Кіріспе

Рокамадур (ʁɔkamaduʁ; окцитан тілінде Rocamador) – Францияның оңтүстік-батысындағы Лот департаментіне қарасты коммуна. Ол бұрынғы Кверси провинциясында орналасқан. Рокамадур Дордонь өзенінің саласы үстіндегі шатқалдағы орналасқандығымен және әсіресе тарихи ескерткіштерімен, сондай-ақ ғасырлар бойы көптеген елдерден, оның ішінде патшалар, епископтар мен ақсүйектерден қажыларды тартқан Қасиетті Марияның киелі орнымен келушілерді қызықтырады. Монастырь ғимараттары мен қажылық шіркеулері кешенінің төменгі жағындағы қала дәстүрлі түрде қажылық орынына тәуелді болған, ал қазір туризмге бағытталған; ол өзенге жақын төменгі беткейлерде орналасқан және 1996 жылы AOC статусын алған кішкентай ешкі сүтінен жасалған Рокамадур ірімшігіне атын берген.

Орналасуы және кіру мүмкіндігі

Рокамадур Окситания аймағының солтүстігіндегі Лот департаментінде орналасқан. Перигорд және Дордонь аңғарына жақын, Рокамадур – аймақтық табиғи саябақтың орталығында жатыр. Рокамадур Кахор қаласынан автомобиль жолымен 36 км солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ол Алзу өзенінің оң жағалауында жатыр. Рокамадурға A20 тас жолымен көлікпен немесе пойызбен жетуге болады: Gare de Rocamadour Padirac, Brive la Gaillarde – Тулуза (Капденақ арқылы) темір жолынан. Рокамадурға екі аймақтық әуежай қызмет көрсетеді, олар Дордонь аңғарына оңай қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Aéroport Brive Vallée de la Dordogne (BVE) аймақтың көптеген танымал көрікті жерлерінен небары бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, ал Aéroport Bergerac Dordogne Périgord (EGC) Бержерак қаласының оңтүстігіне қарай 6 шақырым жерде орналасқан.

Ауылдық жерлер

Рокамадур коммунасының аумағында бірнеше шағын елді мекендер орналасқан: L'Hospitalet, Les Alix, Blanat, Mas de Douze, Fouysselaze, Magès, La Fage, La Gardelle, Chez Langle, La Vitalie, Mayrinhac le Francal.

Топонимика

Рокамадурдың ежелгі түрлері – 968 жылғы Рокамадор, 1186 жылғы Рупис Аматорис. Даузаттың сөзіне қарағанда, топоним әулие Аматордың есімінен туындаған. Гастон Базальгтің пікірінше, Рокамадур топонимі – Рокамажордан бастау алған ортағасырлық форма. "Рока" жартасқа жасалған пананы, ал "мажор" оның маңыздылығын білдірген. Бұл атау 1166 жылдан бастап, әулие Амадур немесе әулие Аматур деген жалған агиотопонимнің пайда болуымен христиандыққа айналды. 1473 жылы Эдмонд Альбе монографиясына сәйкес, бұл жер әулие Амадурдың бекінісі деп аталды. 1618 жылы Жан Тардтың Кахор епархиясының картасында Рокемадур деген ат кездеседі. 1166 жылы әулие Амадурдың қабірлік қалдықтары табылды: Мәриям шеңберінің киелі ортасында, ғажайып шіркеудің кіреберісі алдында толық сақталған дене жерленген. Әулие Амадурдың денесі жерден шығарылып, паломниктерге көрсетілді. Дін соғыстары кезінде денесі өртеліп, қазір тек сүйек қалдықтары ғана сақталған, олар қазір әулие Амадурдың склепінде қойылған. Рокамадурға қарап тұрған L'Hospitalet жерінің аты "espitalet" сөзінен шыққан, ол "кішкентай аурухана" деген мағынаны білдіреді және латын тіліндегі "hospitalis" сөзімен байланысты. Бұл қабылдау орталығын 1095 жылы Хелен де Кастельно атынан әйел құрған.

