Кіріспе

Кейбір Оңтүстік АҚШ штаттарында Конфедерация күні (Техас және Флоридада Конфедерация батырлары күні, ал Теннессиде Конфедерация әшекейлеу күні деп аталады) – Америка Азамат соғысы аяқталғаннан бері бірнеше Оңтүстік АҚШ штаттарында әртүрлі күндері тойланатын мереке. Бұл мереке бастапқыда Америка Азамат соғысында қаза болған шамамен 258 мың Конфедерация сарбазын еске алу күні ретінде ұсынылды. Мерекенің бастауы Конфедерация қаза тапқандарының қабірлерін күту үшін құрылған Ladies' Memorial Association (LDA) әйелдердің еске алу қауымдастығына қатысты. 1866 жылы генерал Джон А. Логан Республиканың Ұлы армиясының бөлімшелеріне Одақ сарбаздарының қабірлеріне гүл шашуға бұйрық берді, бұл кейіннен Ұлттық еске алу күніне айналды. 1866 жылғы 4 шілдеде Иллинойс штатының Салем қаласындағы ардагерлер алдында сөйлеген Логан Оңтүстікте осы амалға қабылданған түрлі еске алу күндеріне сіңіп, «Оңтүстіктегі опасыздар күннен-күнге жиналып, көтерілісшілердің қабірлеріне гүл шоқтарын төседі» деді. 1950 жылдардағы азаматтық құқықтар қозғалысының басталуымен бірнеше жерлерде мерекеге деген қызығушылық қайта жанданды. Қазіргі уақытта бұл Алабама, Миссисипи, Оңтүстік Каролина және Техас штаттарында ресми мемлекеттік мереке (онда мемлекеттік қызметкерлер еңбекақысынан айырылмайтын демалысқа ие), ал Кентукки, Флорида, Солтүстік Каролина және Теннесси штаттарында еске алынады. Бұрын Миссури, Луизиана және Вирджиния штаттарында да мойындалған. Грузияда мемлекеттік мереке әлі де сәуір айының төртінші дүйсенбісінде тойланады, бірақ 2016 жылдан бері ол жай ғана «Мемлекеттік мереке» деп аталады. Көптеген штаттар 1865 жылы Солтүстік Каролинадағы Беннетт-Плейс қаласында соңғы ірі Конфедерация әскері капитуляциялаған 26 сәуір немесе оған жақын күнді тойлайды.

Шығу тегі

1866 жылдың көктемінде Колумбус, Джорджия қаласындағы Әйелдер еске алу қауымдастығы жыл сайын бір күнді Конфедерация соғысында қаза тапқандарды еске алуға арнау туралы қаулы қабылдады. Қауымдастықтың хатшысы Мэри Энн Уильямсқа бұрынғы Конфедерация штаттарындағы әйелдер қауымдастықтарын осы мерекеге қатысуға шақыратын хат жазу тапсырылды. Олардың шақырулары 1866 жылдың наурызында жазылып, бұрынғы Конфедерацияның ірі қалаларына – Атланта, Мейкон, Монтгомери, Мемфис, Ричмонд, Сент-Луис, Александрия, Колумбия және Нью-Орлеанс қалаларына, сондай-ақ Вирджиния штатының Стаунтон, Оңтүстік Каролина штатының Андерсон және Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон сияқты шағын қалаларға жіберілді. Мереке күнін Элизабет Рутерфорд Эллис таңдады. Ол 26 сәуірді – Конфедерация генералы Джонстоннің Беннетт-плейсте Одақ генерал-майоры Шерманға бас иген күнінің бір жылдығын таңдады. Конфедерациядағы көптеген адамдар үшін 1865 жылғы осы күн Азамат соғысының аяқталғанын білдірді. 1916 жылға қарай он штат оны 3 маусымда – Конфедерация президенті Джефферсон Дэвистің туған күнінде атап өтті. Макон, Джорджияда Конфедерация және Одақ әскерлерінің қабірлері алғашқы мереке кезінде гүлмен безендірілді. 1866 жылғы 8 мамырда "Балтимор Сан" газеті осы мерекені ұйымдастырған әйелдер қауымдастығының құрметіне оны "Еске алу күні" деп атады. "Конфедерация күні" деген атау 1868 жылы Солтүстікте осы мереке басталганға дейін қолданылмады. Бастапқыда Солтүстікте осы мерекеге қатысты идеяға салқын қараған генерал Джон А. Логан ақырында көнді. Оның 1868 жылғы 5 мамырда шығарылған №11 жарлығында Республика армиясының бөлімдеріне Одақ әскерлерінің қабірлеріне гүл шашу бұйырылды. Республика армиясы 1882 жылы ұлттық жиынында "Еске алу күні" атауын қабылдады. Логанның 1868 жылы еліктеген бұрынғы Конфедерация дәстүрін қалай білгеніне қатысты көптеген теориялар айтылды. Оның әйелі Мэри Логан өзінің өмірбаяннда сол жылдың көктемінде Вирджияға саяхаттан кейін оған бұл туралы айтқанын мәлімдеді. Оның хатшысы мен адъютанты да оған бұл туралы айтқанын жеткізді. Нью-Йорк штатының Ватерлоо қаласынан Джон Мюррей Логанды 1868 жылы осы идеяға шабыттандырғанын мәлімдеді. Алайда, Беллвар мен Гардинер Логанның Оңтүстік құрметтері туралы оларға ешкім айтпастан бұрын білгенін дәлелдейді. 1866 жылғы 4 шілдеде Иллинойс штатының Салем қаласындағы ардагерлер алдында сөйлеген сөзінде Логан Оңтүстіктегі әртүрлі мерекелік күндер туралы айта келе: "Оңтүстіктегі сатқындар күн сайын жиналып, көтерілісшілердің қабірлеріне гүл шоқтарын шашып тұрады" деді.

Теннесси штаты

Теннесси штатында губернатор заң бойынша әр жылдың 3 маусымында Конфедерациялық әшекейлеу күнін жариялауға міндетті. 1973 жылы "Ли күні" "Конфедерация батырлары күні" деп өзгертіліп, осымен Джефферсон Дэвисті мерекелеу күні біріктіріліп, Мартин Лютер Кинг күнінен кейінгі күнге ауыстырылды. Мемлекеттік кеңселер ашық жұмыс істейді, бірақ қызметкерлерге қалауынша демалыс алу мүмкіндігі бар.

Дау

Бұл мереке Оңтүстік кедейлік заң орталығы тарапынан ақ үстемдікшілдердің "растық террор" науқанының бір бөлігі ретінде айыпталып, "бұрын құлдықта болған адамдарды қорқытып, олардың үнемі басылуын қамтамасыз ету үшін жасалған ұйымдастырылған үгіт науқаны" деп сипатталды. Сыншылар жиі Конфедерацияның құлдықты қорғау мақсатымен құрылғандығын атап көрсетеді. Оны әлі де мойындаған штаттардың заң шығару органдарында мемлекеттік мерекелер тізімінен алып тастау немесе оны Juneteenth мерекесімен алмастыру туралы әртүрлі ұсыныстар енгізілді. Бұл мерекеге қарсы науқан Конфедерация ескерткіштері мен ескерткіштерді алып тастау науқанымен байланысты және Чарльстон шіркеуіндегі оқ ату, 2017 жылғы Шарлоттсвиллдегі көлік шабуылы және 2020 жылы Джордж Флойдтың қанымен құйылған оқиғалар сияқты нәсілдік зорлық-зомбылық фактілерінен кейін жиі айтылады.