Кіріспе
Ағылшын зиялы әйел, суретші және хат жазушы Мэри Делани, кейін Мэри Пендарвс (Гранвилл; 14 мамыр 1700 – 15 сәуір 1788) – ағылшын суретшісі, хат жазушы және зиялы, "қағаз мозаикаларымен", ботаникалық суреттерімен, тігін өнерімен және жанды хат алмасуымен танымал.
Mary Delany later Mary Pendarves ( Granville; 14 May 1700 – 15 April 1788) was an English artist, letter writer, and bluestocking, known for her "paper mosaicks" and botanic drawing, needlework and her lively correspondence.
Ерте өмір
Мэри Делани Уилтширдегі Коулстон елді мекенінде дүниеге келді, полковник Бернард Гранвилл мен Мэри Уэсткомбтың некесінен туған қызы, Стюарт тәжіне адал тори жақтастары. Ол әкесінің ағасы, 1-ші барон Лансдаун болған Джордж Гранвиллдің немересі еді. Мэридің Бернард (1699), «Бэнни» деп аталған ағасы, 1702-1706 жылдар арасында туған Бевил деген інісі және Джон Дьюсқа (Д’Юз) үйленген Энн (1707) деген әпкесі болды. Мэри кішкентай кезінде ата-анасы отбасымен Лондонға көшіп келді. Ол француздық беженің мектебінде білім алды, Мадмуазель Пюэль оқытты. Мэри әпкесі, баласы жоқ леди Стэнлимен бірге тұруға жіберілгенде, сараймен жақын байланысқа түсті, мақсаты – оның әйелдердің құрметті қызметкері болуы еді. Леди Стэнлимен бірге тұрған кезінде Мэри «ағылшын, француз, тарих, музыка, тігін және би» салаларын үйренді. Мэридің күтіп тұрған әйелге айналу үміті 1714 жылы Анна патшайымының қайтыс болуымен күйреп, билік ауысты, тәж Ганноверліктерге тиді, оларды Уигтер қолдады. Гранвиллдер Глостерширдегі Бакленд елді мекеніне көшіп, ағылшын қоғамынан оқшауланды. Алайда Мэри білімін жалғастыра алды және ерте жасында дамыған қағаз кесу өнерін ұстанып қалды. Оның қаржылық мүмкіндігі шектеулі болғанына қарамастан, жесірлік Пэндэрвес ханымға жаңа мүмкіндіктер ашты. Жесір әйелдер, үйленбеген әйелдерден айырмашылығы, қоғамда еркін жүріп-тұра алатын болды, ал өмірінде алғаш рет Пэндэрвес ханым өзінің мүдделерін ешбір ер адамның бақылауынсыз іске асыра алды. Мүмкін, өзінің бақытсыз некесіне байланысты, ол 18 ғасырда әйелдерге берілген мүмкіндіктерге қанағаттанбады. Ол былай деп жазды: «Неге әйелдер міндетті түрде үйленуге ұмтылуы керек? Бұл әрқашан таңдау мәселесі болуы керек! Егер жас қыз өзінің бұрынғы өмірін қамтамасыз етуге жеткілікті байлығы болмаса, онда ол не істей алады, үйленуден басқа?» Бірінші күйеуі қайтыс болғаннан кейін, өзіне үйі болмағандықтан, Пэндэрвес ханым әртүрлі туыстары мен достарымен бірге тұрды. Портленд герцогинясы Мэриді ботаник Джозеф Бэнкстің танысуы бар «Кілегей» деп аталатын көркем және ғылыми ортасына шақырды, ол оның үйіне барып, капитан Кукпен бірге саяхаттаған үлгілері мен суреттерін көрді. Ол өсімдіктерді өсірді, экзотикалық флораның суреттерін салды және тігістермен бояды. Алғашқы жылы Патрик Даунның деканы болды. Ерлі-зайыптылар екеуі де ботаника мен бағбандарын ұнататын: «Олардың Делвиллдегі бақта өзара қуаныштары, оның бағбандарын, сурет салуын, қабықтармен жұмыс істеуін және тігінмен айналысуын ынталандыруы, олардың барлығында негізгі тақырып гүл болған әртүрлі салалардағы белсенділіктің күшеюіне әкелді, Делвилл бағын толтыруда, бақтың пейзаждарын салуда, қабықтармен интерьерді безендіруде немесе кестелеуде». Жиырма бес жылға созылған некесінің көп бөлігі Ирландияда өткен соң, доктор Делани 1768 жылдың 6 мамырында Англияның Бат қаласында сексен төрт жасында қайтыс болды, ал қазіргі кезде сексен жастағы миссис Делани қайтадан жесір қалды.