Басталуы мен әсері

Рокамадур ауылының үш деңгейі Орта ғасырларға дейін сақталып келген және олар қоғамның үш топқа бөлінуін көрсетеді: жоғарыдағы рыцарьлар, ортадағы дін қызметкерлері және өзенге жақын жердегі қара жұмысшылар. Сирек кездесетін құжаттарда 1105 жылы Марцилхак-сюр-Селедегі Сен-Мартен және Сен-Пьер бенедикттік аббаттықтарының шекарасында, Рупис Аматорис деп аталатын жерде, скаланың қорғаныш жартасында шағын шіркеу салынғаны айтылады. 1112 жылы Туль аббаты Эбль де Тюренн Рокамадурда қоныстанды. 1119 жылы алғашқы қайырымдылықты Ла Марш графы Эюд жасады. 1148 жылы алғашқы керемет оқиға жарияланды. Күңгір Марияға жасалған қажырлы сапар көптеген адамдарды тартты. Қара Мадоннаның мүсіні 12 ғасырға жатады. Герауд д’Эскорайль (1152-1188 жылдары аббат болған) діни ғимараттарды салды, олар келушілерден түскен сыйлықтар есебінен қаржыландырылды. Жұмыстар 12 ғасырдың соңында аяқталды. Рокамадур Еуропалық атаққа ие болды, бұл туралы 12 ғасырдағы киелі орынның монахы жазған «Кереметтер кітабында» айтылады және ол көптеген паломниктерді қабылдады. 1159 жылы Аквитаниялық Элеонораның күйеуі Англияның Генрих II Рокамадурға келіп, Күңгір Марияның өзіне жазған шипасы үшін алғыс айтты. 1166 жылы тұрғынды жерлеу үшін қазғанда, Әмадурдің денесі деп саналатын толық сақталған дене табылды. Рокамадур өзінің қасиеттісін тапты. Әмадурдың Исамен тығыз байланыста болғаны туралы кем дегенде төрт әңгіме, аңызға толы әңгімелер бар. 1211 жылы Альбигой крест жорысы кезінде Папаның легаты Арно Амальрик Рокамадурда қыстады. Сонымен қатар, 1291 жылы Папа Николай IV кіреберіске үш бұйрық және қырық күндік кешірім берді. 13 ғасырдың соңында Рокамадурдың ықпалы мен құрылыстардың аяқталуына куә болдық. Қамал үш мұнарамен, кең ормен және көптеген қарауылдық посттармен қорғалған. Кейіннен, француз дін соғыстары кезінде 1562 жылы протестант жалдамалы әскерлерінің шабуылы діни ғимараттар мен олардың қасиетті заттарын жойды. 1563 жылы Папа Пий IV-ке жолданған петицияда канондар келтірілген зиянды сипаттады: «Олар, о, қандай қайғы! Барлығын қиратты; олардың мүсіндерін, суреттерін, қоңырауларын, әшекейлерін және зергерлік бұйымдарын, яғни құдайға құлшылық ету үшін қажеттінің бәрін өртеп, тонады». Қасиетті заттар, соның ішінде Әмадурдың денесі де қорланды және жойылды. Куәгерлердің айтуынша, протестант капитан Жан Бессония оны ұстараның балғасымен сындырып, «Сен өртенгің келмегендіктен, мен сені сындырамын» деді. Капитан Бессония мен Дюрас Конде ханзадасының армиясы үшін 12 ғасырдан бері Нотр-Дам қазынасының құрамына кіргеннің бәрінен 20 000 фунт жинады. Француз революциясы кезінде бұл орын қайтадан тоналды.

Қазіргі Рокамадур

ХХ ғасырдың басынан бері Рокамадур діни саяхат орталығы емес, көбінесе туристік мақсатқа айналды, бірақ қажылық сапарлар жалғасып, маңыздылығын сақтап тұр. Рокамадур төңірегінде қазір бірнеше жануарлар парктері орналасқан, оның ішінде «Ле Рошер де Айгльс» (жыртқыш құстар паркі) және «Ле Форетт де Синг» (маймылдар паркі) сияқты парктері бар, сондай-ақ жыл сайын ірімшік фестивалі ұйымдастырылады. Жаңа ауада серуендеу және ауа шарымен ұшу келушілердің арасында танымал. Бұл жердегі гравитация заңдылықтарына бағынбайтын шіркеулер мен Қара Мадонна мүсіні католик қажылары үшін де, жерге байланысты немесе Жаңа дәуір діндерін ұстанатындар үшін де рухани тартымды орын болып табылады. Олар Рокамадурдың «ерекше энергиясына» және христиандықтан бұрынғы тарихына қызығушылық танытады.

