Кіріспе

Француз әдебиетіндегі әйел, салон иесі және күмәнді мемуар жазушы

Рене Каролина Виктория де Фрулай де Тессе, маркиза де Креки де Хеймон де Канапль д'Амбриер (1704 немесе 1714–1803) – француз әдебиетіндегі әйел, салон иесі және күмәнді мемуар жазушы. Ол Д’Аламбер, Руссо және де Мейланмен достық қарым-қатынаста болған. «Маркиза де Крекидің естеліктері» оған жатқызылады, бірақ оны Кузен де Куршамп жазған болуы мүмкін.

Өмірбаян

Де Креки 1714 жылғы 19 қазанда Монфле (Маенна) шатосында генерал-лейтенант Шарль Франсуа де Фруллэйдің қызы ретінде дүниеге келді. Ол анасының әжесі тәрбиеледі, ал 1737 жылы Луи Мари, Маркиз де Креки (1705–1741) – «Principes philosophiques des saints solitaires d'Egypte» (1779) еңбегінің авторы – мен үйленді. Ол некеден кейін төрт жыл өткен соң қайтыс болды. Де Креки өзін жалғыз ұлына арнады, бірақ ол оған өмірінің басты қайғысына айналған құрметсіздікпен жауап берді. 1755 жылы ол Парижде қабылдаулар өткізе бастады, оның жақын достары Жан ле Ронд д’Алембер және Жан Жак Руссо болды. Ол замандас әйелдерге тән босқындықтан мүлдем мұрағатталды және тез арада дженсенизмге бейімделіп, дінге бет бұрды. Д’Алембер Де Креки дінге енгеннен кейін келуін тоқтатты, ал ол 1781 жылы Сенак де Мейльханмен танысып, өміріндегі ең жақын достығын құрған кезде жетпіске жуық еді. Олар хат алмасып жүрді (Эдуард Фурнье редакциялаған, ал 1856 жылы Сент-Бёв алғы сөз жазған). Де Креки Мейльханның еңбектерін сынға алып, түсіндірді және оның беделін арттыруға көмектесті. Ол тұтқындалғанымен, Ұлы Террордың қорқынышынан аман қалды. 1793 жылы тұтқындалып, Робеспьердің құлауына дейін (1794 жылғы шілде) Лес-Ойсе монастырында түрмеде отырды.

Крек маркизасының сувенирлері

Танымал «Сувенирлер де ла маркиза де Креки» (1710–1803) (Луи XV тұсындағы француз корольдік сарайының сенімді сипаттамасы), 7 томдық басылым, 1834–1835 жылдары жарық көрген және оның немересі Танкред де Крекиге арналған деп мәлімделген, Бретаньдық авантюрист Кузен де Куршамптың туындысы еді. Алғашқы екі том 1834 жылы ағылшын тілінде жарық көрді және «Quarterly Review» журналында қатаң сыналып бағаланды.

Құдай патшаны сақтасын !

Оның естеліктерінде, көбінесе, XIV Людовик, XV Людовик, XVI Людовик және Наполеонның билік кезіндегі текті әулеттер мен сарайдағы сыбыстар келтіріледі, сонымен қатар, естеліктердің авторы – жалғыз куәгер болып табылатын бір оқиға бар. Бұл оқиға Францияда кеңінен таралған, автордың айтуынша, Ұлыбританияның ұлттық әнұраны – «Құдай патшайымды сақтасын» Лулли жазып, француз қыздар мектебі XIV Людовикке құрмет көрсету үшін орындаған. Естеліктердің француз авторы сондай-ақ, бұл мелодияны кейін Гендель ұрлап, британдық тәжге әнұран ретінде сатқандығын мәлімдейді. Егер, кейбір пікірлерге сәйкес, әнұранды сату туралы әңгіме көбірек кейінгі таблоидтан алынған болса, онда бұл уақытқа қатысты қателік естеліктердің авторын «Тарих Августа», «Британ аймақтары туралы» және Витерболық Аннио сияқты шығармалардың авторларымен бірге жалғаншылар қатарына қоюға себеп болуы мүмкін. Егер 1850 жылдардағы француз таблоиды мадам де Креккидің естеліктеріне сүйене отырып, осы оқиғаны жариялаған болса, онда ол оқиғаның рас екеніне сенген болуы мүмкін, немесе оқиғаның өзі рас болуы мүмкін.