Кіріспе

Бірмингемнің сәулетіне шолу

Англиядағы Бірмингем мың жылдан астам уақыттан бері мекендегенімен, қазіргі қаланың көп бөлігі 18-19-шы және 20-шы ғасырларда қалыптасқан, ал ерте тарихынан мүлде аз нәрсе сақталған. Қала кеңейген сайын, әртүрлі сәулет стилдерін қабылдады. Ұлыбританиядағы ең заманауи сәулет стиліндегі ғимараттардың көпшілігі Бірмингемде орналасқан. Соңғы жылдары Бірмингем Bullring сауда орталығындағы Selfridges дүкенін салу арқылы «блубитектура» стилін алғаш рет көрсеткен қалалардың бірі болды. Бірмингем – 18-ғасырда басталган өнеркәсіптік революцияның нәтижесінде қарқынды өскен жас қала. Осыған дейін Бірмингемде сақталған ғимараттар өте сирек. Соғыс пен қайта құру, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, одан әрі жоғалтуға әкелді. Индустрияландыру және жоспарлау саясаты Виктория дәуіріндегі ғимараттардың бұзылуына да себеп болды, бірақ осымен бірге келген өркендеу қаланың ең әсем ғимараттарының салынуына мүмкіндік берді, алайда олардың көпшілігі бұзылған немесе бұзылуда. Индустрияландыру мен қаланың өсуі оның шекараларын кеңейтті және қала сәулет өнерінің басқа да түрлерін қабылдады. 2006 жылғы сәуір айына дейін Бірмингемде 1946 тізімделген ғимарат, он үш ежелгі ескерткіш және 27 ескерткіштерді сақтау аймағы бар. Көптеген белгілі сәулетшілер Бірмингемнен шыққан. Виктория дәуірінде Йевилл Томассон, Дж. А. Чатвин және Мартин & Чемберлен қалаға үлкен үлес қосты. 20-ғасырдың басында Гарри Уидон ел бойынша 300-ден астам Odeon кинотеатрларын жобалады. Хёрли Робинсон да Ұлыбритания айналасында көптеген кинотеатрларды жобалады. Уильям Александр Харви Борнвиллдің жобалау және құрылысында маңызды рөл атқарды. Соғыстан кейінгі кезеңде Джон Мадин өнімді сәулетші болды, ал соңғы жылдары Гленн Хауэллс және Кен Шаттлворт халықаралық аренада өздерінің есімдерін таныстырды.

Ортағасырлық сәулет

Жер атауларының куәлігі Бірмингемнің 7 ғасырдың басында пайда болғанын көрсетеді, бірақ англосаксон қонысының нақты орны белгісіз және оның қалдықтары сақталған жоқ. Қазіргі Бірмингемді 1166 жылы Питер де Бирмингем құрды, ол болашақта Буль ринг атанған үшбұрышты базар алаңының маңында жоспарланған қала ретінде салынды. Осы 12 ғасырлық қоныстың іздері Бірмингем хандық үйінің іргетасында сақталған, ол қазір Бірмингемдің көтерме базарларының астында жатыр, сондай-ақ 1870 жылдары шіркеу қайта жаңартылғанда табылған Буль рингтегі алғашқы Сент-Мартин шіркеуінің нормандық құрылыс бөліктерінде де кездеседі. Орта ғасырлардағы Бірмингем платосы тығыз орманды болған, бірақ құрылыс тастары жеткіліксіз болғандықтан, ерте қала архитектурасы ағаштан жасалған құрылымдармен ерекшеленді. 19 ғасырдың жол көрсеткіштеріндегі ескі көшелер Шрусбери мен Честердегі ортағасырлық көшелермен салыстырылды. Қабырғаларды жабудың ерекше жергілікті стильдері пайда болды, оның ішінде тығыз тіреулер мен сәндік тіректерді қолдану кең таралды. Ортағасырлық Бірмингемнен сақталған жалғыз толық ғимарат – Деритендтегі Ескі Таж, ол 15 ғасырдың соңында Санкт-Джон гильдиясының гильдиясы мен мектебі ретінде салынған. Бірақ, қалаға қосылған айналасындағы елді мекендерден де көптеген мысалдар сақталған. Ең ерте дәлелденгені – Бромфордтағы Lad in the Lane, дендрохронологиялық зерттеулер нәтижесінде 1400 жылдың көктемінде салынғаны анықталды. Selly Manor-дың қорап тәрізді архитектуралық стилі мен Minworth Greaves-тің құрылысы олардың 14 ғасырдың басында салынғанын көрсетеді. Нортфилдтегі Stone пабы мен Спаркбруктағы Stratford House (1601) да осындай ғимараттардың мысалдары болып табылады. Ярдлидегі Сент-Эдбургха шіркеуі 13 ғасырға дейін сақталған және осы кезеңнің тағы бір ескерткіші. Сондай-ақ Нортфилдте Сент-Лоуренс шіркеуі де бар. Бұл кезеңдегі басқа ғимараттарға 15 ғасырлық "Сарацен бас" және "Ескі грамматикалық мектеп" жатады. Кингс-Нортон, 1460 жылы салынған Хандсворттың ескі қалалық залы; ертедегі ағаштан жасалған құрылымның мысалы және 1590 жылы Ричард Смалброк салған Ярдлидегі Блейксли залы. 17 ғасырда ағаштан жасалған құрылымдар кірпіш пен тасқа ауысты. Бірмингемдегі алғашқы және көрнекті мысал – 1635 жылы сэр Томас Холт үшін аяқталған Астон-холл. Оны Джон Торп жобалаған және 17 ғасырдың ірі ғимараттарында танымал болған Якобин стилінде салынған. Саттон Колдфилд епископ Весидің инвестицияларының нәтижесінде 15, 16 және 17 ғасырларда кеңейе бастады. Архитектор сэр Уильям Уилсон аймақтағы көшелерге, сондай-ақ елдегі басқа қалалар мен қалаларға үлкен әсер етті. Лорд Ффоллиот үшін Four Oaks Hall-ды жобалаумен қатар, Four Oaks Hall қазір сақталмаған, бірақ Moat House тізімдегі ғимарат мәртебесімен толық сақталған.