Кейінгі өмірі
Жесір болған Мэри Делани, жақын досы, Портлендтың әйелі Маргарет Бентинктің Булстродтағы үйінде одан да көп уақыт өткізді. Олар екеуі ботаникамен қызығушылық танытып, нақты үлгілерді табу үшін жиі далаға шығатын. Булстродтағы жиі қонақтап тұрғанда Мэри сол заманғы екі белгілі ботаник – Джозеф Бэнкс пен Дэниел Соландермен танысты. Ботаниктермен болған байланыс Мэридің ботаникаға деген қызығушылығын күшейтіп, оның көптеген гүл қағаздан қиылған туындыларының негізін қалады. Мэри Делани 1788 жылдың 15 сәуірінде қайтыс болды. Оның еске алу ескерткіші Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуінде орналасқан.
Суретші мансабы
Мэри Делани әрқашан суретші болған, бірақ доктор Деланимен некеде болған кезде ол өнер шеберлігін шыңдауға уақыт тапты. Ол сонымен қатар бағбандықпен айналысты, ине тігу, сурет салу және бояумен шұғылданды; бірақ ең көп қағаз кесу өнерімен танылды: «Осы «мозаикалар» – тек айқын емес, сонымен қатар бір түстің өзге-өзге реңктері мен қарсы түстерін бейнелейтін түрлі-түсті қағаздан жасалған туындылар, сондықтан жарықтың кез келген нюансы сомдалады». Ол суретші, акварельші және миниатюра шебері Летиция Бушемен достық қарым-қатынас орнатып, бірнеше көркем жобаға кірісті. 1771 жылы, 70 жасқа келген жесір Мэри, сарай әйелдері арасында сәнге айналған декупажбен айналыса бастады. Оның туындылары – өсімдіктердің егжей-тегжейлі және ботаникалық тұрғыдан нақты бейнелеулері, олар үшін жібек қағаз бен қолмен бояу қолданылды. 71 жасынан 88 жасқа дейін, көзінің көру қабілеті нашарлағанға дейін, ол 985 мұндай туынды жасады және оларды «Қағаз мозаикалары» деп атады. «Өсімдік үлгісін алдына қойып, ол гүл жапырақтарын, аталықтарын, тостағаншаларын, жапырақтарын, тамырларын, сабақтарын және өсімдіктің басқа да бөліктерін бейнелеу үшін түрлі-түсті қағаздың ұсақ-ұсақ бөліктерін қиып, көлеңке беру үшін ақ және қара қағазды пайдаланып, қара фонға жабыстырды. Кейде бір қағазды екіншісінің үстіне қойып, бірнеше қабат жасады, ал толық суретте бір өсімдікті құру үшін жүздеген бөлік болуы мүмкін. Ол әр өсімдікті мұқият зерттеп, оның дұрыс бейнесін шығару үшін осылай істеген деп саналады».
"For these 'mosaicks' are coloured paper representing not only conspicuous details but also contrasting colours or shades of the same colour so that every effect of light is caught". She struck up a friendship with Letitia Bushe, a watercolourist and miniaturist, with whom she embarked on a number of artistic projects. In 1771, a widow in her early 70s, Mary began on decoupage, a fashion with ladies of the court. Her works were detailed and botanically accurate depictions of plants, using tissue paper and hand colouration. She created 985 of these works, calling them her "Paper Mosaiks ", from the age of 71 to 88, when her eyesight failed her. "With the plant specimen set before her she cut minute particles of coloured paper to represent the petals, stamens, calyx, leaves, veins, stalk and other parts of the plant, and, using lighter and darker paper to form the shading, she stuck them on a black background. By placing one piece of paper upon another she sometimes built up several layers and in a complete picture there might be hundreds of pieces to form one plant. It is thought she first dissected each plant so that she might examine it carefully for accurate portrayal "
Mary became well known, and donors began to send her flowers to cut. Her work can be seen in the Enlightenment Gallery at the British Museum. Upon her death, "The ten volumes of Mrs. Delany's Flora Delanica were inherited by Lady Llanover, the daughter of Georgina Mary Ann Port. Lady Llanover, who died in 1896 at the age of ninety four, bequeathed these volumes to the British Museum " they said of her paper cutting, to have " always desired that any curious or beautiful plants should be transmitted to Mrs. Delany when in blossom." By the 1780s, Mary had also become well acquainted with Georgiana Cavendish, Duchess of Devonshire and Frances Burney (Madame D'Arblay) whom she frequently visited at her London home and at Windsor, and owed to her friendship her court appointment. Mary had known many of the luminaries of her day, had corresponded with Jonathan Swift, Sir Joseph Banks, and Young, and left a detailed picture of polite English society of the 18th century in her six volumes of Autobiography and Letters (ed. Lady Llanover, 1861–1862). Burke calls her "a real fine lady, the model of an accomplished woman of former times".
