Көне Сирта қаласы: Бербер, Пуний және Римдік цивилизациялардың ортасы
Cirta
Ежелгі бербер және римдік Cirta қаласы – Алжирдегі Константин қаласының тамыры. Нумидия патшалығының астанасы, римдік шабуылдарға ұшырады. Тарихы, орналасуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Бербер және Римдік елді мекені
Ancient Berber and Roman settlement
Цирта, ежелгі дәуірде түрлі атаулармен белгілі болған, ежелгі Бербер, Пуни және Римдік елді мекені, кейіннен Алжирдегі Константин қаласына айналды. Цирта Нумидия Бербер патшалығының астанасы болды; оның стратегиялық маңызды порты Руссикада қаласы еді. Нумидия Пуни соғыстары (б.з.д. 264–146 ж.) кезінде ежелгі Рим Республикасының маңызды одақтасы болғанымен, Цирта б.з.д. 2-ші және 1-ші ғасырларда Римнің шабуылына ұшырады. Ақырында ол Юлий Цезарь тұсында Рим үстемдігіне көшті. Цезарь мен Август Циртаны Римдік отарлаушылармен қайта қоныстандырды және оны "Төрт еркін Рим қалаларының конфедерациясы" автономды аймағымен (Чуллу, Руссикада және Милевум қалаларымен) қоршады, ал бастапқыда Публий Ситтий басқарды. Қала 4-ші ғасырдың басында қиратылды және Рим императоры Ұлы Константин оны қайта салып, жаңа салынған қалаға өзінің есімін берді – Константин. Вандалдар Циртаға зиян келтірді, бірақ император Юстиниан I Рим қаласын қайта басып алып, жақсартты. Мұсылман шапқыншылығынан кейін маңызы төмендеді, бірақ бірнеше ғасыр бойы осы жерде шағын қауым өмір сүрді. Оның қираған орындары қазір археологиялық ескерткіш болып табылады. Аймақта көптеген маңызды археологиялық жаңалықтар табылды, соның ішінде "Сирта стелалары" деп аталатын пуникалық жазулардың үлкен жиынтығы.
Cirta, also known by various other names in antiquity, was the ancient Berber, Punic and Roman settlement which later became Constantine, Algeria. Cirta was the capital city of the Berber kingdom of Numidia; its strategically important port city was Russicada. Although Numidia was a key ally of the ancient Roman Republic during the Punic Wars (264–146BC), Cirta was subject to Roman invasions during the 2nd and 1st centuriesBC. Eventually it fell under Roman dominion during the time of Julius Caesar. Cirta was then repopulated with Roman colonists by Caesar and Augustus and was surrounded by the autonomous territory of a "Confederation of Four Free Roman cities" (with Chullu, Russicada, and Milevum), ruled initially by Publius Sittius. The city was destroyed in the beginning of the 4thcentury and was rebuilt by the Roman emperor Constantine the Great, who gave his name to the newly constructed city, Constantine. The Vandals damaged Cirta, but Emperor Justinian I reconquered and improved the Roman city. It declined in importance after the Muslim invasions, but a small community continued at the site for several centuries. Its ruins are now an archaeological site. A number of significant archaeological finds have been found in the area, including a large corpus of Punic inscriptions, known as the Cirta steles.
Аттар
Қаланың пуникалық атауы krṭn (𐤊𐤓𐤈𐤍, шамасы "Kirthan" деп айтылған), бірақ бұл, көбінесе, бұрыннан бар бербер жер атының пуникалық жазуы болуы мүмкін. Кейіннен бұл атау латын тіліне аударылып, "Cirta" деп аталды. Юлий Цезарь тұсында Ситтендердің қонысы Respublica IIII Coloniarum Cirtensium деп танылды; Август тұсында, б.з.д. 27 немесе 30 жылы оның ресми атауы Colonia Julia Juvenalis Honoris et Virtutis Cirta болды; кейде бұл атау Cirta Julia ("Юлиан Циртасы"), Colonia Cirta немесе жай ғана Cirta деп қысқартылды. 312 жылдан кейін Ұлы Константин оны Константина (Civitas Constantina Cirtensium) деп қайта құрғаннан бастап, Цирта Константин деп атала бастады. Мұсылмандар басып алғаннан кейін ол Кусантина деп аталды.
The town's Punic name krṭn (𐤊𐤓𐤈𐤍, probably pronounced "Kirthan", Instead, it is likely a Punic transcription of an existing Berber placename. This was later Latinized as Cirta. Under Julius Caesar, the Sittian settlement was known as Respublica IIII Coloniarum Cirtensium; Under Augustus, in 27 or 30BC, its official name was Colonia Julia Juvenalis Honoris et Virtutis Cirta; this was sometimes reduced to Cirta Julia ("Julian Cirta"), 'Colonia Cirta or simply Cirta. After its refounding as Constantina (Civitas Constantina Cirtensium) by Constantine the Great after AD312, Cirta became known as Constantine. Following its Muslim conquest, it was known as Qusantina.