Георгий және Регенттік архитектура

Бірмингем 18-шы ғасырда өнеркәсіптік революция және оның әкелген өркендеуінің арқасында кеңейе бастады. Қаланың өнеркәсіптік өндірісінің дамуы қалаға өнеркәсіпшілерді тартты, олар өз үйлерін салғанмен, сонымен қатар бұрынғыларын да өзгертті. Бірмингем шекараларындағы қауымдастар да кеңейе бастады, нәтижесінде үйлер мен шіркеулер сияқты қоғамдық ғимараттар салынды. Қала халқының саны арта келе, шіркеулерге барушылар да көбейді, бұл 1715 жылы Томас Арчердің жобасымен шіркеу ретінде салынған Санкт-Филип соборының салынуына әкелді. Ол қаланың орталық бөлігінде орналасқан, оның әйнек терезелерін Эдвард Берн-Джонс жасаған. 18-шы ғасырда салынған тағы бір шіркеу – Роджер Эйкиннің 1779 жылы аяқталған, бірақ мұнарасы 1823 жылы Фрэнсис Гудвиннің жобасы бойынша салынған Сент-Пол шіркеуі. Сент-Пол шіркеуінің маңында қаладағы соңғы грузин алаңы – Сент-Полс алаңы орналасқан. 1704 жылы Холл Гриндегі Джоб Марстон капелласы (қазіргі Аспанға Көтерілу шіркеуі) Сэр Уильям Уилсонның жобасымен салынды деп есептеледі. Сондай-ақ, Холл Гринде 1542 жылы салынған, бірақ қазіргі құрылысы 1771 жылы салынған Сарехоль диірмені де орналасқан. Бұл ғимарат бүгінгі күнге дейін сақталған және ІІ санаттағы ескертуіш ретінде тіркелген. Эджбастон ауданында 1717 жылы сэр Ричард Гоф салған, қазір Эджбастон гольф клубы пайдаланатын Эджбастон залы орналасқан. 1758 жылы Джон Перрот Лейдвудта биік Перроттың ақымақтығын (Perrott's Folly) салды, ол қазір жергілікті маңызды орын болып табылады. Перри Брюг көпірі 1711 жылы Перри Баррде бұрынғы көпірдің орнына салынды, бұл дәуірде салынған құрылыстың тағы бір мысалы. Бірмингемнің өнеркәсіптік дамуы қалаға өнеркәсіпшілерді тартты, ал Хандсворттағы Сохо үйі 1796 жылы ағайынды Сэмюэл Уайт пен Джеймс Уайттың жобасымен бай өнеркәсіпші Мэтью Болтон үшін салынды. Бұл өнеркәсіпшілер өздері үшін салған ғимараттардың жақсы сақталған үлгісі. Өнеркәсіптік революция Бірмингемге бай өнеркәсіпшілерді ғана тартқан жоқ. Өнеркәсіптік революция кезінде Ұлыбританияның басқа аймақтарынан қалаға ағылып келген көптеген жұмысшыларды орналастыру қажеттілігі көптеген көшелер мен артқы-артқа тізбектелген үйлердің салынуына әкелді, олардың кейбіреулері кейіннен қала ішіндегі шалапқылық аудандарға айналды. Қала ішіндегі тұрғын үйлердің сақталған мысалдары 1780 жылы салынған және 1969 жылы Бирмингем қаласының сәулетшісі Дж. А. Модсли жаңарған Кингстон Роу көшесінде орналасқан. Артқы-артқа тізбектелген үйлердің кейінгі мысалы – қаладағы соңғы қалған артқы-артқа тізбектелген үйлер, 1830 жылы салынған және жақында қайта жаңартылып, Ұлттық Траст басқаратын мұражайға айналдырылған Бирмингем артқы-артқа тізбектелген үйлері. Осы кезеңнен қалған көптеген тұрғын үйлер ескертуіштер тізіміне енген. Шіркеулерге барушылардың саны арта берді және қаланың әртүрлі аудандарында жаңа шіркеулер салынуға тапсырыс берілді. 1823 жылы Фрэнсис Гудвиннің Бордеслидегі Киелі Үштік шіркеуі аяқталды. Комиссияның шіркеуі осы уақытта танымал болған готикалық сәулет стилінде салынған. Барокко және неоклассикалық сәулет стилі де Бірмингемде осы кезеңде танымал болды, ал неоклассикалық стилде салынған алғашқы ғимараттардың бірі – Джон Хортонның 1813 жылы салынған Бирмингем сынақ үйі, бірақ 1883 жылы Якобин стилінде қақпалар қосылды. Бұл стиль 1820 жылдары қала орталығында әртүрлі мақсаттағы ғимараттарда кеңінен таралды, бұл Уотерлоо көшесіндегі Регент үйінде көрінеді. Архитектор белгісіз болғамен, оларға сэр Джон Соанның әсер еткені айтылады. Бұл ғимаратта Афинадағы Жел мұнарасында қолданылған Коринф бағаналарының көшірмелері бар. Бұл стиль тұрғын үйлердің құрылысында да қолданылды, мысалы, Мозли жолындағы 116-120 үйлер де 1820 жылдары салынған. Екі үйдің де фасадында әдеттен тыс үлкен терезелері бар. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбаға ұшыраған Сент-Томас шіркеуі 1827 жылы салынған және Бірмингемдегі шіркеулерді жобалауда неоклассикалық сәулеттің қолданылған үлгісі болып табылады. Оны Рикман мен Хатчинсонның Генри Хатчинсон жобалаған, онда мұнара және квадрантты ионикалық портиктері бар.

