Кіріспе

Жол немесе шекара бойында орналасқан нөмірленген белгі

Жол жиегі қашықтық белгілеулер

Тасбелгі – жол, теміржол, канал немесе шекара сияқты маршрутқа орнатылған нөмірленген белгі. Олар қалаларға, басқа да елді мекендерге немесе километрлік белгілер сияқты маңызды орындарға дейінгі қашықтықты көрсетуі мүмкін, немесе маршрут бойындағы белгілі бір бастапқы нүктеге қатысты орналасқан жерін көрсетеді. Жолдарда олар көбінесе жол жиегінде, ортаңғы жолақта немесе бөлігіш жолақта орналасқан. Оларды мильдік белгілер (кейде MM деп қысқартылады), мильдік бағаналар немесе мильдік тіреулер (кейде MP деп қысқартылады) деп те атайды. Метрлік жүйе қолданылатын аймақтарда "километриялық нүкте" термині қолданылады, онда қашықтықтар миль емес, километрмен өлшенеді. "Қашықтық белгілеуіш" – бұл бірліктерге қарамастан қолданылатын жалпы термин. Тасбелгілер жол бойындағы сызықтық сілтемелік нүктелерді анықтау үшін орнатылады. Бұл жолаушыларға дұрыс бағытта екендеріне сенімділік беруге және жүрілген қашықтықты немесе қалған қашықтықты көрсетуге мүмкіндік береді. Мұндай сілтемелерді техникалық қызметкерлер мен шұғыл көмек қызметтері өздерінің қатысуы қажетті нақты орындарға бағытталғанда пайдаланады. Кейде физикалық белгі болмаса да, бұл термин жолдағы орынды көрсету үшін қолданылады. Бұл жазабаларды жүргізуде және оқиғалар туралы хабарлауда пайдалы (мысалы, "Авария жолдың 13 мильдік белгісінде болды", тіпті жол 10 миль сайын бір ғана тасбелгімен белгіленген болса да).

Рим империясы

Миллиарь бастапқыда гранит, мәрмәр немесе жергілікті қол жетімді тастардан жасалған тас обелисктер, ал кейінірек бетон бағаналар болды. Олар Рим империясының жол салушылары тарапынан кеңінен қолданылып, кез келген римдік жол желісінің маңызды бөлігі болды: кей жағдайларда күніне жүрілетін қашықтық бірнеше шақырымды құрады. Көптеген римдік шақырымтастар тек биліктегі императордың атын көрсетеді, жер аттары мен қашықтықтарды көрсетпейді. Алғашқы римдік шақырымтастар Аппий жолында пайда болды. Римнің орталығында империяның шартты орталығын белгілеу үшін "Алтын шақырымтас" орнатылды: бұл шақырымтас кейіннен жоғалып кетті. Алтын шақырымтас Вашингтондағы "Нөлдік шақырымтасқа" ұқсас болды, ол АҚШ-тағы барлық жол қашықтықтарын есептеу нүктесі ретінде көзделген. Римдік шақырымтастардың арақашықтығын өлшеу үшін одометрлер қолданылды, олар көбінесе ежелгі грек технологияларына негізделген.

Византия империясы

Мильдік ескерткіш – Милион, 4-ші ғасырдың басында Константинопольде орнатылды. Ол Византия империясының қалаларына саяхаттайтын барлық жолдардың қашықтығын өлшеу үшін бастапқы нүкте болып табылды және ежелгі Римнің Миллиарий Ауреумымен ұқсас қызмет атқарды. Милион кем дегенде 15-ші ғасырдың соңына дейін толығымен сақталды. Оның сынықтары 1960 жылдардың аяғында қайта табылды. Сынықтарының бірі қазір тірек ретінде қайта орнатылған.