Қажылық

Бұл қажылықтың шығу тегін түсіндіруге арналған аңыз, әсіресе соңғы кезде сыншыл және дәстүрлі мектептер арасында пікір таластарына себеп болды. Аңызды таратуға және қажыларды осы орынға тартуға «Рокамадурдың Ғажайыптары» (шамамен 1172 жыл) атты еңбек қызмет етті. Бұл – Орта ғасырларда кең таралған miracula, яки жинақталған ғажайыптар кітаптарының бір үлгісі. Негізгі аңызға сәйкес, Рокамадур ежелгі киелі орынның негізін қалаушы, Киелі кітаптағы Захария, Лұқа 19:1-10-да айтылған Иерихонның салық жинаушысы және Иса Мәсіхтің жолында жүздерін сүрген қасиетті Верониканың күйеуі ретінде танылған әулие Аматордың есімімен аталады. Қуғын-сүргінге ұшырап Палестинадан қуылған қасиетті Амадур мен қасиетті Вероника шағын қайыққа мініп, періштелердің басшылығымен Аквитания жағалауына жетіп, онда Галлияның оңтүстік-батысында Ізгі хабарды уағыздаған Мәсіхтің шәкірті, епископ әулие Марциалмен кездесті. Римге сапар шеккеннен кейін, ол әулие Петр мен әулие Павелдің шейіттік қасіретіне куә болды. Францияға оралған Амадур, әйелінің қайтысынан кейін, Кверсидегі шұғылалы жерге уытсып, онда Ықылас Бикеге арналған шіркеу салды, ол жерде ол кейіннен қайтыс болды. Бұл оқиға, көптеген басқа да ұқсас аңыздар сияқты, оқиғаның басты кейіпкерлері өмір сүрген деп есептелетін заманнан көп кейін пайда болды. Амадурдың есімі оның «Істері» жинағынан бұрынғы ешқандай құжатта кездеспейді. Мұқият зерттеу және мәтінге cursus ережелерін қолдану арқылы оны 12 ғасырдан ертерек деп санау мүмкін емес. Қазіргі таңда әулие Марциал, Амадурдың аңыздағы замандасы, бірінші ғасырда емес, үшінші ғасырда өмір сүргені анықталды, ал Рим оны ешқашан Апостолдар кеңесінің құрамына енгізбеген. Сондықтан, «Амадурдың істерінде» әулие Марциалдың есімінің айтылуы, тіпті басқа да дәлелдердің болмауы жағдайында, олардың күмәнді екенін дәлелдеуге жеткілікті. Аңыздың сенімсіздігіне байланысты кейбір жаңа авторлар Амадурдың белгісіз уақытшыл немесе мүмкін Осер епископы әулие Аматор болғанын ұсынады, бірақ бұл тарихи негізсіз болжам ғана. Осылайша, Рокамадурдың қасиетті орынының шығу тегі ежелгі заманда жоғалып кетті, сондықтан ол дұрыс сынға төтеп бере алмайтын аңыздық дәстүрлермен байланысты. Орта ғасырлардағы діни көріністерден кейін, соғыс пен Француз революциясының салдарынан Рокамадурге көшпенділік орнады. Бірақ 19 ғасырдың ортасында Кахор епископтарының ынтасы мен белсенділігінің арқасында ол қайта жандана бастады.

Мәдени сілтемелер

Оның "Жалғыздық" атты кітапша-өлеңінде Вита Саквилл Уэст Рокамадурды арнауында, шабыт алатын орын ретінде пайдаланады. Композитор Франсис Пуленк 1936 жылы қасиетті орынға саяхат жасағаннан кейін "Litanies à la Vierge Noire" ("Қара Марияға арналған тілеулер") шығармасын жазды. Рокамадур 20 ғасырдың Латын Америкасы жазушылары Хулио Кортазар мен Джаннина Брашиге шабыт берді. Олар біраз уақыт Францияда тұрып, көшпендер, эмигранттар және туристер туралы испан тілінде жазды. Кортазардың "Шытыр" романындағы қасіретті кейіпкер Ла-Маганың Рокамадур есімді ұлы туып, ұйықтағанда қайтыс болады. Джаннина Брашидің "Yo Yo Boing!" романында да өлген сәби Рокамадур кейіпкер болып келеді. Рокамадур Мишель Уэльбеккің "Бағыну" (2015) кітабында есімдерін табады.

Тиісті әдебиет

Вайбель, Деана Л. Қасиетті Көңіл күйі: Францияның Рокамадур қаласындағы қажырлы сапарлар мен туризм. Роуман және Литтлфилд, 2022 жыл.