Сөз сөйлеудің дайындықсыз стилі

Кіріспе

Сөйлеу түрі

Экстенпорандық сөйлеу (Extemp, немесе EXT) – сөйлеу стилі және нақты сот-медициналық жарысты анықтайтын термин. Бұл жарыс – зерттеу мен түпнұсқалық талдауға негізделген, шектеулі уақытта дайындалған сөйлеу іс-шарасы. АҚШ-та мұндай жарыстар орта мектеп және жоғары оқу орындарының студенттері арасында өткізіледі. Экстенпорандық сөйлеу жарысында қатысушылар ағымдағы оқиғаларға қатысты сұраққа отыз минут дайындалып, содан кейін жеті минуттық сөйлеу арқылы жауап береді. "Шығармашылықпен" (off the cuff) деп аталатын экстенпорандық сөйлеу стилі – мұқият дайындалған және жаттығудан өткен, бірақ жатталмаған қоғамдық сөйлеу тәсілі. Экстенпорандық сөйлеуде басқа екі сөйлеу түрінің – қолжазба (оқылатын немесе жатталатын жазбаша мәтін) және импровизация (алдын ала дайындықсыз айтылатын сөздер) элементтері бар. "Экстенпорандық" сөзін іздегенде, көптеген адамдар "импровизация" сөзінің оған синоним екенін табады. Алайда, сөйлеу стилі тұрғысынан бұл дұрыс емес. Экстенпорандық сөйлеу жоспарланып, жаттықтырылады, бірақ сөйлеген кезде оқылмайды. Сөз сөйлеушілер әдетте негізгі ойларды қамтитын қысқаша жазбаларға немесе схемаларға сүйенеді. Бұл стиль аудиторияға әңгімелесуге ыңғайлы, табиғи және спонтанды көрінетіндіктен ұсынылады, сондай-ақ жатталмағандықтан әр жолы сәл өзгеше айтылады.

