Кіріспе
Италия мен Испанияны Галлия Нарбоненцис арқылы байланыстыратын Рим жолы – Виа Домиция Галлияда салынған, Италия мен Испанияны Галлия Нарбоненцис арқылы байланыстыратын, қазіргі Оңтүстік Франция жері арқылы өтетін алғашқы Рим жолы. Римдіктер бұл жолды ретке келтіріп, қаланғаннан кейін зерттеуге кіріскенде, ол ежелгі дәуірден келе жатқан жол екені анықталды және Гераклдың мифтік жолымен сабақтасқан. Жолды салу жұмысын Гней Домиций Аенобарб тапсырды, ол 122 ж.б.д. Аллоброгтар мен Аверни тайпаларын Квинт Фабий Максимус Аллоброгикуспен бірлесіп жеңген соң, өз есімімен аталады. Домиций сондай-ақ, Испанияға жақын жағалауда, Нарбо қаласында (қазіргі Нарбонна) жол құрылысын күзету үшін бекініс құрды. Бұл қала тез арада толыққанды Рим колониясы – Colonia Narbo Martius болып дамыды. Жолдың батыс бөлігіндегі жерлер, Рона өзенінен бері Аверни тайпаларының бақылауында болды, Страбонның мәліметінше, олар өз ықпалын Нарбо мен Пиреней тауларына дейін жеткізген. Альп тауларын ең оңай өтетін Кол де Монгеневр (1850 м) жолы арқылы өтіп, Виа Домиция Дюран өзенінің аңғарымен жүріп, Бокаирде Ронаны кесіп, Ним (Немаус) қаласынан өтіп, содан кейін Лайон шығанағының жағалау жазығымен жалғасты. Нарбоннада Виа Аквитаниямен (Тулуза және Бордо арқылы Атлант мұхитына жететін жол) қиылысты. Осылайша Нарбонна Виа Домиция мен Виа Аквитанияның маңызды стратегиялық торабы болды және сол кезде қол жетімді, бірақ оңай қорғалатын порты еді. Римнің батысқа қарай кеңеюінің және одан кейінгі жабдықтау, байланыс және бекініс жүйесі үшін бұл "шешімді нүкте" өте маңызды актив болды және осылай қарастырылды (Нарбонна туралы көріңіз). Қалалар арасында Виа Домиция бір күндік сапарға арналған бірнеше "мансион" (қонақ үй) нысандарымен жабдықталды, онда ресми іссапармен жүретін саяхатшылар баспана, азық-түлік және жаңа жылқы ала алатын. Бұл маршрут Тәртіптегі кезеңде Путтингерия тақтасында схемалық түрде бейнеленген.
The Via Domitia was the first Roman road built in Gaul, to link Italy and Hispania through Gallia Narbonensis, across what is now Southern France. The route that the Romans regularised and paved was ancient when they set out to survey it, and traces the mythic route travelled by Heracles. The construction of the road was commissioned by Gnaeus Domitius Ahenobarbus, whose name it bore, following the defeat of the Allobroges and Averni by himself and Quintus Fabius Maximus Allobrogicus in 122 BCE. Domitius also established a fortified garrison at Narbo (modern Narbonne) on the coast, near Hispania, to guard construction of the road. It soon developed into a full Roman colony Colonia Narbo Martius. The lands on the western part of the route, beyond the River Rhône had been under the control of the Averni who, according to Strabo, had stretched their control to Narbo and the Pyrenees. Crossing the Alps by the easiest passage, the Col de Montgenèvre (1850 m), the Via Domitia followed the valley of the Durance, crossed the Rhône at Beaucaire passed through Nîmes (Nemausus) then followed the coastal plain along the Gulf of Lion. At Narbonne, it met the Via Aquitania (which led toward the Atlantic Ocean through Toulouse and Bordeaux). Thus Narbonne was a crucial strategic crossroads of the Via Domitia and the Via Aquitania, and it was an accessible, but easily defensible port at that time. This "cusp point" in the Roman westwards expansion and ensuing supply, communication and fortification was a very important asset, and was treated as such (see Narbonne). In between the cities that it linked, the Via Domitia was provided with a series of mansiones at distances of a day's journey for a loaded cart, at which shelter, provender and fresh horses could be obtained for travellers on official business. The route as it was in Late Antiquity is represented in schematic fashion on the Tabula Peutingeriana.
Рим көпірлері
Жол бойында бірнеше римдік көпірлердің қирандылары сақталған, олардың ішінде Сент-Тиберидегі римдік көпір, Амбруссумдағы Понт-Амбруа, Понт-Жулиен және Понт-Серме көпірлері бар.