Ислам өркениетінің

Ислам өркениетінде шақырыштардың қолданылуы бірінші ислам ғасырында басталды. Омейяд халифасы Абд әл-Малик бин Марван саяхатшылардың бағыттарында шақырыш тастарды орнатты, олардың кейбіреулері Сириялық Голан аймағындағы Файк қаласында табылған, Файк – ислам дәуіріндегі маңызды жол станцияларының бірі. Бұл тастардың мақсаты – саяхатшыларды бағыттау және арақашықтықтарды көрсету болды, себебі бір тас екіншісінен бір шақырым қашықтықта орналасқан. Осы тастардың көптеген даналары бірнеше жерден табылды, олардың бірі Истанбұлдағы Ислам археологиясы мұражайында, екіншісі Иерусалим мұражайында сақталады. Голанның Кассерин мұражайында сақталған тасқа жазылған мәтіннің аудармасы төмендегідей:

Ортағасырдан кейінгі Еуропа

Еуропада қашықтық өлшеу әдетте қала немесе қалашықтың ішіндегі белгілі бір нүктеден басталады, себебі көптеген жолдар екі ұшындағы қалалардың аттарымен аталады. Мысалы, Ұлыбританияның Лондонындағы Чаринг Кроссқа орналасқан Элеонора кресінің жанындағы тақташа Лондоннан басқа қалаларға дейінгі қашықтықты өлшеу үшін анықтамалық нүкте болып табылады. Ұлыбританияда километрлік тастар бұрынғы жол төлемдері жиналатын жолдармен тығыз байланысты. Британдықтар Мальта аралында көптеген километрлік тастар орнатқан. Олар жергілікті қатты тастан жасалған үлкен тақталардан тұрады және оларға белгілі бір орынға дейінгі немесе одан кейінгі қашықтық қазылып жазылған. Олардың көптегені Екінші дүниежүзілік соғыста, болжамды басқындық кезінде әскерді шатастыру үшін қиратылды. Дегенмен, өте аз ғана сандағы тастар бұзылмаған күйде сақталған, және олардың бірі қазір Мальта соғыс мұражайында тұр.

Үндістан

Кос минары немесе Мильдік бағаналар – бұл 16 ғасырдағы Ауғанстан билеушісі Шер-Шах Сури және кейіннен Моғол императорлары салған ортағасырлық қашықтық белгілері. Моғол императорлары осы минареттерді империяның басты жолдары бойында қашықтықты көрсету үшін орнатқан. Кос минары – биіктігі шамамен 9 метр болатын, кірпіштен салынған және әкпен жабынған, қатты дөңгелек бағана. Архитектуралық тұрғыдан аса әсерлі болмаса да, бұл қашықтық белгілері үлкен империяда хабарласу және саяхаттың маңызды бөлігі болған. "Кос" – ежелгі Үндістан қашықтық өлшем бірлігі. Бұл шамамен арақашықтықты көрсетеді. "Минар" – парсы тілінде "мұнара" деген мағынаны білдіреді. Әбу Фазл "Акбар Нама" еңбегінде 1575 жылы Ақбардың Аградан Әджмерге дейінгі жолдың әр кос сайын саяхатшылардың қолайлылығы үшін бағана немесе минарет орнату туралы жарлық шығарғанын жазған.

Қазіргі заманғы автомобиль жолдары

Тарихи термин "мерейлі тастар" бүгінге дейін қолданылып келеді, бірақ "тастар" көбінесе металл жол көрсеткіштері болып табылады және көптеген елдерде миль мен ярд емес, километр мен метр жүйесі қолданылады. Сондай-ақ, бүгінде бөлшек сандарды көрсететін жиі орналасқан белгілерді, сондай-ақ теміржолдар, жағажайлар және каналдар бойындағы белгілерді кездестіруге болады.

Австралия

Австралияда метрикалық жүйеге көшу кезінде бұрынғы мильдік белгілер автожолдар мен ауылдық жолдарда 10 км белгілермен біртіндеп алмастырылды, олар "километрлік тақталар" деп аталады. Километрлік тақталар трапеция пішіндес жасыл түсті фонға ақ түспен жазылған мәтіннен тұрады және әдетте жерден бір метр биіктікте орналасқан. Оларда белгілі бір қала немесе елді мекенді көрсететін әріп және сол қалаға немесе елді мекенге дейінгі арақашықтықты километрмен көрсететін сан болады. Километрлік тақталар қазіргі таңда негізгі автожолдарда әдетте 5 км қашықтықта, ал көшпелі немесе ауылдық автожолдарда 10 немесе 20 км қашықтықта орналасқан, бірақ көптеген ерекшеліктер бар. Километрлік тақталар алдағы бірнеше қалаларға дейінгі арақашықтықты көрсететін жол белгілерімен толықтырылады. Кейбір мильдік белгілер естелік ретінде сақталған (галереяны қараңыз). Оларға Виктория штатындағы Гленелг тас жолындағы Делакомбтағы тас белгілер жатады.

