Кіріспе

Американдық әскери қайраткер, саясаткер Ричард "Дик" Тейлор (27 қаңтар 1826 – 12 сәуір 1879) – американдық плантатор, саясаткер, әскери тарихшы және Конфедерация армиясының генералы. Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін Тейлор Конфедеративтік Штаттар армиясына қосылып, бастапқыда Вирджинияда бригада командирі, ал кейін Транс-Миссисипи театрында армия командирі болды. Тейлор Батыс Луизиана аймағының қолбасшысы болды және 1864 жылғы Қызыл өзен науқаны кезінде солтүстік-батыс Луизиана арқылы ілгерілеген АҚШ әскерлеріне қарсы тұрды. Ол Америка Құрама Штаттарының 12-ші президенті Закари Тейлордың жалғыз ұлы еді. Соғыс және жаңару кезеңінен кейін Тейлор өзінің өмірінен өткен оқиғалар туралы естелік жариялады.

Алғашқы жылдар

Ричард Тейлор 1826 жылы Луисвилл қаласының жанындағы Спрингфилдте, Кентукки штатында, оның отбасының плантациясында дүниеге келді. Оның әкесі сол кездегі АҚШ армиясының подполковнигі Закари Тейлор, анасы Маргарет Макколл (Смит) Тейлор болды. Ол әкесінің әкесі, Ричард Ли Тейлордың есімімен аталды, ол американдық төңкеріс соғысында (1775-1783) қызмет еткен вирджиниялық еді. "Дик" лақап атымен танылған Ричард Тейлордың бес үлкен қарындасы болды, олардың екеуі оның туылмастан бұрын қайтыс болды. Үшеуі ересек жасқа жетті: Энн Макколл Тейлор, Сара Нокс Тейлор және Мэри Элизабет Тейлор. Балалық шағының көп бөлігін олар американдық шекарада өткізді, өйткені әкесі әскери қызметкер болып, шекаралық бекіністерге басшылық етті. Отбасының барлығы осы бекіністерде бірге тұрды. Ричард жас кезінде Кентукки және Массачусетс штаттарындағы жеке мектептерде оқыды. Гарвард колледжіндегі оқуын бастағаннан кейін, Кембридж, Массачусетс штатында, Тейлор оқуын Нью-Хейвен, Коннектикут штатындағы Йель университетінде аяқтады, ол 1845 жылы бітірді. Ол Йельдің әлеуметтік клубы "Скалл энд Боунз" мүшесі болды. Ол уақытының көп бөлігін классикалық және әскери тарих кітаптарын оқып өткізгендіктен, академиялық наградаларға ие болған жоқ. Мексика-Америка соғысының (1846-1848) басында Тейлор 1846 жылдың шілдесінде Мексиканың Матаморос қаласындағы әкесіне барды. Ол ерікті түрде әкесінің лагерьдегі көмекшісі болуға келісті. Ревматоидты артритке шалдыққандықтан соғыстан кетуге мәжбүр болған жас Тейлор, Миссисипи штатының Джефферсон округіндегі отбасылық мақта плантациясын басқаруға келісті. 1850 жылы ол әкесін (1848 жылы сайланғаннан кейін 12-ші президент болған) Луизиана штатының Сент-Чарльз округіндегі үлкен қант плантациясын сатып алуға көндірді. 1850 жылдың шілдесінде әкесінің күрт қайтысынан кейін Тейлор қант мүлкін мұраға алды. 1851 жылдың 10 ақпанында Ричард Тейлор Луиза Мария Мюрте Бринжерге (1875 жылы қайтыс болды) үйленді, ол Луизиананың тумасы және бай француз креол әйелі Аглаэ Бринжердің қызы еді. Тейлор плантацияның жер көлемін біртіндеп кеңейтіп, қант фабрикасын айтарлықтай шығынмен жаңартып, құлдық еңбекшілер санын шамамен 200 адамға жеткізді. Ол Луизиананың ең бай адамдарының біріне айналды. 1856 жылғы суық қыс оның егінін жойды, нәтижесінде плантацияға үлкен ипотека салынуға мәжбүр болды. Оның қайын енесі Аглаэ Бринжер Тейлор мен оның әйеліне қаржылық көмек көрсетті. 1855 жылы Тейлор жергілікті саясатқа қатысты. Ол Луизиана штатының сенатына сайланды және 1861 жылға дейін қызмет етті. Алғашқыда Виг партиясымен байланысты болған ол, кейін Америка (Білмеймін) партиясына ауысып, ақырында Демократиялық партияға қосылды. Ол 1860 жылы Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында өткен бірінші Демократиялық конвенцияға штаттық делегат ретінде жіберілді. Ол демократтардың жарылып кеткеніне куә болды. Чарльстонда ол екі демократиялық фракция арасында келісімге келуге тырысты, бірақ оның әрекеттері сәтсіз аяқталды.

