Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ирландияда туған Одақ әскерінің офицері, ерте ғылыми фантастика жазушысы (1826–1862)
Irish born Union Army officer, early science fiction writer (1826–1862)
Фитц Джеймс О'Брайен (кейде Фитц Джеймс деп те жазылады; 25 қазан 1826 – 6 сәуір 1862) – американдық Азамат соғысындағы ирландиялық-американдық сарбаз. Ол сонымен қатар жазушы және ақын, ғылыми фантастиканың алғашқы өкілдерінің бірі ретінде жиі еске алынады.
Fitz James O'Brien (also spelled Fitz James; 25 October 1826 – 6 April 1862) was an Irish born American soldier in the American Civil War. He was also a writer, and poet often cited as an early practitioner of science fiction.
Өмірбаян
О'Брайен Майкл О'Брайен болып Ирландияның Корк қаласында дүниеге келді және отбасы Лимерикке (Ирландия) көшіп келгенде өте жас еді. Ол Дублиндегі Тринити колледжінде оқыған және бір кездері британдық армияның сарбазы болған деп есептеледі. Колледжді бітірген соң ол Лондонға барып, төрт жыл ішінде 8000 фунт мұрасын жұмсады, сонымен қатар 1851 жылғы Дүниежүзілік көрмеге арналған мерзімді басылымды редакциялады. Шамамен 1852 жылы ол АҚШ-қа эмиграциялады, сол кезде өзін Фитц Джеймс деп атады және одан әрі әдебиетке өмірін арнады. Колледж студенті кезінде ол өлең жазуға бейімділігін көрсеткен, ал оның екі өлеңі – «Лох Инэ» және «Ирландия қамалы» («The Ballads of Ireland») (1856) жинағында жарияланды. АҚШ-тағы оның алғашқы жазбалары Джон Брогам редакциялаған «Лантерн» журналына жарияланды. Кейіннен ол «Home Journal», «New York Times» және «American Whig Review» басылымдарында жазды. Оның алғашқы маңызды әдеби байланысы «Harper’s Magazine» журналымен болды, ол 1853 жылдың ақпан айынан бастап «Екі бас сүйек» («The Two Skulls») повесімен бастап, оған алпыстан астам проза және поэзия туындыларын ұсынды. Ол сондай-ақ «New York Saturday Press», «Putnam’s Magazine», «Vanity Fair» және «Atlantic Monthly» журналдарында жазды. Соңғысына ол «Алмас линза» (1858) және «Ғажайып Смит» (1859) туындыларын жіберді. «Алмас линза», әдетте, оның ең танымал әңгімесі болып саналады, ол бір ғалымның қуатты микроскопты ойлап табуы және су тамшысының ішіндегі микроскоптық әлемде әдемі әйелді ашуы туралы айтады. Х.П. Лавкрафт осы туындыға жоғары баға берген. «Ғажайып Смит» – роботтар көтерілісінің ертегісі, онда зұлым рухтармен иеленген ойыншықтар өздерін жасағандарға қарсы шығатын тірі автоматтарға айналады. Оның 1858 жылғы «Қолдан ауызға» («From Hand to Mouth») атты әңгімесі «Алиса ғажайыптар елінде» алдындағы сюрреалистік көркем әдебиеттің ең жарқын мысалы ретінде танылады. «Не болды? Ырым?» («What Was It? A Mystery») (1859) – көркем әдебиеттегі көрінбейтін болудың ең ерте мысалдарының бірі. Ол сондай-ақ пьеса жазумен де айналысты. Джеймс У. Уоллак үшін ол «Ирландиядан келген джентльмен» («A Gentleman from Ireland») пьесасын жазды, ол бір буын бойы сахнада тұрды. Ол театрға арналған басқа да пьесалар жазды және бейімдеді, бірақ олардың өмірі қысқа болды. Нью-Йоркте ол бірден заманауи богемалардың талантты тобымен байланысты, олардың арасында ол ең қабілеттісі саналды. Джон Брогамның апталық кешкі ас дастарханында немесе Бродвейдегі Пфаффтың кешкі дастарханында ол әлемнің жаны болды. 1861 жылы Америка Азамат соғысы басталғанда О'Брайен Нью-Йорк Ұлттық гвардиясының 7-ші полкіне қосылды, майданға жіберуді үміттенеді. Ол алты апта бойы Вашингтоннан тыс, Камерон лагерінде орналасқан. Оның полкі Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол генерал Фредерик В. Ландердің штабына тағайындалды. 1862 жылдың 26 ақпанында болған шайқаста ауыр жарақат алды және сәуірге дейін, Мэриленд штатының Камберленд қаласында тетанус салдарынан қайтыс болды. Оның досы Уильям Винтер Фитц Джеймс О'Брайеннің өлеңдері мен әңгімелерін жинады, оған оның өмірінен өткен ескі достарының жеке естеліктері қосылды. Мистер Винтер сондай-ақ О'Брайен туралы өзінің «Brown Heath and Blue Bells» (Нью-Йорк, 1895) кітабында тарау жазды. О'Брайен Уильям Норттың өлімнен кейін жарияланған «Лампаның құлы» («The Slave of the Lamp») романында «Фитцгаммон О'Бунсер» («Fitzgammon O'Bouncer») ретінде сатирикалық бейнеленген.