Сөйлеуді жеделдетудің стратегиясы

Баяндамашылар үшін сөз сөйлеу стилін қолданып ұйымдастырылған, әңгімелі және аудитория мен жағдайға жауап беретін сөз жеткізу қиындық тудыруы мүмкін. Экстемпоративті сөз сөйлеу үшін баяндамашының шектеулі көлемде жазбалар қолдануы және мәтінді оқудан немесе жаттап алудан аулақ болуы қажет. Керісінше, баяндамашы тақырыпты жақсы меңгеруі және мазмұнды өз сөздерімен, әңгімелі стильде жеткізу үшін қажет болғанша жаттығулар жасауы керек. Әңгімелі стиль аудиторияны қызықтырады, ал дұрыс ұйымдастыру тақырыпты жақсы түсінуге көмектеседі. Сөзді алғаш рет жаттығу кезінде баяндамашы сөздерді ұмытып, не істеу керектігін шатастыруы мүмкін. Сондықтан, баяндамашыларға сөз сөйлеу алдында бірнеше рет жаттығу жасау ұсынылады. Жаттығу мүмкіндігінше нақты болуы керек, сөз сөйлейтін оқиғаны қайталауға тырысу керек (презентациялық құралдар мен технологияны, аудиторияны, бөлменің көлемін, микрофонды т.б. пайдалану арқылы). Сондықтан баяндамашылар өз жазбаларымен жаттығу жасауы керек, оларға бір қарағанда түсінікті болуы үшін танысып, қажетті түзетулер енгізуі керек. Сөзді үндемей оқудың орнына дауыстап оқу жақсы, себебі бұл мазмұнды жақсы меңгеруге көмектеседі. Экстемпоративті сөз үшін жасалатын жоспарды «жұмыс жоспары» деп атауға болады, ол үш негізгі бөлімнен тұрады: кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды. Кіріспеден негізгі бөлімге және бір ойдан екіншісіне өту үшін көпірлерді де пайдалану керек, бұл баяндамашыға бағытты ұстауға және тыңдаушыларға түсінуге көмектеседі. Баяндамашылар ұйымдастыру үлгісін сақтауға ұсынылады. Кіріспеде баяндамашы тыңдаушылардың назарын аударуы, өзінің сенімділігін арттыруы, тақырыптың тыңдаушылар үшін маңыздылығын көрсетуі және тезис пен негізгі ойларды анық айтуы керек. Негізгі бөлімде баяндамашы кіріспеде айтқан негізгі ойларды және әрбір ойды қолдайтын материалдарды (мысалы, фактілер, статистика, мысалдар) ұсынуы керек. Автордың атын, біліктілігін, мақаланың қайдан алынғанын және жазылған күнін жазып қою аудиториямен дұрыс ақпарат бөлісу үшін өте пайдалы. Қорытындыны да осы әдістермен құру керек: күшті әсер қалдырып аяқтаңыз, аудиторияға әсер етіңіз және тыңдаушылар баяндамадан не алуы керектігін түсіндіріңіз. Жоғарыда аталған барлық стратегияларды іске асыру үшін баяндамашылар тақырыптар мен кіші тақырыптарды ғана қамтитын қарапайым жоспарды немесе толық сөйлемдер мен есте сақтау қиын жазбаларды қамтитын егжей-тегжейлі жоспарды таңдауы мүмкін. Баяндамашылар үшін ең жақсы жұмыс істейтін нәрсені анықтау маңызды, бірақ жоспарды оқуға болмайтынын және оны тек анықтама ретінде пайдалану керек екенін есте сақтау керек. Сәтті болу үшін баяндамашылар өздерін жылдамдатуға тырысуы керек: тым жылдам сөйлегенде тыңдаушылардың барлығын түсінуі қиын болуы мүмкін, ал тым баяу сөйлегенде олардың қызығушылығы төмендеуі мүмкін. Дауыстың тоны да әртүрлі болуы керек, қаттылығы мен биіктігін өзгерту керек. Бірқалыпты сөйлеу жалықтырады. Нақты сөз сөйлеу алдында достарыңыз бен отбасыңыздың пікірін сұрау баяндамашының қалай өнер таныстырып жатқанын және жақсартуға болатын нәрселерді білуге көмектеседі. Кейбір баяндамашылар өздерін сынау үшін жаттығу сөздерін жазудың пайдасын көреді. Кіріспе әдетте 1 минут 30 секундтық бөлімнен тұрады, ол аудиторияның назарын аударады, сенімділікті арттыру үшін негізгі ақпаратты (көздерді қоса алғанда) пайдаланады және маңыздылығы туралы мәлімдемемен аяқталады (тақырыптың неге маңызды екенін түсіндіреді). Содан кейін, қатысушылар сөздің құрылымының негізгі шолуын жасау арқылы кіріспе бөлімін аяқтайды, соның ішінде сұрақ, жалпы жауап (кейде тезис деп аталады) және талдау салаларының алдын ала қарауы кіреді. Дене тілі, мысалы, дене күйі және қол қимылдары да оқиғаның маңызды бөлігі болып табылады және көптеген судьялар сөзсіз қарым-қатынасты, сондай-ақ сөздің құрылымын қарастырады. Экстемпоративті сөз сөйлеу кезінде индекс карточкаларын пайдалануға рұқсат етілуі мүмкін, бірақ көптеген қатысушылар оларды тиімді жеткізуге кедергі келтіретіндіктен пайдаланбайды, ал көптеген лигалар оларды жаңадан бастаған жарыстардан басқа қолдануға рұқсат етпейді.