Мэри кеңінен танылды, және оған гүлдерді кесу үшін көптеген адамдар сыйлық ретінде әкеле бастады. Оның туындыларын Британ мұражайының Ағарту галереясында көруге болады. Ол қайтыс болғаннан кейін «Миссис Деланидің Флора Деланикасының он томдығы Георгина Мэри Энн Порттың қызы, Леди Ллановерге мұра болып өтті. 1896 жылы 94 жасында қайтыс болған Леди Ллановер осы томдарды Британ мұражайына сыйлады». Оның қағаз кесу өнері туралы айтылғанда, «ол әрқашан гүлдеген кезде қызықты немесе әдемі өсімдіктерді миссис Деланиге жеткізіп беруді қалаған» делінеді. 1780 жылдары Мэри Девоншир герцогинясы Джорджиана Кавендишпен және Франсис Бернимен (Мадам Д'Арблеймен) жақсы танысты, оларды Лондондағы үйінде және Виндзорда жиі қонаққа шақырып, олармен достығының арқасында сарайдағы қызметке тағайындалды. Мэри өз заманының көптеген көрнекті тұлғаларын таныды, Джонатан Свифтпен, сэр Джозеф Бэнкспен және Янгпен хат алмасты және 18 ғасырдағы ағылшын қоғамының егжей-тегжейлі суретін өзінің алты томдық «Автобиография және хаттар» жинағында (Леди Ллановердің редакциясымен, 1861–1862) қалдырды. Бёрк оны «шынайы әдемі әйел, бұрынғы заманның білімді әйелдерінің үлгісі» деп атады.
"For these 'mosaicks' are coloured paper representing not only conspicuous details but also contrasting colours or shades of the same colour so that every effect of light is caught". She struck up a friendship with Letitia Bushe, a watercolourist and miniaturist, with whom she embarked on a number of artistic projects. In 1771, a widow in her early 70s, Mary began on decoupage, a fashion with ladies of the court. Her works were detailed and botanically accurate depictions of plants, using tissue paper and hand colouration. She created 985 of these works, calling them her "Paper Mosaiks ", from the age of 71 to 88, when her eyesight failed her. "With the plant specimen set before her she cut minute particles of coloured paper to represent the petals, stamens, calyx, leaves, veins, stalk and other parts of the plant, and, using lighter and darker paper to form the shading, she stuck them on a black background. By placing one piece of paper upon another she sometimes built up several layers and in a complete picture there might be hundreds of pieces to form one plant. It is thought she first dissected each plant so that she might examine it carefully for accurate portrayal "
Mary became well known, and donors began to send her flowers to cut. Her work can be seen in the Enlightenment Gallery at the British Museum. Upon her death, "The ten volumes of Mrs. Delany's Flora Delanica were inherited by Lady Llanover, the daughter of Georgina Mary Ann Port. Lady Llanover, who died in 1896 at the age of ninety four, bequeathed these volumes to the British Museum " they said of her paper cutting, to have " always desired that any curious or beautiful plants should be transmitted to Mrs. Delany when in blossom." By the 1780s, Mary had also become well acquainted with Georgiana Cavendish, Duchess of Devonshire and Frances Burney (Madame D'Arblay) whom she frequently visited at her London home and at Windsor, and owed to her friendship her court appointment. Mary had known many of the luminaries of her day, had corresponded with Jonathan Swift, Sir Joseph Banks, and Young, and left a detailed picture of polite English society of the 18th century in her six volumes of Autobiography and Letters (ed. Lady Llanover, 1861–1862). Burke calls her "a real fine lady, the model of an accomplished woman of former times".
Мұра
Белфастағы Ольстер мұражайында Делани ханымның кестеленген төсек жамылғысы сақталады, бұл оның жасаған толық кестеленген туындыларының санаулы бірі. Басқа туындылары хаттарда сипатталған, оның ішінде атбас, аурикула, герань, мак, Мадонна лилияларымен тігілген туындылар бар. Оның киімдері де керемет кестеленген, соның ішінде 1751 жылы Уэльс принці Фредериктің туған күніне арналған, раушан гүлдері, лаләгүлдер, қысқы жасмық, хош иісті безгек, «тұманды махаббат», анемон, тюльпан, қоңырау гүлдері және мені есіңде сақта гүлдерімен анатомиялық дәлдікпен кестеленген кешкі көйлек болған. 2022 жылы Дэвид Остин Роузс компаниясы суретшінің құрметіне «Мортимер Саклер» раушанының атын «Мэри Делани» деп өзгертті. Раушанның тіркеу атауы – «Ausorts».