Викториялық классицизм

Өнеркәсіптік революцияның қаржылық табыстары Виктория дәуіріндегі Бірмингемге кең ауқымды құрылыс бағдарламасын, әсем шіркеулер мен қоғамдық ғимараттар салуды мүмкіндік берді. Неоклассикалық сәулет өнерінің қолданылуы осы кезеңде де жалғасты. Бірмингемде осы стильдің ең танымал мысалы – Джозеф Хансом мен Эдвард Уэлч жобалаған және 1834 жылы аяқталған Бірмингем қалалық әкімшілік ғимараты. 1835 жылы Чарльз Эджге ғимарат дизайнындағы кемшіліктерді түзету жұмысы тапсырылды, сондай-ақ 1837 және 1850 жылдары ғимаратты кеңейтуге де шақырылды. Эдж 1835 жылы аяқталған Булл-рингтегі базар залының, Беннетт Хиллі мен айналасындағы көптеген классикалық дүкендердің және кеңсе ғимараттарының құрылысына да жауапты болды. 1837 жылы теміржол Бірмингемге Воксхолл станциясы арқылы келді. Бір жыл өткен соң Филип Хардвиктің Керзон-стрит теміржол станциясы ашылды, ол әлемдегі ең көне сақталған монументалды теміржол архитектурасының нысаны болып табылады. Неоклассикалық стильде салынған бұл станция Лондондағы Хардвиктің Эустон аркасының көшірмесі еді. 1966 жылы ғимарат теміржол станциясы ретінде қолданыстан шығарылды және қазірде пайдаланылмайды. Қаланың көптеген теміржол станциялары қызыл кірпіштен және терракоттан салынған. Бірмингем Сноу Хилл станциясының құрылысы 1876 жылы У.Х. Уорд жобалаған Ұлы Батыс Аркадасының салынуына әкелді. Ел бойынша үлкен әсер еткен көрнекті сәулетшілерге қарамастан, Бірмингемде жергілікті туған немесе тұратын сәулетшілер басымдық құрды. Эдинбургте Бірмингемдік отбасында дүниеге келген Йеовилл Томассон көптеген маңызды ғимараттарды жобалаған, олардың ең ірілері – 1879 жылы аяқталған Мұражай және Көркемсурет галереясы мен Кеңес үйі. Оның жобаларына Сингерс Хилл синагогасы, банктердің түрлі кеңселері, сондай-ақ 1889 жылы аяқталған және Бірмингемдегі алғашқы бетон және темір ғимарат болған Корпорация көшесіндегі Льюис универмагы кірді.

