Кіріспе
Оңтүстік Балқандағы римдік жол – Via Egnatia б.з.д. II ғасырында римдіктер салған жол. Апий жолының жалғасы ретінде, қазіргі Албания, Солтүстік Македония, Грекия және Еуропалық Түркия аумақтары арқылы Иллирия, Македония және Фракияны кесіп өтеді. Адриатика теңізіндегі Дирахиумнан (қазіргі Дуррес) басталатын бұл жол, Генусус (Шкумбин) өзені бойымен, Кандавия (Жабланица) тауларын басып, Охрид көлінің төңірегіндегі таулы жерге дейін қиын жолмен созылды. Содан кейін жолдың бір бөлігі оңтүстікке бұрылып, бірнеше биік тау жолдары арқылы Эгей теңізінің солтүстік жағалауындағы Салоникаға жетті. Одан Тракия арқылы Византия қаласына (кейін Константинополь, қазіргі Стамбул) дейін жалғасты. Жалпы ұзындығы шамамен 1120 км (696 миль/746 римдік миль) құрады. Басқа да ірі римдік жолдар сияқты, бұл жолдың ені шамамен алты метрге жуық, үлкен көпбұрышты тас плиталармен төселген немесе құмның қалың қабатымен жабылған.
The Via Egnatia was a road constructed by the Romans in the 2nd century BC. It crossed Illyricum, Macedonia, and Thracia, running through territory that is now part of modern Albania, North Macedonia, Greece, and European Turkey as a continuation of the Via Appia. Starting at Dyrrachium (now Durrës) on the Adriatic Sea, the road followed a difficult route along the river Genusus (Shkumbin), over the Candaviae (Jablanica) mountains and thence to the highlands around Lake Ohrid. It then turned by parts south, following several high mountain passes to reach the northern coastline of the Aegean Sea at Thessalonica. From there it ran through Thrace to the city of Byzantium (later Constantinople, now Istanbul). It covered a total distance of about 1,120 km (696 miles/746 Roman miles). Like other major Roman roads, it was about six metres (19.6 ft) wide, paved with large polygonal stone slabs or covered with a hard layer of sand.
Құрылысы мен пайдалануы
Жолды салуға арналған негізгі әдеби дереккөздер – Страбонның «Географиясы» және жол бойынан табылған бірқатар шақырыштар, олар Македония мен Фракия арасындағы шекараға дейін 860 километрлік жолды көрсетеді. Шақырыштардағы екі тілде жазылған жазулар Македонияның проконсулы Гней Игнатийдің оны салу жөніндегі бұйрығын куәландырады, бірақ нақты күні белгісіз; жол, әдетте, оны салған адамның атымен аталады. Бұл жол, Полибий мен Цицерон сипаттағандай, Иллириядан Византияға дейінгі бұрынғы әскери жолдың орнын басып, римдіктер оны қайта салған немесе жақсартқан болуы мүмкін. Виа Эгнатия Адриатика теңізінен Босфорға дейінгі римдік колониялар тізбегін байланыстыру мақсатымен салынды. Виа Эгнатия мен Римнен басталатын Виа Аппияның бағыттары Адриатика теңізінің шығыс және батыс жағалауларында бір-біріне тікелей қарама-қарсы орналасқан. Осылайша, бұл жол Оңтүстік Балқандағы колонияларды Риммен тікелей байланыстырды. Бұл сонымен қатар шығысқа қарай римдік территориялармен маңызды байланыс құрады; Август тұсында Иллирия арқылы солтүстікке қарай жаңа жол ашылғанға дейін, ол Римнің Жерорта теңізінің шығысындағы империясымен негізгі байланысы болды. Жол бірнеше рет жөнделіп, кеңейтілді, бірақ Римнің азаматтық соғыстарына байланысты ұзақ уақыт бойы ескерусіз қалды. Апостол Павел өзінің екінші миссионерлік сапарында Филиппиден Салоникаға сапарлағанда осы жолды пайдаланды (Апостолдардың істері 16–17). Ол сонымен қатар рим тарихындағы бірнеше маңызды сәттерде маңызды рөл атқарды: Юлий Цезарь мен Помпейдің әскерлері Цезарьдің азаматтық соғысы кезінде Виа Эгнатия бойымен жүрді, ал азат етушілердің азаматтық соғысы кезінде Марк Антоний мен Октавиан Кассий мен Брутты Виа Эгнатия бойымен Филиппи шайқасындағы тағдырлы кездесуіне дейін қуды. Сақталған шақырыштар император Траянның 113 жылы парфтарға қарсы жорыққа аттанғанға дейін жолды кеңінен жөндеу жұмыстарын жүргізгенін көрсетеді. Алайда, біздің заманымыздың 5 ғасырына қарай аймақтағы зорлық-зомбылық пен тұрақсыздық салдарынан жол көбінесе қолданыстан шықты. Кейінгі жылдары Виа Эгнатия Шығыс Рим империясының маңызды жолы ретінде қайта жаңғырды; Прокопий 6 ғасырда Шығыс Рим императоры Юстиниан I жасаған жөндеулерді тіркеді, бірақ тіпті содан кейін де бұзылған жол жаңбырлы ауа-райында пайдалануға жарамсыз деп есептелді. Бүгінде Грецияда Егнатия Одос деп аталатын заманауи тас жол бар. Ол Салоники мен Түркия шекарасы арасындағы Эврос өзенінің бойымен Виа Эгнатияға параллель жүреді, ал оның батысқа қарай, Салоники-Игуменица бөлігі Виа Эгнатиядан оңтүстікке қарай өтеді. Оның аты грек тілінде «Виа Эгнатия» дегенді білдіреді, бұл оның ежелгі анасына сілтеме жасайды. Виа Эгнатия аромандардың өздерінің ана тілінде Calea Mare («Үлкен жол») деп аталады.