Нумидия патшалығы
Сырта – нумидиялық берберлер патшалығының астанасы, Карфагеннің шығысында орналасқан финикиялықтардың сауда империясының батысындағы маңызды саяси, экономикалық және әскери орталық болды. Римнің Карфагенге қарсы соғыстарының екіншісінде, б.з.д. 203 жылы болған Сырта шайқасы Сципион Африкан үшін шешуші жеңіс болды. Карфаген үшінші Пуникалық соғыста жойылғаннан кейін патшалық тәуелсіз римдік одақтас болып қала берді, бірақ римдік сауданың ықпалы мен саяси араласуы күшейді, аймақтағы үстемдігін бекіту және шетелдегі азаматтарын қорғау мақсатында. Бірінші ғасырда Сырта қайта құрылғанда, халық құрамы алуан түрлі болды: жергілікті нумидиялықтармен қатар карфагендік босқындар, грек, рим және итальяндық саудагерлер, банкирлер, қоныс аударушылар мен әскери ардагерлер өмір сүрді. Бұл экспаттар қауымы Сыртаны Римнің Африкадағы иеліктерінің маңызды сауда орталығына айналдырды, тіпті ол формальды түрде Рим Республикасының аумағынан тыс жерде болғанмен де. П. Ситтий Нуцерин жергілікті халықты римдік мәдениетке сіңіру үшін Цезарь тағайындады. Русикаде, Милевум және Чуллудағы отарлармен бірге Сырта "Жаңа Африка" құрамындағы автономиялық аумақ – Конфедерация Сиртенсе құрды. Оның магистраттары мен муниципалдық ассамблеясы конфедерацияның өкілдері болды. Сырта Жоғарғы жазықтағы және отарлардың солтүстік шетіндегі бекіністерді (кастелла) басқарды: Кастеллум Мастаренсе, Элефантум, Тиддитанорум, Клетианис, Тибилис, Сигус және басқалары. 27 және 26 жылдары Август аймақтың әкімшілігін қайта құрды, Сыртаны қауымдарға (wikt:pagus#Latin) бөліп, нумидиялықтарды ситтиандардан және басқа жаңа қоныстанған римдіктерден ажыратты. Рим лимес кеңейгенімен, Сыртадағы отар Рим Африкасының ең римдік аймағының орталығында болды. Ол Ситифис пен Икозиумнан (қазіргі Алжир) Габес шығанағындағы Капсаға дейін созылған Фоссатум Африкаемен қорғалды. Робин Дэниелдің бағалауынша, II ғасырдың соңында Сыртада 50 000-ға жуық адам тұрды. 303 жылы Сырта жаңадан құрылған Нумидия Сиртенсе провинциясының әкімшілік астанасы болды, бұл провинция Диоклетиан императордың Рим Нумидиясында үшінші ғасырдың соңында құрған және Сыртаның атымен аталған шағын провинция еді. Нумидия екіге бөлінді: астанасы Сыртада орналасқан Numidia Cirtensis (немесе Cirtense) және легионерлік базасы Ламбезисте орналасқан Numidia Militiana ("Әскери Нумидия"). Жаңадан құрылған провинция 310 жылы Константин императормен кеңейтілді. Христиан діні ерте келді: біздің заманымыздың 200 жылына дейін Африка христиандығынан аз қалдықтар болғанымен, 3-ші ғасырдың ортасында Сыртада шейіт болған христиандар туралы жазбалар бар. Ол шіркеулік округтің бас қаласы болды. 305 жылы жаңа епископты сайлау үшін Сыртаның бірінші соборы өткізілді, бұл Донатизм қозғалысын кездейсоқ түрде жеделдетті. 4-ші ғасырда отарлардың конфедерациясы таратылғаннан кейін Сырта Диоклетиан кезінде құрылған Нумидия Сиртенсис аумағын басқарды, астаналық рөлін қайта алды: бірақ бірнеше онжылдықтан кейін Константин Ұлы императоры 303 жылы құрылған екі провинцияны (Сиртенсис және Милиция) біріктірді, олар Сыртадан басқарылды, ол Константина деп аталды (қазіргі Константин). Шындығында, қала Руфиус Волузианның қоршауынан кейін қирады; Максенцийдің әскерлері 310 жылы императорлық талапкер Домиций Александрды жеңді. 320 жылы Сырта епискобы 303 жылы Сыртада басталған Диоклетианның қуғын-сүргіні кезінде христиан мәтіндерін (traditio) билік органдарына тапсырды деп айыпталды. Епископ Сильван донатист болды және 320 жылы желтоқсанда Африканың консулы және проконсулы Домиций Зенофилдің сотына тартылды; іс жүргізудің жазбалары (commentarii) Gesta apud Zenophilum, Optatan қосымшасында жиналған мәтінде сақталған. 4-ші ғасырда митраизмді ұстанатын үңгір де болды. Юстиниан I императоры тұсында қала қабырғалары нығайтылды және қала өзінің аймағының астанасы болып аталды, онда тұрақты қолбасшы (dux) болды. Сырта 534 жылдан 697 жылға дейін Византия Африкасының құрамына кірді.
