Кіріспе

Конфедерация армиясының генералы, мұражай администраторы Эдвард Портер Александр (26 мамыр 1835 - 28 сәуір 1910) – американдық әскери инженер, теміржол басшысы, плантатор және автор. Ол бастапқыда АҚШ армиясында офицер болып қызмет етті, кейіннен Америка Азамат соғысы (1861–1865) кезінде Конфедерация армиясына өтіп, бригадир генерал шеніне дейін көтерілді. Александр Геттисбург шайқасының үшінші күні Пикетт шабуылына дейін болған ауқымды артиллериялық оқшалауды басқарды және соғыс кезінде сигналдар мен бақылау шарларын ерте пайдаланғанымен де танымал. Азамат соғысынан кейін Оңтүстік Каролина университетінде (Колумбия) математика пәнінен сабақ берді, Никарагуада болды және соғыс туралы кең ауқымды естеліктер мен талдаулар жазды, олар оның көрегендігі мен объективтілігі үшін жоғары бағаланды. Оның "Конфедерация әскери естеліктері" 1907 жылы жарық көрді. Оның әскери дайындығы және Азамат соғысына қатысуы туралы толық жеке есебі оның қайтысынан көп уақыт өткен соң қайта жарияланып, 1989 жылы "Конфедерация үшін күресу" деген атпен басылды.

Ерте өмір және мансап

Достары Портер деп білетін Александр, соғыстан бұрынғы Оңтүстіктегі бай және беделді плантаторлар отбасында, Джорджия штатының Вашингтон қаласында дүниеге келді. Ол Адам Леопольд Александр мен Сара Хиллхаус Гилберт Александрдың он баласының алтыншысы еді. Оның анасы – Америка Құрама Штаттарының алғашқы әйел редакторы және баспагері Сара Портер Хиллхаустың немересі. Александр Р. Лоутон мен Джереми Ф. Гилмердің күйеу баласы болды. 1857 жылы Вест-Пойнттегі АҚШ Әскери академиясын бітірген Александр 1858 жылдың 10 қазанында екінші лейтенант рөліне көтерілді. Олардың алты баласы болды: Бесси Мейсон (1861 жылы туған), Эдвард Портер II және Люси Рой (1863 жылы туған егіздер), аты аталмаған қыз (1865 жылы туған, есім қойылмас бұрын сәби кезінде қайтыс болған), Адам Леопольд (1867 жылы туған) және Уильям Мейсон (1868 жылы туған). Лейтенант Александрдың АҚШ Армиясындағы соңғы қызметтері Вашингтон территориясындағы Форт Стейлакум және Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына жақын Алькатрас аралында болды.

Соғыстың басталуы

Өзінің туған штаты Джорджияның бөлініп кетуін естігеннен кейін, Александр 1861 жылғы 1 мамырда АҚШ армиясының офицерлік шенінен қанағаттанбай, инженерлер капитаны ретінде Конфедерация армиясына қосылды. Конфедерацияның сигнал қызметін құру және жаңа сарбаздарды оқыту кезінде, оған Бригадный генерал П. Г. Т. Борегардтан Вирджиния штатындағы Манассас құрылысына бару туралы бұйрық келді. 3 маусымда ол Конфедерацияның Потомак армиясының бас инженері және сигнал офицері болды. Борегард пен генерал Джозеф Джонстон да осындай хабар алғаннан кейін, шайқастың бағытын Конфедерация жағына бұруға көмектесетін уақтылы күштерді жіберді. 1862 жылғы Жарым арал науқанының басында Александр Джонстонның қол астындағы қару-жарақ басшысы болды, бірақ ол генерал-майор Джеймс Лонгстрит басшылығымен Уильямсбург шайқасына да қатысты. Генерал Роберт Ли армияға басшылық еткен кезде, Александр Лидің жеті күндік шайқастағы шабуылына қажетті қару-жарақтың алдын ала орналастырылуын ұйымдастырды. Александр барлау жұмыстарын жалғастырып, 27 маусымда Гейнс Миллде бақылау шарымен көтеріліп, бірнеше рет жоғары көтеріліп, Одақ армиясының орналасуы туралы құнды ақпарат әкелді. Александр Солтүстік Вирджиния науқаны (Екінші Булл-Ран) және Мэриленд науқаны (Антиэтам) кезінде қару-жарақпен жауапты болды. Портер Александр соғыстың маңызды шайқастарында елеулі рөл атқарған артиллерия шебері ретінде танымал. Ол Солтүстік Вирджиния армиясының Лонгстриттің бірінші корпусында әртүрлі артиллериялық қызметтерде қызмет етті, бұл рөлді 1862 жылғы 7 қарашада Ли штабынан корпустың артиллерия резервіндегі батальонға қолбасшылық ету үшін кеткеннен кейін бастады. 5 желтоқсанда полковник шеніне көтерілді.

Лонгстриттің артиллерия бастығы

Александр 1863 жылдың күзінде Бірінші корпусты Солтүстік Джорджияға ертіп, Чикамауга шайқасына генерал Брэкстон Брэггті күшейтті. Ол шайқасқа қатысуға келгенде кеш қалды, бірақ кейін Ноксвилл науқанында және 1864 жылдың басында Шығыс Теннесси департаментінде Лонгстриттің артиллерия бастығы болып қызмет етті. Ол соғыстың қалған бөлігі үшін корпуспен бірге Вирджинияға оралды, енді ол бригадир генерал шенімен (1864 жылдың 26 ақпанынан бастап). Ол Құрлықтық науқанның барлық шайқастарында қызмет етті, және генерал-лейтенант Улисс Грант Ли армиясын айналып Джеймс өзенін кесіп, Петербургке шабуыл жасағанда, Александр өз қаруларын жедел түрде орналастырып, басты шабуылды тойтарды.