Готиканың қайта өркендеуі

Бирмингем 19 ғасырдың ортасында готикалық қайта жанданудың орталығы болды, оның ең ықпалды екі алғашқы өкілімен тығыз байланысты: Томас Рикман және А. В. Н. Пугин. Готикалық сәулет 17 және 18 ғасырларда Англияда көркемдік безендіру үшін қолданылып келді, бұл практика 19 ғасырдың басында да жалғасты. Бірмингемдегі көрнекті мысалдардың ішінде шамамен 1800 жылғы Харборн қаласындағы Метчли аббаттығы және Фрэнсис Гудвиннің 1822 жылғы Бордслидегі Святая Троица шіркеуі ("дұрыс емес және жайсыз емес") бар. Алайда, 19 ғасырдың ортасында готиканы толыққанды және қатаң құрылыс жүйесі ретінде жаңарту, құрылым мен безендіруді қамтитын және тарихи нақтылыққа қайта бағытталған кең ауқымды қайта жандану болды. Бұл сәулеттік революцияның алғашқы көрнекті өкілі Томас Рикман болды, ол 23 жылдың 21-ін архитектор ретінде Бирмингемде өткізді. Рикман әртүрлі сәулеттік стильдерде жұмыс істегенімен, готиканы түсінуі замандастарына қарағанда әлдеқайда терең және білімді болды. Оның квакерлік тегі готикалық стильдерге жүйелі және объективті көзқарас ұсынды, Англия шіркеуінің діни мағына іздеуімен байланысты қиындықтардан еркін. Оның алғашқы Бирмингем шіркеуі, 1819 жылғы Майдандағы Святой Георгий (бұзылған), өз кезінде өте дұрыс готикалық құрылым болды және Ливерпульдегі бұрынғы шіркеулерінің экономикалық, бірақ тарихи тұрғыдан нақты емес темір бұйымдарын пайдаланудан бас тартты. Одан кейін Бирмингем аймағындағы басқа да маңызды жұмыстар жасалды, соның ішінде 1824 жылғы Эрдингтондағы Святой Варнава шіркеуі, 1826 жылғы Хандсворттағы Святой Марии шіркеуіндегі Уатт ескерткіш капелласы, 1834 жылғы Ледивудтағы Барлық Әулиелер шіркеуі (бұзылған) және 1836 жылғы Епископ Райдер шіркеуі (бұзылған). Рикманның готикалық қайта жандануға ең ұзақ әсері оның "Англия сәулетінің стильдерін ажыратуға талпыныс" кітабы болды, ол Нормандық, ерте Англиялық, безендірілген және тікбұрышты – бүгінгі күні готикалық стильдерді түсінуге негіз болатын төрт негізгі кезеңді анықтады. Алайда, готикалық қайта жанданудың ең маңызды кезеңінің ең ықпалды өкілі – Август Пугин, Бирмингемде және бүкіл әлемде. Пугин 1833 жылы Бирмингеммен байланысқа түсіп, Нью-стриттегі Чарльз Барридің Король Эдуард мектебін (бұзылған) қайта құру үшін готикалық элементтерді жобалады. Бұл 16 ғасырғы мектептің негізін көрсететін Тюдор стилінде жобаланған Бирмингемдегі алғашқы зайырлы ғимарат болды. Бұл сондай-ақ Барри мен Пугиннің кейіннен Лондондағы Вестминстер сарайын жобалайтын серіктестігінің алғашқы жұмысы болды және Вестминстердің негізгі классикалық, симметриялық композициядағы готикалық безендірулерінің үлгісін қалыптастырды. Өндіріс орталығы ретінде, діни конформизмге және негізінен грузин стиліндегі көшелерге беделді Бирмингем Пуджиннің қолөнерге негізделген, жоғары шіркеу, ортағасырлық көзқарасына қайшы келді және 1833 жылы ол оны "грек ғимараттары мен түтін шығаратын қызыл кірпіштер, радикалдар мен диссиденттер араласқан ең жақтырылмайтын орын" деп айыптады. Алайда, Бирмингемнің діни әртүрлілігі оны 19 ғасырдың ортасында Англиядағы католиктердің қайта жандануының ортасына қойды. 1834 жылы католиктік дінге кіргеннен кейін Пугин Бірмингемдегі Оскот колледжімен байланысқа түсті, ол 1837 жылдан бастап колледждің архитекторы және шіркеу өнері мен сәулет профессоры болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Бирмингемде готиканы ғимараттың формасы мен функциясының функционалды, адал көрінісі ретінде пайдаланудағы бұрылыс нүктесін белгілеген бірқатар ғимараттарды салды. Олардың біріншісі, 1838 жылы аяқталған Оскот колледжінің капелласы, Скаррисбрик залымен бірге Пуджиннің сәулетші ретінде алғашқы жылдарының екі маңызды жұмысының бірі болды. Бұл Пуджиннің шіркеулік готикадағы алғашқы ірі жұмысы болды, ал Оскоттағы еркіндік оған толыққанды, біртұтас ортағасырлық әлем туралы көзқарасын жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Оның готикалық дизайн жұмысы ғимараттың сәулетінен бастап оның жиһаздары мен металл бұйымдарына, тіпті дін қызметкерлерінің киімдеріне дейін созылды. және Реформациядан кейін Англияда салынған алғашқы Рим-католик соборы. Сент-Чадс маңындағы Епископ үйі (бұзылған) тартымды және тығыз композицияланған, безендіруі тек әшекейлі кірпіш және аз ғана тас қаптамамен шектелген. Бұл Пуджиннің ең ықпалды ғимараты болды. Традициялық материалдарды адал пайдалануға негізделген қарапайым, мақтансыз стилі қолөнер және дизайн қозғалысының тууына себеп болды, ал оның ерекше жаңашылдығы және тәжірибелілігі 20 ғасыр сәулетін бағытқан рационалды құрылыс идеясының тууына себеп болды. Дж. А. Чатвин Бирмингемде шіркеулерді салуға немесе өзгертуге қатысқан ең өнімді архитекторлардың бірі болды. Оның ең маңызды жұмыстарының ішінде 1873 жылы аяқталған Бирмингемдегі Грек Православтық соборы, 1879 жылғы Эстон қаласындағы Приход шіркеуі және 1873 жылғы Булл Рингтегі Святой Мартин шіркеуі бар. Шіркеулерді жобалаудан басқа, ол 1866 жылы Нью-стриттегі Король Эдуард VI қыздар гимназиясын және 1850 жылы Бингли Холлын жобалады, ол оның 1883 жылы күрт қайтыс болғаннан кейін ұлы Фредерик Мартин аяқтады. Қала орталығындағы шалаптар арқылы Корпорация көшесін салу 1878 жылы басталды және көшенің бойындағы ғимараттарды жобалау жұмысының көп бөлігі Мартин мен Чемберленге берілді. Соғыстан кейінгі кезеңде 99 жылдық мерзімге жалға алынған көптеген ғимараттар бұзылды, алайда көше өзінің әдемі викториялық ғимараттарын сақтап қалды, қазіргі заманғы қабаттардың үстінде, қаланың бұрынғы келбеті туралы көрініс береді. Бирмингемнің өсіп келе жатқан қала ретіндегі маңыздылығы сол кездегі ең көрнекті архитекторлар жобалаған муниципалдық ғимараттардың құрылысын ынталандырды. Сэр Астон Вебб пен Ингресс Беллдің 1891 жылы аяқталған Виктория заң соттары сыртқы жағында кеңінен терракот қолданылған. Ғимараттың ішінде патшайым Викторияның мүсінін қоса алғанда, сыртқы безендіру жалғасты. Вебб Бирмингемге әсер еткен жалғыз маңызды архитектор емес. Теміржолдың Бирмингемге келгеніне байланысты бай жер иелері бизнес мүмкіндіктерін көріп отырды. Мұндай жер иесінің бірі, Исаак Хортон, Колмор Роу үшін қонақүйді жобалау үшін Томсон Плевинспен келісім жасады. Нәтижесінде 1875 жылы француз Ренессанс стилінде салынған Гранд Готель болды. Қонақүй 1876, 1891 және 1895 жылдары өзгертіліп, кеңейтілді, бірақ қазіргі уақытта бос тұр және 2004 жылдың мамыр айында II санаттағы ескерткіш мәртебесі берілгеннен кейін бұзылудан құтылды. Исаак Хортон үшін Плевинстің тағы бір қонақ үйі – Нью-стриттегі Мидленд қонақ үйі (қазіргі Берлингтон қонақ үйі). Хортон сауданы барынша арттыру үшін теміржол станцияларының жанына қонақ үйлер салды және оларды сыртқы және ішкі жағынан әдемі безендіру арқылы келушілерге тартымды етті. Қаланың көлік инфрақұрылымының жақсаруы өмір сапасын және коммерциялық кеңістіктерді де жақсартты. Қалада ерекше адам бастарынан өсетін өсімдіктермен ойылған тас беттері бар викториялық жасыл адамдар (немесе жапырақ бас) бар. 19 ғасырдың соңында Джеймс пен Листер Леа Бирмингемдегі пабтарды жобалаумен айналысты. Олар 1896-97 жылдарғы Вудман, 1899 жылғы Суан энд Митре, 1900 жылғы Уайт Суан, 1901 жылғы Энкхор Инн және 1901 жылғы Сити Таверн пабтарын жобалады. Осы пабтардың көптегені қазіргі уақытта ескерткіштер тізіміне енгізілген...