Америка Азаматтық соғысы

Америкада Азамат соғысы басталғанда Тейлорға Конфедерация генералы Бракстон Брагг Флорида штатының Пенсакола қаласында азаматтық көмекші ретінде оған көмектесуді сұрады. Брагг Тейлорды соғыстан бұрыннан білетін және оның әскери тарих білімі Конфедерация күштерін ұйымдастыруға және жаттықтыруға көмектеседі деп ойлаған. Тейлор бөлінуге қарсы болды, бірақ тағайындауға келісті. Тейлор жаңадан шақырылғандарды оқытып жатқанда, ол Конфедерацияның 9-шы Луизиана жаяу әскер полкінің полковнигі болып тағайындалғаны туралы хабар алды. 9-шы Луизиананың мүшелері Тейлорға дауыс берді, себебі олар Тейлордың Конфедеративтік мемлекеттердің президенті Джефферсон Дэвиспен байланыстары бар деп ойлады, ол қайтыс болған қарындасы Сараның жесірі, ал бөлім ертерек жіберіліп, тез шайқасқа түседі деп күтті. 20 шілдеде ол өзінің полкімен Вирджиния штатының Ричмонд қаласына келді және Конфедерация мемлекеттерінің соғыс хатшысы Лерой Поуп Уокерден пойызға мініп, Манассастың бірінші шайқасына қатысуға бұйрық алды; 9-шы Луизиана Конфедерация күштерінің шайқаста жеңіске жеткеннен кейін бірнеше сағаттан кейін Манассас бұрылысына келді. 1861 жылы 21 қазанда Тейлор бригадалық генерал болып, Стоунволл Джексон басқарған Шенандоа аңғарындағы кампанияда Ричард С. Ивеллдің басшылығымен Луизиана бригадасына қолбасшылық етті. Доңғалақтың жорығы кезінде Джексон Тейлордың бригадасын элиталық соққы күші ретінде пайдаланды, ол жылдам жүріс қарқынын орнатып, тез флангтық шабуылдар жасады. 23 мамырдағы Фронт-Рояль шайқасында, 25 мамырдағы Винчестердің бірінші шайқасында және соңында 9 маусымдағы Порт-Республика шайқасында Тейлор 9-шы жаяу әскерді қарсыластың күшті позицияларына қарсы шабуылдарға бастап кетті. Оның бригадасы Луизиананың түрлі полктерінен, сондай-ақ майор Чатем Робердо Уиттің «Луизиананың жолбарысы» батальонынан құралған. Бұл тәртіпсіз топ майданда қажырлы күресуімен, ал сыртта өмір сүруімен танымал болды. Тейлор жолбарыстарға тәртіптілік дарытты, ал майор Уайт оның әдістерімен келіспегенмен, ол Тейлорды құрметтейтін болды. Кейіннен Тейлор Джексонның қалған командасымен бірге Ричмонд маңындағы Жеті күндік шайқасқа қатысты. Ревматоидты артрит ауруына шалдыққандықтан бірнеше күн бойы мүгедек болып, шайқаста басшылық ете алмады. Мысалы, Тейлор сол кезде лагерден шығып, бригадасына басшылық ете алмады. Ол Гейнс-Милл шайқасын жіберіп алды, ал бригадаға өзінен басқа полковник Исаак Сеймур іс-әрекет барысында қаза тапты. Тейлор 