты. Зерзан лингвист және белсенді Ноам Чомскийді шынайы анархист емес деп айыптады, оның орнына ол "саяси тұрғыдан либералды солшыл және лингвистикалық теориясы саласында тікелей реакционер. Чомский сондай-ақ, барлық есептер бойынша, жомарт, адал, шаршамас белсенді, бірақ, ақырғы есепте, оның ойлауы бостандыққа жетелейтін құндылыққа ие емес."

Сын

"Әлеуметтік анархизм немесе өмір салты анархизмі: арасы көпірмен жалғанбайтын алшақтық" атты эссесінде Мюррей Букчин анархистік тұрғыдан Зерзанның цивилизацияға қарсы және технологияға қарсы көзқарасына сын айтты. Ол Зерзанның аңшы-жинаушыларды бейнелеуінің кемшіндеушілікке, таңдап алуға және көбінесе жоғарыдан қараушы нәсілшілдікке толы екенін, талдауының беткей екенін және практикалық ұсыныстарының мағынасыз екенін айтты. Букчиннен басқа, Зерзанның примитивистік философиясына қатысты бірнеше анархистік сынбар. Брайан Оливер Шепардтың "Анархизм мен примитивизм" атты памфлеті примитивистік философияның көптеген аспектілерін сынап көрсетіп, примитивизмнің анархизмнің бір түрі екенін айтуға қарсы тұрады. Эндрю Флад сияқты авторлар өркениетті жоюдың халықтың көп бөлігінің, әсіресе кедей елдердегілердің өліміне алып келетінін айтты. Джон Зерзан мұндай талаптарға жауап ретінде халық санының біртіндеп азаюын және адамдардың табиғатқа жақын тұрақтылықты қамтамасыз етуге ұмтылу қажеттілігін ұсынды. Флад бұл Зерзанның басқа мәлімдемелерімен қайшы келеді деп санайды және көптеген адамдар Зерзанның жорамал утопиясын қабылдамайтыны анық болғандықтан, оны миллиардтаған адамның еркіне қарсы авторитарлық жолмен ғана жүзеге асыруға болатынын қосты. "Анархизм = Зерзан?" деген сұраққа жауап ретінде социалистік экономист Майкл Альберт Зерзанның тіл, еңбек бөлінісі және технология сияқты ұғымдарға қатысты көзқарасын сынады, оның пікірінше Зерзанның аргументі осы ұғымдардың қате екендігіне негізделген, ал Альберт айтқандай, олар моральдық немесе аморальдық тұрғыда қолданылуы мүмкін бейтарап ұғымдар.

Мақалалар

Телос 141, Екінші ең жақсы өмір: Нақты виртуалдылық. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 2007 жылдың қысы. Телос 137, Сиқырды бұзу: Цивилизацияға сындық көзқарас. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 2006 жылдың қысы. Телос 124, Неге примитивизм? Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 2002 жылдың жазы. Телос 60, Тейлоризм және кәсіподақтар: серіктестіктің бастауы. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 1984 жылдың жазы. Телос 50, Жұмысқа қарсылық және басқару үшін күрес. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 1981–1982 жылдардың қысы. Телос 49, Бірінші дүниежүзілік соғыстың пайда болуы мен мағынасы. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 1981 жылдың күзі. Телос 28, Кәсіподақтар және еңбек фронты. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 1978 жылдың жазы. Телос 27, Америкадағы кәсіподақтар. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 1976 жылдың көктемі. Телос 21, Ұйымдастырылған еңбек және жұмысқа қарсы көтеріліс: сындық бәсеке. Нью-Йорк: Telos Press Ltd., 1974 жылдың күзі.