Speakers may find it challenging to deliver a speech using extemporaneous speech style in order to make the delivery organized, conversational, and responsive to the audience and context. An extemporaneous delivery will require that the speaker use a limited number of notes, and avoid a read or memorized presentation; instead, the speaker should practice and rehearse as many times as needed to become familiar with the subject and deliver the content using their own words and a conversational style. A conversational style is engaging for the audience, while the organization allows for greater understanding of the topic. The first couple of times the speech is rehearsed, speakers may stumble and forget words or what order to follow. Because of this, it is recommended that speakers practice multiple times well in advance of the speech event. Practice should be realistic, replicating the speaking event as closely as possible (using presentation aids and technology, including an audience, the size of the room, mic, etc.). As such, it is imperative that speakers practice with their speaker notes, allowing for familiarity and adjustments to be made so they are useful at a glance. Therefore, practicing the speech out loud is better than silently because it will help master the content being presented. Knowing how to create an outline for an extemporaneous speech helps speakers remember the order that should be followed, a word that the speaker might find it difficult to pronounce or main topics of the speech. An outline used for an extemporaneous speech can be called a "working outline" and it consists of three main sections, the introduction, body, and conclusion. Transitions should also be used and are a good way to go from the introduction to the body and from one main point to the other; it helps the speaker keep on track and listeners to follow along. Extemporaneous speakers are recommended to follow an organization pattern. In the introduction, the speaker should gain the audience attention, establish credibility, state the relevancy of the topic to the audience, and clearly state the thesis and main points. In the body, the speaker should have the main points of the presentation (that were already stated in the introduction) and the supporting material (or evidence for persuasive speeches) for each main point, such as facts, statistics, examples, etc. Writing down authors’ names, qualifications, where the article was found, and date might be very useful in order to share the correct information with the audience. The same techniques should be used to outline the conclusion; end on a strong note, cause impact between the audience, and make it clear what the listeners should take away from the presentation. In order to achieve all of the strategies listed above, speakers can opt to have a simpler outline, just with topics and subtopics or a more detailed outline with complete sentences and notes that they find it difficult to remember; speakers will learn what work best for them, but is important to remember, the outline should never be read and instead it should only be used for reference. In order to be successful, speakers should try to pace themselves; when talking too fast, the audience might not understand everything being shared, but talking too slow might make the audience lose interest. The tone should also vary, loudness and pitch. A monotone presentation is going to be perceived as boring. Asking for feedback from friends and family before the real presentation might be useful to get an outsider’s opinion on how the speaker is doing and things to improve; some speakers might find value in recording their practice speeches for self critique. The introduction is usually structured as a 1 minute, 30 second section, grabbing the attention of the audience, utilizing background information (including sources) to build credibility, and finishing with a statement of significance (stating why the topic is important). After that, competitors conclude their introduction by going into a basic overview of the structure of the speech, including the question, an umbrella answer (sometimes called a thesis), and a preview of the areas of analysis. In addition using body language such as posture and hand movements is an important part of the event and many judges consider nonverbal communication as well as the structure of the speech. Extemporaneous Speaking sometimes allows for the use of index cards, but many competitors forgo their usage as they hinder effective delivery, and most leagues do not allow them outside of novice competitions.

Дайындық

Экстемпорал сөйлеуді дайындау кезінде, қатысушылар түрлі дереккөздерге жүгінеді және сөздерінің жоспарын жасауға тырысады. Жеке компьютерлер пайда болғанға дейін командалар ел бойынша дереккөздердің жинағын алып жүретін, бірақ қазір көптеген қатысушылар дереккөздерін ноутбукте сақтайды. Дегенмен, интернет ойда келгенімен, оны пайдалануға ұзақ уақытқа дейін тыйым салынды, және COVID-19 пандемиясы кезінде көптеген жарыстар оны рұқсаттауды бастады.

Жарыс

Сөйлеу кезінде бәсекелестер басқа сөйлеушілермен салыстыру арқылы «раунд» жарысында бағаланады. Әдетте, бір раундта бес-жеті бәсекелес болады. Төрешілер бөлмедегі барлық студенттерді ретімен орналастырады, ең жақсысы бірінші орынды, ал нашар сөйлеуші соңғы орынды (мысалы, алты бәсекелес бар раундта алтыншы) иеленеді. Жоғары мектептерде Ұлттық сөйлеу және дебаттар қауымдастығы (NSDA) және Ұлттық католиктік сот-медициналық лигасы (CFL) Extemp турнирлерінің көп бөлігін басқарады. Дегенмен, көптеген турнирлер тәуелсіз мектептер тарапынан ұйымдастырылады. Екі лиганың да жыл соңында ұлттық турнирлері өтеді, NSDA турнирі көбірек қатысушыны тартады. Сонымен қатар, әр мамыр айында Солтүстік-Батыс университетінде Экстемпоранды сөйлеу чемпиондарының турнирі, Жеке шаралардың ұлттық чемпиондарының турнирі және Кентукки университетіндегі Чемпиондар турнирі өткізіледі. Бұған қоса, өте беделді ұлттық «айналымдық» турнирлер де бар. Оларға Чикагодағы Гленбрукс турнирі, Йель университетіндегі Йель шақыру турнирі, Эмори университетіндегі Баркли форумы, Берклидегі Калифорния университетіндегі Беркли турнирі және Гарвард университетіндегі Гарвард шақыру турнирі жатады. Монтгомери Белл академиясында (MBA) өткізілетін ірі дөңгелек робин турнирі де чемпионат деңгейінде беделге ие. Жоғары оқу орындарындағы жарыстарда көптеген ұйымдар Экстемпоранды сөйлеуден ұлттық жарыстар ұйымдастырады. Американдық сот-медициналық қауымдастығы (AFA) және Ұлттық сот-медициналық қауымдастығы (NFA) төрт жылдық білім беру деңгейіндегі Extemp жарыстарына жауапты, ал Phi Rho Pi екі жылдық, қауымдастық колледж деңгейінде қызмет етеді. Экстемпоранды сөйлеу жарыстарын ұсынатын басқа ұйымдар: Pi Kappa Delta, Delta Sigma Rho Tau Kappa Alpha және Халықаралық сот-медициналық қауымдастығы. Колледж жарысы жоғары мектеп жарысына ұқсас, көптеген турнирлер университеттерде өткізіледі. AFA Ұлттық жеке шаралар турнирін (NIET) ұйымдастырады, әдетте сәуір айында. NFA NFA Nationals деп аталатын, талаптары жеңілдетілген жеке турнир өткізеді. Сонымен қатар, колледж жарысы бүкіл ел бойынша ондаған турнирлерден тұрады, мысалы Брэдли университеті ұйымдастырған Нортон шақыру турнирі және Hell Froze Over свинг турнирі. Көптеген жарыстар АҚШ-та өткізіледі, бірақ әлемнің басқа елдерінде де Extemp турнирлері бар.