Өнер және қолөнер қозғалысы

1890 жылдардың басында Бирмингемнің басым сәулет стилі күрт өзгерді, Жоғарғы готика стилі ерекше жергілікті Өнер және қолөнер мектебіне уступил. Ғимараттар көбінесе шектеулі әшекейлеумен және жергілікті сәулеттің дәстүрлі нысандарына негізделген қарапайым стильде жобаланды – Бирмингемде бұл көбінесе кірпіш, сылақ және жартылай ағаш құрылыстар болды. Дизайн ғимараттың құрылымын қарапайым және адал түрде бейнелеуге баса назар аударды, кірпіш қабырғаларының байланыстары сияқты құрылымдық элементтерді ерекше атап көрсетті, сондай-ақ ғимарат элементтерінің функциялық айырмашылықтарын әдейі қисынсыз үйлесімдер мен контрасттар арқылы көрсетті. Ғимараттарда көбінесе жергілікті суретшілер мен шеберлердің жасаған жиһаздары, фриздері немесе суреттері сияқты сәндік элементтер болды. Әсіресе, 1880 жылдары Бирмингем өнер мектебінің айналасында құрылған Бирмингем тобы оларды ғимарат дизайнының ажырамас бөлігі деп санады, осы арқылы "жалпы өнер туындысын" жасауға ұмтылды. Өнер және қолөнер философиясы нақты стильге қарағанда дизайнға қатысты көзқарас болды, сондықтан Бирмингемдегі Өнер және қолөнер сәулетшілерінің жұмысы Крауч пен Батлердің эклектикалық және әсем Елизавета стиліндегі қайта жаңғыруынан бастап, Джозеф Ланкастер Боллдың методистік қарапайымдылығына дейін; Артур Стэнсфилд Диксонның саяси радикалдық қатаңдығынан Уильям Летабидің жұмысының мистикалық символизміне дейін әртүрлі болды. Бирмингемнің қалыптасқан көркем мәдениеті оны Өнер және қолөнер ойларына өте сезімтал етті. Өнер және қолөнер қозғалысының өзі 1850 жылдары Оксфорд университетінде құрылған және мүшелері Уильям Моррис пен Эдвард Берн-Джонс болған, Бірмингемдік студенттер тобынан – «Бірмингемдіктер тобынан» туды. Дизайн және өндіріс практикасының Бирмингем экономикасына тікелей қатысы осындай мәселелерге қалада үлкен мән беруіне себеп болды, ал 1870 жылдары Джон Раскиннің негізгі Өнер және қолөнер ықпалының эстетикалық және әлеуметтік философиясы Бирмингемнің басқарушы либералдық элитасы арасында жақсы қалыптасты. Моррис 1855 жылы Бирмингемге саяхат жасағанда сәулет өнерін мансап ретінде таңдады және келесі ондаған жылдар бойы қаламен тығыз байланыста болды, 1878 жылы Бирмингем суретшілер қоғамының президенті болды. 1890 жылдары Өнер және қолөнер сәулетшілері Бирмингем сәулет қауымдастығында және Бирмингем өнер мектебінде сәулеттік оқытуда басымдық алды, ал қозғалыс 1905 жылы құрылған Бирмингем сәулет мектебінің алғашқы екі директорын дайындады. Бұл жаңа қарапайым және еркін сәулеттік тәсілдің алғашқы белгісі 1880 жылдары Балл мен Артур Харрисонның Королева Анна стиліндегі қайта жаңғыруындағы бірнеше ғимараттар болды. Ең ықпалды ертедегі Өнер және қолөнер стиліндегі үй жұмысы – Летэбидің 1892 жылғы «Төрт Оукстағы Хёрст» (кейін бұзылған), сондай-ақ Эджбастондағы Ятели Роудтағы Герберт Тюдор Баклендтің 1899 және 1901 жылдардағы үйлері; Дж. Л. Боллдың 1899 жылғы Винтерборны, сонымен қатар Эджбастонда; және К. Э. Батеманнің 1900 жылғы Редлендс үйі, Төрт Оукста орналасқан. Бирмингемнің өсіп келе жатқан өндірістік, коммерциялық және кәсіби сыныптары арасында Өнер және қолөнер мәдениетінің үстемдігі Эджбастон, Мозли, Фур Оукс және Ярдли сияқты жоғары бағалы аудандарда, сондай-ақ Барнт Грин, Олтон және Солихалл сияқты қала шекарасынан тыс аймақтарда, атақты жергілікті Өнер және қолөнер сәулетшілерімен де, Owen Parsons, Thomas Walter Francis Newton & Alfred Edward Cheatle және William de Lacy Aherne сияқты жақсы белгілі емес, бірақ өнімді жергілікті тұлғалармен де жобаланған көптеген жеке коттедждердің дамуына әкелді. Өнер және қолөнер стиліндегі көрнекті коммерциялық ғимараттарға Летабидің 1900 жылғы 122-124 Колмор жолы кірді – қайта жаңғырушылықпен үзілгендігімен еуропалық маңызға ие ғимарат, сондай-ақ Артур Диксонның 1898 жылғы Ұлы Чарльз көшесіндегі қолөнердің Бирмингем гильдиясы, оның «іс жүзінде стильсіз» дизайны радикалды социалистік көзқарастарын дөңгелек аркалы терезелерді қолдану арқылы Готика стиліндегі қайта жаңғырудан ашық бас тарту арқылы көрсетті. Қозғалыстың ең маңызды шіркеу архитектурасы Уильям Бидлакеге тән, оның 1899 жылғы «Агатаның киелі үйі», «Спаркбрук» киелі үйінде аяқталды, оның өнертапқыштық, бірақ тыныш дизайны ұлттық әсерге ие болды, бұл функциялар мен безендіру арасындағы тығыз байланысты сақтап қалды, бірақ ортағасырлық үлгілерді тікелей қайталаудан бас тартты. Алайда, Бирмингемдегі Өнер және қолөнер рухының ең толық көрінісі 1894 жылдан бастап Джордж Кэдбери өзінің жақын зауытының жұмысшылары үшін үлгілі ауыл ретінде дамытқан Борнвилл маңы болды, және оны негізінен 22 жасында тағайындалған Бидлакедің шәкірті архитектор Уильям Александр Харви жобалады. Харви 1895 және 1904 жылдар аралығында Борнвиллде 500-ден астам үйді жобалады – кірпіш, ағаш және таспен жұпталған қарапайым, бірақ ерекше әртүрлі коттедждер және орталық ауылдық алаңның төңірегінде орналасқан бірнеше қоғамдық ғимараттар. Алайда, Борнвиллдің ең маңыздысы оның қала құрылысында болды, мұнда жеміс ағаштарымен көмкерілген жолдардағы кең бақшаларға орналасқан коттедждердің жоспары 19 ғасырдың компаниялық ауыл моделінен асып, 20 ғасырдың басындағы бау-қалаларға қадам жасады. Өнер және қолөнер қозғалысы Бирмингем сәулетінің алтын ғасыры болды, қаланы Англия сәулетінің алдына шығарды, Англия сәулеті әлемді жетекшілік ететін уақытта. Оның ықпалы халықаралық болды: Летаби бүкіл қозғалыстың ең маңызды сәулеттік теоретиктерінің бірі болды және оның жұмысының жартысынан астамын Бирмингемде немесе Бирмингемдік клиенттер үшін салған, ал Уильям Бидлаке және Уильям Александр Харви сияқты Бирмингем сәулетшілерінің ғимараттары Герман Мутезиус 1905 жылғы «Ағылшын үйі» кітабында маңызды орын алды, бұл кітап Өнер және қолөнер философиясын Германияға енгізуде революциялық болды және кейінірек модернизмнің тууына ықпал етті.