Конфедерацияның алтыны

Азамат соғысы аяқталғаннан бері Конфедерация алтыны және оның зор байлығы туралы әңгімелер көп рет айтылып келеді. Осындай әңгімелердің бірі Александр туралы. Ол Линкольн және Уилкс округтерінде іздеу отрядарын ұйымдастыруға көмектесті. Александр мен банк қызметкерлері көп ұзамай Уилкс округіндегі Александрдың көршілері арқылы алтынның бір бөлігін тауып, оларды ақша Конфедерация ветерандарының әйелдері мен балаларына тиесілі дегенге көндірді. Александрдың көмегімен банк қызметкерлері ұрланған ақшаның шамамен 111 000 долларын қайтарып алды. Конфедерация кабинетінің бұрынғы лауазым иесі Роберт Тумбс та Вашингтондағы ауласына мақсатты түрде немесе жай ғана тасталып кеткен 5000 долларды тапсырды.

Кейінгі өмірі

Сыйлықтан кейін Александр қысқа уақыт бойы Бразилия императорлық армиясына қосылуды ойлады. Бірақ ол жастық шағындағы Джорджия плантацияларының өмірін енді қаламайтынын түсінген соң, Колумбиядағы Оңтүстік Каролина университетінде математикадан сабақ берді, кейін Шарлотта, Колумбия және Огуста темір жолында (атқарушы бақылаушы), Саванна және Мемфис темір жолында (президент), Луисвилл және Нэшвилл темір жолында (президент) атқарушы лауазымдарда қызмет етті. Оның әйелі Бетти Никарагуада ауырғанда, ол отанына оралғаннан кейін көп ұзамай, 1899 жылдың 20 қарашасында қайтыс болды. 1901 жылдың қазанында Александр өзінің бірінші әйелінің қызы Мэри Мейсонға үйленді. Александр 1902 жылдың 9 маусымында АҚШ Әскери академиясында өткен мерейтойлық шарада Конфедерация ветерандарының сөзін сөйлеуге таңдалды. Сөзі тым жақсы қабылданып, 1902 жылдың 15 маусымындағы The New York Times газетінде толығымен жарияланды. Газет бұл сөзді «Алумни күнінің ең жарқын оқиғасы» деп атады. Көрермендердің арасында президент Теодор Рузвельт және Александрдың бұрынғы қолбасшысы генерал Лонгстрит болды. Соғыстан кейін Александр өте беделді автор атанды. Ол көптеген журналдарға мақалалар жазып, 1907 жылы «Конфедерацияның әскери естеліктері: сындық баяндама» атты кітабын шығарды, оны Дуглас Саутхолл Фримен «Солтүстік Вирджиния армиясының операциялары туралы ең жақсы талдау» деп мақтады. Ол қайтыс болғаннан кейін көп уақыт өткен соң, Александрдың кәсіби әскери тарих және талдау жұмысы болған «Әскери естеліктерді» жазу үшін Никарагуадағы Грейтаун қаласында отбасысының өтінішімен бастаған жеке естеліктер жинағын редакциялауға көп еңбек жұмсағаны анықталды. Бұл ертерек естеліктер 1989 жылы Гари У. Галлахер редакциялаған «Конфедерация үшін күрес: генерал Эдвард Портер Александрдың жеке естеліктері» деген атпен жарияланды. Юбал Эрли және Уильям Пендлтон сияқты Конфедерация офицерлерінен айырмашылығы, Александр Оңтүстіктің жеңіліске ұшырауына себеп болған «жоғалған себептер» теориясын қабылдамады, себебі Солтүстіктің күші айқын басым болды. Ол генерал Ли сияқты Конфедерацияның көрнекті офицерлерін сынауға дайын болды. Көптеген тарихшылар Александрдың естеліктерін Азамат соғысының қатысушылары жазған ең объективті және өткір дереккөздердің бірі деп санайды. Дэвид Эйхер «Конфедерация үшін күрес» кітабын «Лидің операцияларын жақсы талдаған тамаша жеке баяндама» деп атады. Бұл кітап драматикалық және ашып айтатын, генерал, оның офицерлері және Солтүстік Вирджиния армиясы туралы маңызды ақпараттарды қамтиды. Александрдың басқа кітаптарына «Темір жол тәжірибесі» (1887) және «Каттерл, Раттерл (Доггерл)» (1888) кіреді. Александр Саваннада қайтыс болды және Аугуста, Джорджиядағы Магнолия зиратына жерленді. 2006 жылы ол Грузия Ұшқыштар Даңқы залына енгізілді.

Танымал мәдениетте

Александрды Джеймс Патрик Стюарт 1993 жылғы "Геттисбург" және 2003 жылғы "Құдайлар мен генералдар" фильмдерінде бейнеледі. Балама тарих романы "Қаншасы қалды" романында Александр жеңіске жеткен Конфедерациядағы бригадир генерал ретінде мансабын жалғастырады. Александр - Ньют Гингрич пен Уильям Форстченнің "Геттисбург: Азамат соғысының романы" (2003), "Грант шығысқа келеді" (2004) және "Ешқашан шегінбеу: Ли мен Грант: Соңғы жеңіс" (2005) романдарындағы кейіпкер. Александр Ральф Петерстің "Кейн Геттисбургте" кітабында баяндаушы кейіпкер ретінде бейнеленеді. Александр 2023 жылғы Джеймс Ф. Бранстың "Ах, конфедераттар" пьесасының басты кейіпкері.