During the speech, competitors are evaluated by way of comparison to the other speakers in a "round" of competition. Generally, there are five to seven competitors in a given round. Judges rank all students in a room in order, with the first rank being the best and the worst speaker ranked last (sixth, for example in a round of six competitors). In High School competition, the National Speech and Debate Association (NSDA), and the National Catholic Forensic League (CFL) govern most of the Extemp tournaments. However most tournaments are held by independent schools. Both leagues have a national tournament at the end of every year, with the NSDA tournament drawing a larger number of competitors. There is also the Extemporaneous Speaking Tournament of Champions, held each May at Northwestern University, the National Individual Events Tournament of Champions, and the Tournament of Champions at the University of Kentucky. In addition, there are highly prestigious national "circuit" tournaments. These include the Glenbrooks Tournament in Chicago, the Yale Invitational at Yale University, the Barkley Forum at Emory University, the Berkeley Tournament in University of California, Berkeley, and the Harvard Invitational at Harvard University. There is also a major round robin, which has the prestige of a championship tournament, held at Montgomery Bell Academy (MBA). In collegiate competition, a myriad of organizations provide national competition in Extemporaneous Speaking. The American Forensic Association (AFA) and the National Forensic Association(NFA) are organizations responsible for Extemporaneous speaking at the four year level, with Phi Rho Pi serving the two year, community college level. Other organizations that offer Extemporaneous Speaking competition include Pi Kappa Delta, Delta Sigma Rho Tau Kappa Alpha, and the International Forensic Association. Collegiate competition is almost identical to High School competition, with most tournaments hosted by universities. The AFA hosts a National Individual Events Tournament (NIET), usually in April. The NFA hosts a separate tournament with easier qualification requirements known as NFA Nationals. Additionally, collegiate competition consists of dozens of tournaments across the country, like the Norton Invitational, hosted by Bradley University, and the Hell Froze Over swing tournament. Most competition is held in the United States however countries around the world have Extemp tournaments.

2020-2021 жылдар

2020-2021 жылғы маусымда Кей Ролинс (Потомак мектебі, Вирджиния штаты) Монтгомери Белл айналымдық турнирін, Чемпиондар турнирін, Чемпиондар ұлттық жеке турнирлер турнирін және Extemp бойынша NSDA ұпай жарысын жеңіп алды. Мукта Дхармапурикар (Дурхам академиясы, Солтүстік Каролина штаты) Extemp Чемпиондар турнирі мен Extemper's Bible ұлттық ұпай жарысында жеңімпаз атанды. Анант Велували (Эдина орта мектебі, Миннесота штаты) NCFL Grand National чемпионатында жеңімпаз атанды. Пранав Паттататунадувил (Плано Вест аға орта мектебі, Техас штаты) халықаралық Extemp бойынша NSDA ұлттық чемпионатында жеңімпаз атанды. Лорел Холли (Риверсайд орта мектебі, Оңтүстік Каролина штаты) АҚШ Extemp бойынша NSDA ұлттық чемпионатында жеңімпаз атанды. COVID-19 пандемиясына байланысты Extemp Central ұлттық ұпай жарысы сол маусымда өткізілмеді. Extemp Central 2020-2021 жылғы маусым бойынша есепті жариялаған жоқ.