O'Brien was born Michael O'Brien in Cork, Ireland and was very young when the family moved to Limerick, Ireland. He attended Trinity College Dublin and is believed to have been a soldier in the British army at one time. On leaving college, he went to London and in the course of four years spent his inheritance of £8,000, meanwhile editing a periodical in aid of the World's Fair of 1851. About 1852 he emigrated to the United States, in the process changing his name to Fitz James, and thenceforth he devoted his attention to literature. While he was in college he had shown an aptitude for writing verse, and two of his poems—Loch Ine and Irish Castles—were published in The Ballads of Ireland (1856). His earliest writings in the United States were contributed to the Lantern, which was then edited by John Brougham. Subsequently, he wrote for the Home Journal, the New York Times, and the American Whig Review. His first important literary connection was with Harper's Magazine, and beginning in February 1853, with The Two Skulls, he contributed more than sixty articles in prose and verse to that periodical. He likewise wrote for the New York Saturday Press, Putnam's Magazine, Vanity Fair, and the Atlantic Monthly. To the latter, he sent "The Diamond Lens" (1858) and "The Wonder Smith" (1859). "The Diamond Lens" is probably his most famous short story, and tells the story of a scientist who invents a powerful microscope and discovers a beautiful female in a microscopic world inside a drop of water. H. P. Lovecraft was an admirer of the work. "The Wonder Smith" is an early predecessor of robot rebellion, where toys possessed by evil spirits are transformed into living automata who turn against their creators. His 1858 short story "From Hand to Mouth" has been referred to as "the single most striking example of surrealistic fiction to pre date Alice in Wonderland" "What Was It? A Mystery" (1859) is one of the earliest known examples of invisibility in fiction. He was also employed in writing plays. For James W. Wallack he made A Gentleman from Ireland, which held the boards for a generation. He also wrote and adapted other pieces for the theatres, but they had a shorter existence. In New York, he at once associated with the brilliant set of contemporary Bohemians, among whom he was ranked as the ablest. At the weekly dinners that were given by John Brougham, or at the nightly suppers at Pfaff's on Broadway, he was the soul of the entertainment. When the American Civil War began in 1861, O'Brien joined the 7th regiment of the New York National Guard, hoping to be sent to the front. He was stationed at Camp Cameron outside Washington, D. C. for six weeks. When his regiment returned to New York he received an appointment on the staff of General Frederick W. Lander. He was severely wounded in a skirmish on 26 February 1862, and lingered until April, when he died of tetanus at Cumberland, Maryland. His friend, William Winter, collected The Poems and Stories of Fitz James O'Brien, to which are added personal recollections by old associates that survived him. Mr. Winter also wrote a chapter on O'Brien in his book Brown Heath and Blue Bells (New York, 1895). O'Brien was satirized as "Fitzgammon O'Bouncer" in William North's posthumously published novel The Slave of the Lamp (1855).