Эдвард дәуірі мен соғыстар аралығындағы сәулет

Виктория дәуірінің соңында қызыл кірпіш пен терракотадан жасалған ғимараттардың орнына түрлі түсті шыны терракота – фаянс келді: мысалы, 1902 жылы салынған Temple Street-тегі Trocadero, 1924 жылы аяқталған Aston Villa-ның Villa Park стадионындағы Trinity Road трибунасы, ол жердегі ең сәнді трибуна саналды, әсем әйнек терезелермен, итальяндық мозаикалармен және кең баспалдақпен, бұл архитектурашы Archibald Leitch-тің шедеврi ретiнде танылды және 1960 жылы Sunday Times газетінің тілшісі оны "футболдың Санкт-Панкрасы" деп сипаттады. Ол 2000 жылы бұзылды. Көптеген кинотеатрларды Oscar Deutsch салдырды, ол Birmingham қаласында туған архитектор Harry Weedon-ға осы кинотеатрлардың көптеген жобаларын тапсырды. Weedon-ның жобалары өнеркәсіптік ғимараттарды да қамтыды, ол 1936 жылы Digbeth-тегі Typhoo Tea фабрикасын жобалады. Art Deco архитектурасы кинотеатрларды жобалауда танымал болды, бірақ басқа ғимараттарда кеңінен таралмады және Birmingham қаласында оның қолданылуы өте шектеулі болды. 1933 жылы Birmingham Baths Committee басқаратын жаңа Kent Street Baths, Hurley Robinson жобасы бойынша аяқталды. Бұл Birmingham қаласындағы кинотеатр емес, осындай стильде салынған алғашқы ғимараттардың бірі. Осы стильде салынған тағы бір маңызды ғимарат – Birmingham қаласының High Street көшесіндегі бұрынғы Times Furnishing Company дүкені, қазір Waterstone's дүкені. Ғимарат 1938 жылы Burnett and Eprile жобасы бойынша аяқталды. Bournville Village Trust 1900 жылы Bournville иелігін және Cadbury фабрикасының маңындағы қоғамдық ғимараттарды басқару үшін құрылды. Жоспарлаудың көп бөлігін William Alexander Harvey жасады. Сонымен қатар, Birmingham қаласында туған архитектор, қала құрылысшы және Birmingham Civic Society хатшысы William Haywood екі соғыс арасында Birmingham қаласын жақсартуға үлкен үлес қосты. 1900 жылдың басында жаңа пабтар ашыла бастады – бұрынғы жұмысшылар мен ішкілікке құмар адамдарға арналған пабтардың орнын алмастыруға арналған үлкен "отбасылық" пабтар. Мұндай пабтардың бірі – 1929 жылы аяқталған Northfield-тегі Bristol Road көшесіндегі The Black Horse. Birmingham қаласындағы алғашқы көп қабатты тұрғын үйлер 1937 жылы Bristol Road көшесінде салынды. Viceroy Close деп аталған ғимарат Mitchell and Bridgwater компаниялары Gollins and Smeeton компаниясымен бірлесіп жобалады. Онда Oliver O'Connor Barrett-тің мүсіндері де бар. Сол жылы Hall Green ауданындағы Art Deco стиліндегі "Petersfield Court" аяқталды. Ғимаратта 14 пәтер бар және үлкен қисық бұрышты терезелерден тұрады. Соғыс аяқталғаннан кейін Birmingham қайтадан кеңейе бастады және 1951 жылы халқының ең жоғарғы деңгейіне жетті. Бұл жаңа тұрғын үйлерге деген сұранысты тудырды, бұл Birmingham қаласындағы бомбалау салдарынан жоғалған тұрғын үйлерді және өсіп келе жатқан халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қажетті тұрғын үйлерді алмастыруға байланысты болды. Бұған қоса, қоғамдық нысандарды пайдаланудың артуы қалалық кеңесті оларды қайта құруға және жақсартуға ынталандырды. Қазіргі заманғы ғимараттарға деген қоғамдық сұраныс, викториандық архитектуралық стильдердің модадан шығуы нәтижесінде 1950 және 1960 жылдары қала жоспарлаушылар күрделі шыны шатыры бар Birmingham New Street станциясы және ескі Орталық кітапхана сияқты көптеген әдемі викториандық ғимараттар бұзылды. Бұл жоспарлау шешімдері Birmingham қаласының кейінгі онжылдықтардағы имиджіне терең әсер етті, бетонды айналма жолдар, сауда орталықтары және мұнаралар Birmingham қаласына "бетонды джунгли" деген ат берді. Manzoni-дің жұмысына Inner Ring Road, Middle Ring Road және Outer Ring Road құрылысы кірді, бұл үлкен аумақтағы жерді сатып алуды және тазалауды қажет етті. Сонымен қатар, ол үлкен аумақтарды қайта дамыту аймақтары деп белгілеп, үлкен аудандағы шалаптарды тазалауға кірісті. Бірнеше архитекторлар Birmingham қаласының бас архитекторлары болып тағайындалды, алғашқысы Alwyn Sheppard Fidler болды, ол 1952 жылдан 1964 жылға дейін осы лауазымда болды, ол Castle Vale тұрғын үй ауданының дизайны туралы келіспеушіліктерден кейін лауазымынан кетіп қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған архитектураға әртүрлі реакция болды. Осы кезеңде салынған көптеген ғимараттар қатты сынға ұшырап, тізімге енгізілмеді, ал басқалары мақталып, тізімге енгізілді. Соңғы онжылдықта соғыстан кейінгі көптеген ғимараттар бұзылды және алдағы жылдары тағы да көбі бұзылмақ, кейбіреулері, мысалы, John Madin-нің бруталистік Birmingham Central Library сияқты даулы.