1862 жылы 28 шілдеде генерал-майор дәрежесіне көтерілді. Ол Конфедерацияның ең жас генерал-майоры болды. Тейлор үш аға қолбасшыдан жоғарылатылғанда, олар фаворитизмге наразылық білдірді. Президент Дэвис оларға Тейлордың басшылық қабілеттері мен уәделерін атап өткен хат жазды және генерал Джексон Тейлорды ұсынғанын айтты. Ол Луизиана штатының Опелуасас қаласында Батыс Луизиана округінің әскерін шақырып, тіркеуге жіберілді. Тарихшы Джон Д. Винтерс Тейлордың: Қызыл өзеннің оңтүстігіндегі барлық әскерлерге қолбасшылық етуі және жаудың аймақтағы өзендер мен баюларды пайдалануына жол бермеуі керек деп жазды. Лагерь құрамын жинап, Вирджинияда қызмет ететін Луизиана полкіне жіберуге тиіс болды. Осыдан кейін Тейлор штатта қажет болғанша көп адам ұстауға тиіс болды. Жаудың кемелерін тосқауылдау үшін артиллерияның жеңіл батареяларын ұйымдастырған. Жау мүмкіндігінше тар аумаққа шектелуі керек еді, ал Миссисипи өзенінің арғы жағындағы байланыс пен көлік ашық болуы керек еді. Тейлор әскери қызметке шақырушы офицер болып жұмыс істегеннен кейін Батыс Луизиананың кішкентай округінің командирі болды. Губернатор Томас Овертон Мур АҚШ-тың алға жылжуына қарсы тұру үшін штаттың күштерін жинауға қабілетті және адал офицерді талап етті. Тейлор Луизианаға қайтып оралғанға дейін, сол аймақтағы АҚШ әскерлері оңтүстік Луизиананың көп бөлігінде рейд жасады. 1862 жылдың көктемінде АҚШ сарбаздары Тейлордың Мода плантациясына келіп, оны тонады. Тейлор ауданның әскерлері мен керек-жарақтары мүлдем жоқ екенін анықтады. Алайда, ол осы шектеулі ресурстармен екі қабілетті бағынысты, ардагер жаяу әскердің қолбасшысы Альфред Мутон мен ардагер ат әскерінің қолбасшысы Томас Гринді қамтамасыз ету арқылы барынша жақсы болды. Бұл екі командир Тейлордың штаттағы алдағы науқандарына маңызды рөл атқаратын болды. 1863 жылы Тейлор АҚШ армиясының төменгі Луизиананы бақылау үшін, әсіресе Форт-Бисленд шайқасында және Ирландтық Бұрылыс шайқасында тиімді шайқастар сериясын басқарды. Бұл шайқастар АҚШ генерал-майоры Натаниэль П. Бэнкстің оңтүстік Луизианадағы Баю-Теш аймағын бақылау үшін және оның соңғы мақсаты Порт-Хадсон үшін күресіп өтті. Бэнкс Тейлордың Батыс Луизиана армиясын сәтті ығыстырғаннан кейін, Бэнкс Александрия, Луизианаға жолын жалғастырды, содан кейін Порт-Хадсонды қоршау үшін оңтүстікке қайтып келді. Осы шайқастардан кейін Тейлор Баю-Тешті қайта басып алу, сондай-ақ Нью-Орлеан қаласын басып алу және Порт-Хадсон қоршауын тоқтату жоспарын жасады.