Cirta was the capital of the Berber kingdom of Numidia, an important political, economic, and military site west of the mercantile empire run by the Phoenician settlement of Carthage to its east. During the second of Rome's wars against Carthage, the 203BC Battle of Cirta was a decisive victory for Scipio Africanus. The kingdom remained an independent Roman ally following the destruction of Carthage in the Third Punic War, but Roman commercial influence and political involvement grew. to assert their hegemony over the region and to secure the protection of its citizens abroad. As Cirta rebuilt in the 1st centuryBC, its population was quite diverse: native Numidians alongside Carthaginian refugees and Greek, Roman, and Italian merchants, bankers, settlers, and army veterans. This expatriate community made it an important business hub of Rome's African holdings, even while it remained technically outside the lands of the Roman Republic. P. Sittius Nucerinus was chosen by Caesar to romanize the locals. Together with the colonies at Rusicade, Milevum, and Chullu, their Cirta formed an autonomous territory within "New Africa": the Confederatio Cirtense. Its magistrates and municipal assembly were those of the confederation. Cirta administered fortifications (castella) in the High Plains and at the north end of the colonies: Castellum Mastarense, Elephantum, Tidditanorum, Cletianis, Thibilis, Sigus, and others. In 27 and 26BC, the area's administration was restructured under Augustus, who split Cirta into communities (wikt:pagus#Latin) separating the Numidians from the Sittiani and other newly settled Romans. With the expansion of the Roman limes, this colony at Cirta was at the center of the most Romanized area of Roman Africa. It was protected by the Fossatum Africae stretching from Sitifis and Icosium (present day Algiers) to Capsa on the Gulf of Gabès. Robin Daniel estimates that by the end of the 2nd century, Cirta had nearly 50,000 inhabitants. Cirta in 303 AD was the administrative capital of the newly created Numidia Cirtense, a small province named from Cirta made by emperor Diocletian in Roman Numidia in the last years of the third century. Numidia was divided in two: Numidia Cirtensis (or Cirtense), with capital at Cirta, and Numidia Militiana ("Military Numidia"), with capital at the legionary base of Lambaesis. The newly created province was enlarged in 310 AD by the emperor Constantine. Christianity arrived early on: while little remains of African Christianity before AD200, records of Christians martyred at Cirta existed by the mid 3rd century. It became the chief town of an ecclesiastical district. Around 305, the First Council of Cirta was held to elect a new bishop, accidentally precipitating the Donatist movement. After the dissolution of its confederation of colonies in the 4th century, Cirta recovered its role as a capital when it headed the territory of Numidia Cirtensis created under Diocletian: however, after some decades, Emperor Constantine the Great reunited the two provinces created in 303 (Cirtensis & Militiana) in a single one, administered from Cirta, which was renamed Constantina (modern Constantine). Indeed, the city was destroyed after a siege by Rufius Volusianus, the praefectus praetorio of the augustus Maxentius; Maxentius's forces defeated the imperial claimant Domitius Alexander in 310. In 320 the bishop of Cirta was accused of having handed over (traditio) Christian texts to the authorities during the Diocletianic Persecution, which had begun in 303 in Cirta. The bishop Silvanus was a Donatist and was prosecuted in December 320 by Domitius Zenophilus, the consularis and proconsul of Africa; the records of the proceedings (commentarii) are preserved in the Gesta apud Zenophilum, a text collected in the Optatan Appendix. A cave for the practice of Mithraism also existed in the 4th century. Under the emperor Justinian I, the city walls were reinforced and the city was named capital of its region with a resident commander (dux). Cirta was part of the Byzantine Africa from 534 to 697.
Исламның жаулап алуы
Магрибті мұсылман жаулап алған кезде Константин қаласын бербер патшайымы Кахина сәтті қорғай алмады. Халифаттың кеңеюі кезінде көптеген римдік, византиялық және вандалдық қалалар қиратылса да, Константин 10 ғасырға дейін кіші христиан қауымымен аман қалды, бірақ көлемі азайтылған күйде. Қаланың одан әрі дамуы Константин туралы мақалада толық сипатталған.
During the Muslim conquest of the Maghreb, Constantine was unsuccessfully defended by the Berber queen Kahina. Although many Roman, Byzantine, and Vandal cities were destroyed during the expansion of the Caliphate, Constantine survived in reduced form with a small Christian community as late as the 10thcentury. The town's further development is detailed under the article Constantine.