Коммерциялық ғимараттар

Виктория дәуірінен бері кеңселерге деген сұраныс өзгерді, компаниялар кішкентай кеңсе ғимараттарына қарағанда ірі кеңсе блоктарын басып алатын болды. Қала орталығында үлкен еден алақаны бар биік кеңсе блоктары кубоидтар сияқты қарапайым пішіндерде салынды. "Биг Топ" 1950 жылдардың соңында аяқталды және қаланың ең биік кеңсе ғимараты, сондай-ақ Бирмингемдегі алғашқы сауда орталығы атанды. 1960 жылдары оған Лаингтің жақын орналасқан Bull Ring сауда орталығы қосылды, ол үлкен цилиндрлі кеңсе мұнарасын салу жоспарларын қамтыды. 1964 жылы Джеймс А. Робертс салған "Ротонда" Bull Ring сауда орталығынан бөлек жоба ретінде аяқталды. Ғимарат кеңсе мұнарасы ретінде табысқа жете алмаса да, ол 2000 жылы II санаттағы ескерткіш мәртебесін алды, ал 2006-2008 жылдар аралығында Urban Splash компаниясы оны пәтерлерге қайта жаңартып берді. Соғыстан кейінгі кезеңде қала орталығында салынған басқа да биік кеңселердің қатарында Макларен ғимараты мен Centre City Tower бар, олар 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында салынды. Бірмингемде сол кезде салынған ең биік кеңсе ғимараты – Альфа Тауэр, және ол бүгінгі күнге дейін қаланың ең биік ғимараты болып табылады. Соңғы жылдары Бирмингемде бұрын пайдаланылмаған бірнеше өнеркәсіптік ғимараттар жаңартылды, мысалы, Уокер ғимараты – бұрын қолданылмаған теңіз жабдықтарын шығаратын зауыт, ол қазір заманауи кеңселерге айналдырылды.

Тұрғын үй сәулет өнері

Шығымды тұрғын үйлерді тазалау, Бирмингем халқының өсуі және Бирмингемдегі бомбалау кезінде тұрғын үйлердің қирауы қалалық кеңестің қала бойынша мыңдаған тұрғын үйлер салуына әкелді. Көбінесе Бирмингем қаласының бас сәулетшісі мен қалалық кеңестің қоғамдық жұмыстар департаменті жобалаған бұл жобалар төмен құнмен салынған, бірақ жоғары тығыздықтағы тұрғын үйлерге бағытталған. Соғыстан кейін туындаған шұғыл тұрғын үй қажеттілігін қанағаттандыру үшін жиналмалы бунгалолар салынды. Бастапқыда қалалық кеңес материалдар мен жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты оларды салуға қарсы болды. Дегенмен, кеңес ақырында 2500 бунгало салды, ал тағы 2000 жеке меншік жерлерге орнатылды. Олар үйлері қираған адамдарға бастапқыда берілді. Бұл құрылыстар уақытша деп есептелгенімен, көптегендері күтілген мерзімнен асып кетті. 1945 жылғы «Тұрғын үй (уақытша жай) туралы» заңға сәйкес салынған 16 бір қабатты «Феникс» жиналмалы үйінің қатары әлі де Уэйк Грин Роудта сақталған, ал 1940 жылдардағы «Аркон V» жиналмалы үйі Ярдлидегі Моат Лэйннен демонтаждалып, 1981 жылы Авонкрофт тарихи ғимараттар мұражайына тасымалданды, онда ол бүгінгі күнге дейін қойылған. Осы уақытша құрылыстармен қамтамасыз етілгеннен кейін, жергілікті билік тұрақты тұрғын үйлерді салуға кірісті. 1949 жылдың шілдесінде қалалық кеңес Коб-Лейнде жалғызбасты әйелдер үшін жиырма пәтер салу жоспарын мақұлдады, бұл жоспарды «Бирмингем COPEC тұрғын үйді жақсарту қоғамы» жасайды. Кеңес бастапқыда пәтерлерге қарсы болды, оларды құнына қарай қажетсіз деп есептеді. Алайда, Бирмингем халқының өсуімен және тұрғын үйге деген сұраныс артуымен, қала бойынша пәтерлер мен мезонеттер салу идеясына көбірек қолдау көрсетілді. Ақырында, қалалық кеңес пәтерлердің қажеттілігін мойындады және Бирмингем азаматтары үшін осындай тұрғын үйлерді ұсыну бағдарламасын бастады. 1950 жылдардың соңында Нечелс және Дуддестонды қайта құру аймағының бір бөлігі болған Дуддестонда алғашқы Бирмингем мұнаралары салынды. Оларды С.Н. Кук және серіктестері жобалады, және олар қалалық кеңес үшін өте қымбатқа түсті. Broad Street-тегі «The Rep» театрының артында орналасқан төрт мұнара блогының тобы да оқшаулауын және сыртқы түрін жақсарту үшін кең ауқымды жөндеуден өтті. Ұлыбританиядағы ең ірі биік тұрғын үй кешені Касл Вейлде, Касл Бромвич әуежайының орнында 34 мұнара блогымен салынды. Бұл аймақ әлеуметтік деградация мен қылмысқа ұшырағандықтан, танымал емес аймаққа айналды, ал ғимараттардың нашар сапасы техникалық қызмет көрсету мәселелеріне әкелді. Елді мекеннің төмендеуіне қарсы күресу үшін Касл Вейлде Еуропадағы ең ірі мұнараларды бұзу және жаңарту бағдарламаларының бірі басталды, соның нәтижесінде жаңа ғимараттар, алаңдар мен жасыл қоғамдық кеңістіктер салынды.