Канада

Автомобиль жолдары провинциялық юрисдикцияға бағынысты болғандықтан, пайдалану провинциялар бойынша өзгеше болады. Мысалы, Альберта провинциясында километрлік белгілер ақ әріптері бар жасыл металл тақтайшалар түрінде болады және әдетте бағыттың солтүстік-оңтүстікке немесе шығыс-батысқа қарай бағдарланғандығына қарай, оңтүстік немесе батысқа қарайғы соңғы ірі қиылыстан бастап, әр 4 км сайын орналастырылады.

Үндістан

Үндістанның ұлттық тас жолдарындағы белгілер әдетте ақ түсті фонға және сары (ұлттық тас жолдарда) немесе жасыл (мемлекеттік тас жолдарда) бастарына ие. Қалалардың атаулары мен қашықтықтары қара түспен жазылады. Ең жақын қалалар мен ауылдардың атаулары километрмен көрсетілген арақашықтықпен бірге жазылады. Бөлінбеген тас жолдарда белгілердің екі жағы да қолданылады, олар әр бағыттағы ең жақын қалаларға дейінгі қашықтықты көрсетеді. Тас жолдың нөмірі белгінің үстіңгі жағына жазылады. Белгіден әр бағыттағы ең жақын екі қалаға дейінгі қашықтықтардың қосындысы белгінің қабырғасында көрсетіледі.

Филиппин

Филиппиндегі бағаналар автомобиль жолдарында бір-бір километрден кейін орналасқан және жолдың екі жағында жұптап келеді. Бұл – қысқа сары бетон бағаналар, ақ түсті фонға қара түспен жазылған екі жазуы бар. Жоғарғы жағында үлкен "K" (немесе "KM") әрпі мен нөлдік километрден бастап қашықтықты көрсететін сан жазылған. Ұлттық нөлдік километр Ризал паркінде орналасса, әр ірі аралдың өзінің нөлдік километрі болады. Лусон аймағындағы бағаналар Ризал паркіне шаққандағы қашықтықты көрсетеді. Екінші жазу – сол бағытта келе жатқанда алдағы қаланың бас әрпін және қалаға дейінгі қашықтықты көрсетеді. Мысалы, оң жақтағы суретте Пасигтегі Ортигас даңғылындағы бағана Ризал паркінен және Каинтадан қанша екенін көрсетеді. Бағананың екінші жағында Сан-Хуаннан қанша екені көрсетілген. Көптеген бағаналарда тек бір жағында ғана жазу болады, ол жүргізушіге қаратылған. Ал кейбіреулерінде төрт жағынан да жазу бар.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда жүргізушілерге арналған орналасқан жерін көрсететін белгілер автожолдардың екі жағында да, сондай-ақ кейбір басқа да маңызды жолдар бойында орналастырылады. Олар алғаш рет 2003 жылы пайда болды және жол жөндеу және басқару мақсатында қолданылатын, белгілі бір аралықта орналасқан кіші жолбағаналарды толықтырады. Екі түрдегі белгінің де бірегей нөмірі болады. Сан бірліктерсіз көрсетіледі, бірақ ол жолдың белгіленген бастапқы нүктесінен километрмен өлшенген қашықтықты білдіреді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ мемлекетаралық тас жолдар жүйесінде нөмірлер әдетте оңтүстік немесе батыс штат шекарасына дейінгі қашықтықты көрсетеді, немесе егер ұлттық оңтүстік немесе батыс аялдамасы сол штаттың ішінде болса, маршруттың соңғы нүктесін анықтайды. Басқа тас жолдардың нөмірлеу жүйесі штаттар бойынша әртүрлі болады; көпшілігі мемлекетаралық жүйеге ұқсас жүйені қолданады, ал кейбір штаттар, мысалы, Иллинойс, Калифорния және Кентукки округ шекарасын нөлдік милялық белгі ретінде пайдаланады, ал Миссури сияқты басқалары мүлдем милялық белгілерді қоймайды (мемлекетаралық тас жолдардан басқа). Аризонада ерекше жүйе бар, онда маршруттың милялық белгілері бастапқы маршруттың милялық белгілерін жалғастырады. Көбінесе, түйіскендер жақын жердегі милялық белгіге сәйкес нөмірленеді, бұл милялық тізім жүйесі деп аталады. Мемлекетаралық жүйе құрылғаннан бастап 2000 жылдардың ортасына дейін көптеген мемлекетаралық тас жолдарда әр миль сайын белгілер орнатылған. Содан бері көптеген штаттарда әр 0,25 миль сайын, әр 0,2 миль сайын немесе кейбір қалалық аймақтарда әр 0,1 миль сайын белгілер орнатылуда. Кейбір тарихи және көрнекті маршруттар, мысалы, Солтүстік Каролина және Вирджиниядағы Блю Ридж тас жолы және Флорида Киінің теңіз жағалауындағы тас жолы сияқты, қызығушылық тудыратын орындарды көрсету үшін немесе (Теңіз жағалауындағы көптеген кәсіпорындардың жағдайында) олардың мекенжайының бір бөлігі ретінде милялық белгілерді пайдаланады.