Жаңа Орлеанды қайтару операциялары

Тейлор Байо-Теше өзенімен төмен қарай жылжуды, жеңіл қорғалған бекеттер мен жабдықтау базаларын басып алуды және содан кейін Нью-Орлеанды жаулап алуды жоспарлады, бұл Банкс армиясын жабдықтаудан қиып тастауға әкелер еді. Оның жоспары соғыс министрі Джеймс А. Седдон мен президент Джефферсон Дэвистің қолдауына ие болды, бірақ Тейлордың тікелей бастығы Эдмунд Кирби Смит Виксбургтің алдындағы Миссисипи өзенінің Луизиана жағалауындағы операциялардың Виксбургті қоршаудан босатудың ең тиімді жолы екенін ойлады. Александриядан Тейлор әскерін Ричмондқа қарай бастады. Онда Конфедерацияның генерал-майоры Джон Г. Уокердің Техас дивизиясы қосылды, олар өздерін «Уокердің грейхаундтары» деп атады. Тейлор Уокер дивизиясына Миссисипи өзенінің Луизиана жағындағы екі жерде АҚШ әскеріне шабуыл жасауға бұйрық берді. Милликен бұрылысы мен Янгс-Пойнт шайқасы Конфедерацияның мақсаттарына жете алмады. Милликен бұрылысындағы бастапқы табысқа қарамастан, АҚШ канонерлік кемелері конфедераттардың позицияларын атқылағаннан кейін бұл шайқас сәтсіз аяқталды. Янгс-Пойнт шайқасы да мерзімінен бұрын аяқталды. Конфедераттардың қара терілі АҚШ әскерлерін жазалауына жауап ретінде АҚШ армиясының генералы Улисс Грант Тейлорға хат жолдап, конфедераттардан тұтқынға алынған қара терілі АҚШ әскерлеріне гуманды және кәсіби тұрғыдан қарауды және оларды өлтірмеуді талап етті. Грант АҚШ үкіметінің ресми позициясы бойынша қара терілі АҚШ әскерлері – конфедераттар айтқандай, көтерілісшіл құлдар емес, ант берген әскерилер екенін мәлімдеді. Шайқастардан кейін Тейлор Уокер дивизиясынсыз әскерін Байо-Теше аймағына көшірді. Одан Тейлор өте көп мөлшерде азық-түлік, жабдықтар және қару-жарақтарды алған Брасхер қаласын (Морган қаласы, Луизиана) басып алды. Ол Нью-Орлеанның шетіне жетті, оны генерал Уильям Х. Эморидің басшылығындағы жаңа сарбаздар қорғап тұрды. Тейлор қаланың шетінде орналасып, шабуылға дайындалып жатқанда Порт-Гадсонның түскенін естіді. Ол әскерін Байо-Тешеге кері шегінді, тұтқынға түсу қаупінен сақтану үшін.

Қызыл өзенге қарсы жорық

1864 жылы Тейлор Ред-Ривер жорығында АҚШ генералы Натаниел П. Банксті аз күшпен жеңіп, 8-9 сәуірде Мэнсфилд шайқасы мен Плезант-Хилл шайқасында Конфедерация күштеріне басшылық етті. Ол Банксті Миссисипи өзеніне дейін қуды да, еңбегі үшін Конфедерация Конгресінің алғысын алды. Осы екі шайқаста Тейлордың сенген екі командирі – АҚШ бригадир генералдары Альфред Мутон мен Томас Грин, әскерлерін шайқасқа бастап бара жатқанда қаза тапты. 1864 жылдың 8 сәуірінде Тейлор генерал-лейтенант шеніне көтерілді, бірақ кампаниядағы жоғары лауазымдағы генералы Эдмунд Керби Смитке сенімсіздігінен босатуды сұраған болатын. Конфедеративтік Штаттар Конгресі бірлескен қаулы қабылдап, Тейлор мен оның әскерлеріне Ред-Ривер жорығындағы әскери қызметтері үшін ресми түрде алғыс айтты.

