Кіріспе

Алгебралық геометриядағы түсінік. Математикада геометриялық инварианттық теория (немесе GIT) – алгебралық геометрияда топтың әрекеттері арқылы бөлулерді (quotients) құруға арналған әдіс, ол модульдік кеңістіктерді құру үшін қолданылады. Оны 1965 жылы Дэвид Мамфорд классикалық инварианттық теориядан алынған идеяларды пайдаланып жасады. Геометриялық инварианттық теориясы G тобының алгебралық сортқа (немесе схемаға) X-ке тигізетін әсерін зерттейді және X-тің G бойынша «бөлуін» схема ретінде, оның дұрыс қасиеттерімен құру тәсілдерін ұсынады. Бір мақсат – алгебралық геометриядағы модульдік кеңістіктерді белгіленген объектілерді параметрлейтін схемалардың бөлулері ретінде құру. 1970-ші және 1980-ші жылдары теория симплектикалық геометриямен және эквивариантты топологиямен байланысты дамыды және дифференциалдық геометриядағы инстантондар және монопольдер сияқты объектілердің модульдік кеңістіктерін құру үшін қолданылды.

Өмірбаян

Инвариант теориясы алгебралық түрлiк (немесе схема) X-те G тобының топтық әрекетiне қатысты. Классикалық инвариант теориясы 1=X = V векторлық кеңістік болған кезде және G - шекті топ немесе V-ге сызықтық әрекет ететін классикалық Ли топтарының бірі болған жағдайда қарастырылады. Бұл әрекет G-нің R(V) V-ге полиномиялық функциялар кеңістігінде сызықтық әрекетіне түрткі болады. G-нің V-ге әсерінің полиномиялық инварианттары - бұл топтың әрекетіне байланысты V-дегі f полиномиялық функциялары, яғни G-дегі барлық g үшін g · f = f. Олар коммутативтік алгебраны құрайды, және бұл алгебра V // G-дегі "инвариант теориясының үлесі" функцияларының алгебрасы ретінде түсіндіріледі, өйткені осы функциялардың кез келгені барлық эквивалентті нүктелер үшін бірдей мән береді (яғни, f(v) = f(gv) барлық g үшін). Қазіргі алгебралық геометрия тілінде,

Бұл сипаттамадан бірнеше қиындықтар туындайды. Біріншісі, жалпы сызықтық топ жағдайында Гилбертпен сәтті шешілген, алгебра A шекті түрде туындайды. Бұл, егер квота аффинді алгебралық сан алуандық болуы керек болса, қажет. Осындай факт кездейсоқ G топтары үшін жарамды ма, жоқ па, бұл Хилберттің он төртінші мәселесінің тақырыбы болды, ал Нагата жауаптың жалпы алғанда теріс екенін көрсетті. Екінші жағынан, ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы репрезентация теориясының дамуы барысында оң жауап беретін топтардың үлкен класы анықталды; олар редуктивті топтар деп аталады және барлық шекті топтар мен барлық классикалық топтарды қамтиды. А алгебрасының шекті генерациясы А-ның толық сипаттамасына қарай алғашқы қадам болып табылады, ал бұл неғұрлым нәзік мәселені шешудегі прогресс өте қарапайым болды. Инварианттар классикалық түрде тек шектеулі жағдайларда сипатталған, ал бұл сипаттаманың күрделілігі алғашқы бірнеше жағдайдан тыс жалпы инварианттардың алгебраларын толық түсіну үшін аз үміт қалдырды. Сонымен қатар, кез келген полиномиалдық инвариант f V-дегі u және v нүктелерінің берілген жұбында бірдей мәнді алады, бірақ бұл нүктелер G әрекетінің әртүрлі орбиталарында болады. Қарапайым мысал ретінде скалярлық көбейту арқылы n өлшемді күрделі векторлық кеңістікте әрекет ететін нөлдік емес күрделі сандардың көбейтуші тобы келтірілген. Бұл жағдайда әрбір полиномиалдық инвариант тұрақты, бірақ іс-әрекеттің көптеген әртүрлі орбиталары бар. Нөлдік вектор орбитаны өзі қалыптастырады, ал кез келген нөлдік емес вектордың нөлдік емес еселері орбитаны қалыптастырады, сондықтан нөлдік емес орбиталар күрделі проективті кеңістіктің нүктелерімен параметрленеді. Егер бұл орын алса (бірдей функция мәндері бар әртүрлі орбиталар), "инварианттар орбиталарды бөліп тастамайды" дейді, ал алгебра А топологиялық квота кеңістігін X / G өте кемелсіз түрде көрсетеді. Шынында да, соңғы кеңістік, үлестік топологиямен, жиі бөлінбейді (хаусдорфтық емес). (Бұл біздің мысалдағы жағдай – нөлдік орбита ашық емес, өйткені нөлдік вектордың кез келген көршілігінде барлық басқа орбиталар бар, сондықтан квозиент топологиясында нөлдік орбитаның кез келген көршілігінде барлық басқа орбиталар бар.) 1893 жылы Гилберт нөлдік орбитадан инвариант полиномиялармен бөлінбеген орбиталарды анықтау критерийін тұжырымдап, дәлелдеді. Оның абстрактілік алгебраның тез дамуына әкелген инвариант теориясындағы бұрынғы жұмысынан айырмашылығы, Хилберттің бұл нәтижесі келесі 70 жыл бойы аз танымал және аз пайдаланылды. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы инвариант теориясының дамуының көп бөлігі инварианттармен нақты есептеулерге қатысты және кез келген жағдайда геометриядан гөрі алгебраның логикасына сәйкес келді.