Мьянма

Мьянмада кем дегенде 2010 жылға дейін, қашықтықты көрсету үшін, мысалы, Янгон-Мандалай тас жолындағы жол белгілерінде, мильмен бірге фурлонг қолданылып келді.

Қазақстан

Зимбабвелік ескерткіштер ақ түспен боялған құйма бетоннан жасалған, ал километрлік қашықтық ойылып жазылып, қара түспен боялған. Мемлекеттік және ұлттық жол белгілері арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Бұрын Родезияның Жолдар және жол қозғалысы министрлігі оларды әр 500 метр сайын орналастырған, ең ірі қаладан бастап нөлдік нүктеден санаған. 1980 жылы Зимбабве үкіметі 1 км қашықтықта жаңа маркерлерді орнатуды бастады, ал зақымдалған немесе жоғалған жарты километрлік маркерлер енді алмастырылмады.

Темір жолдың шақырымдық бағаналары

1845 жылғы темір жол ережелерін біріктіру туралы заң Ұлыбританияның темір жол компанияларын жолаушыларға жүрілген қашықтықты анықтау құралын ұсынуға міндеттейді (сол кезде тарифтер қашықтық бойынша белгіленетін). 94-тарауда:

Осыған ұқсас заңдар басқа елдерде де қабылданды. Қазіргі теміржолдарда осы тарихи белгілер әлі де инфрақұрылымдық анықтамалық нүктелер ретінде қолданылады. Көптеген жағдайларда белгілерде көрсетілген қашықтықтар енді желіде жоқ нүктелерге негізделген – мысалы, жабық жол арқылы өлшенген немесе кейіннен орны ауысқан түйіскен станциядан өлшенген қашықтықтар. Толық шақырымдық бағаналар көбінесе жарты және ширек бағаналармен толықтырылады. Құрылыс белгілері әдетте қашықтықты жоғары дәлдікпен көрсетеді; Ұлыбританияда шынжыр (тең шамасымен) әдеттегі дәлдік деңгейі болып табылады. АҚШ және Канадада мильдер «ондыққа айналдырылады», сондықтан, мысалы, қиылыс, өткел, көпір немесе туннельді көрсету үшін «4,83 мильдік белгі» болуы мүмкін. Метрлік жүйеде қолданылатын аудандарда оған сәйкес километрлік нүкте қолданылады.

Шекаралар

Шекараны зерттеушілер юрисдикциялардың шекараларын белгілеу үшін шақырыш белгілерін орнатады. АҚШ-тың Колумбия округінің шекараларында мұндай шекара белгілері 1,6 шақырым сайын орналасқан.