Соғыстың соңғы күндері

Тейлорға Алабама, Миссисипи және Шығыс Луизиана департаменттерінің басқаруы тапсырылды. Генерал Джон Белл Худтың Теннессидегі апатты Франклин-Нэшвилл науқанынан және Нэшвилл шайқасында армиясының жартылай жойылуынан кейін, Тейлорға Теннесси армиясының басқаруы қысқа мерзімге берілді. Армиясының қалдықтары Шерманның Саваннадан, Джорджиядан Каролина арқылы солтүстікке қарай жасаған жорығына қарсы тұру үшін жіберілді. Ол өзінің департаментін 1865 жылдың 4 мамырында, Аппоматтокс сотынан шамамен бір ай өткен соң, Алабама штатындағы Цитронэлл қаласында АҚШ генералы Эдвард Канбиге тапсырды. Бұл Миссисипинің шығысында қалған үшінші және соңғы ірі Конфедерация күші болды. Ол үш күннен кейін босатылды. Дегенмен, Тейлордың замандастары, бағыныштылары және жоғары лауазымды офицерлері оның әскери шеберлігі туралы жиі айтты, өйткені ол өзін майданда да, департамент басқаруда да қабілетті екенін көрсетті. Нейтан Бедфорд Форрест Тейлор туралы: «Ол бәрінен де ірі адам. Бізде осындайлар көп болғанда, янкилерді ертеде жеңіп алған болар едік». Конфедерацияның Транс-Миссисипи департаментіндегі офицер және соғыстан кейінгі Луизиана Жоғарғы сотының судьясы Чарльз Эразм Феннер: «Дик Тейлор туған солдат еді. Оның заманындағы ешбір азамат соғыстың тарихын, барлық ұлы қолбасшылардың жетістіктерін және ерекшеліктерін, олардың жорықтарының мәліметтерін және философиясын, стратегиялық теорияларын және тәжірибесін одан жақсы білмеген шығар» деді. Томас Дж. «Стоунволл» Джексон және Ричард С. Эуэлл Тейлормен әскери тарих, стратегия және тактика туралы болған әңгімелері туралы жиі айтты. Атап айтқанда, Эуэлл Тейлормен сөйлескеннен кейін оның біліміне және Тейлордің иеленген ақпаратына қатты таң қалғанын мәлімдеді. Стоунволл Джексон Тейлорды генерал-майор қылып тағайындауға және оны Луизиананың батысындағы Конфедерация күштерінің басқаруына қоюға ұсынды. Тейлор Конфедерациядағы Вест-Пойнт академиясын бітірмеген үш генерал-лейтенанттың бірі болды (қалғандары Форрест және Уэйд Хэмптон III).

Соғыстан кейінгі өмір

Соғыс Тейлордың үйін, оның ішінде оның аса құнды кітапханасын, қант қамысының алқаптарын және құрылыстарын қиратты. Соғыс аяқталғаннан кейін ол отбасымен Нью-Орлеанға көшіп, әйелі 1875 жылы қайтыс болғанға дейін онда тұрды. 1868–1873 жылдары ол Бостон клубының президенті болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін ол үш қызымен Вирджиния штатының Винчестер қаласына көшті. Одан ол Вашингтон, округ Колумбия және Нью-Йорк қалаларындағы достары мен әріптестерін көру үшін үнемі сапар шекті. Тейлор 1879 жылы «Қырып тастау және қайта құру: Соңғы соғыс туралы жеке тәжірибелер» атты мемуарын жазды, ол Азамат соғысының ең сенімді есептерінің бірі саналады. Тарихшы Т. Майкл Пэриш «Тейлор жеңіліске және бағынуға айқын мәртебе берді» деп жазды. Шревпорттан бұрынғы штат сенаторы Джексон Б. Дэвис 1941 жылы Тейлор туралы тарихи мақала жазды. 1992 жылы Т. Майкл Пэриштің «Ричард Тейлор, Диксидің солдат принці» атты толық өмірбаяндық еңбегі жарық көрді.

Шығармалары

Тейлор, Ричард. Қырып салу және қайта жарату: Соңғы соғыстағы жеке тәжірибелер. J. S. Sanders & Co., 2001 [1879]. Алғаш рет 1879 жылы D. Appleton баспасы шығарды.