Джон Мадин және брутализм

Джон Мадин мен оның сәулет фирмасы 1960-шы жылдардан бастап 1970-ші жылдардың соңына дейін қалаға 19 ғасырдағы Мартин мен Чемберленге пара-пар әсер етті. 1974 жылы салынған бұл ғимаратты бір кезде Принц Чарльз "кітаптарды сақтауға емес, оларды өртеуге арналған орын сияқты" деп сипаттаған. Мадиннің еңбектері 21-ші ғасырдың басындағы Бирмингемнің саяси басшылығы тарапынан жоғары бағаланбады. Қаланың бұрынғы жоспарлау және жаңару директоры Клайв Даттон Мадиннің Орталық кітапханасын "бетонды монстр" деп атады. Соңғы кезде ғимаратты ескерткіштер тізіміне енгізу үшін бірнеше науқан ұйымдастырылды. Бірақ бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды және ғимарат бұзылып жатыр. Пошта және почта ғимараты 1960-шы жылдардың соңында салынды және аяқталысымен, Джон Мадинмен бірге жұмыс істеген Дуглас Хикман сияқтылар мұнараны үлкен жетістік деп бағалады. Джон Мадиннің қаладағы жақсы танылмаған ғимараты – Метрополитен үйі, ол қалаға әкелген сәулеттің алуан түрлілігін көрсетеді. Метрополитен үйі бетоннан өзге сыртқы материалдардың қолданылуын көрсетті. Дегенмен, 1980-ші жылдары модернистік сәулет сұраныстан қалғандықтан, 1960-шы және 1970-ші жылдары Бирмингемде салынған көптеген ғимараттарды қайта жаңарту туралы ұсыныстар талқыланды, оның ішінде Пошта және почта мұнарасын қайта жаңарту ұсыныстары (көбінесе мұнараны толық бұзуды қамтиды). 2005 жылы мұнараны бұзу жұмыстары басталды және оның орнына жаңа кеңсе ғимараты салынды. Сол сияқты сәулетке ие Хэгли жолындағы Бирмингем сауда палатасы әлі де тұр, бірақ Бирмингем сауда палатасы жаңа ғимарат іздеп жатқандықтан, оны бұзу қаупі бар. Сондай-ақ, NatWest үйі де бұзылатын болады. Мұнараны бұзуға қарсы консервациялық топтар қарсылық білдірді, бірақ English Heritage мұнараны тізімге енгізу үшін жеткілікті дәлелдер жоқ деген қорытынды жасады. Бирмингемдегі Мадиннің көптеген басқа ғимараттары да жаңаларымен ауыстырылды.

Қазіргі заманғы сәулет

Бірмингемде жаңа құрылыс кезеңі басталды, бұл 1990-шы жылдардың басында Брэндлиплейс арқылы Брод-стритті қайта жаңғыртудан бастау алды. Онда әртүрлі сәулетшілер жобалаған кеңсе және басқа да көп мақсатты ғимараттар бар, оның ішінде Foster and Partners жобалаған Ұлттық теңіз орталығы да бар. Бриндлиплейсті дамытуға қатысқан басқа сәулетшілер Терри Фаррелл, Деметри Порфириос, Allies and Morrison және Associated Architects. Future Systems компаниясымен серіктестікте, олар әйгілі және жүлделі Selfridges ғимаратын жобалады – бұл мыңдаған жылтыратылатын дискілермен жабылған, ерекше пішінді құрылым (суретке қараңыз) және бұл блобитектураның бір түрі. Шығыс жағындағы Оқу және демалыс аймағында Мэтью Болтон колледжінің, Миллениум Пойнт және Жаңа Технология институтының Шығыс кампусы салынды. Алдағы жобалар аймақтағы білім беру орталығын одан әрі дамытуға септігін тигізеді. Қала орталығында салынып, ашылған ең соңғы биік ғимараттардың бірі – 2006 жылдың қаңтар айында ашылған Иан Симпсонның Holloway Circus мұнарасы. Құрылысы толыққаннан кейін, ол Бирмингемдегі екінші ең биік ғимаратқа айналды, тек BT мұнарасы одан биік. Бұл қалалық кеңестің "Жоғарғы орындар" атты құжатының жариялануымен байланысты, онда қала орталығындағы құмтасты қырқа бойындағы биік құрылыстар салуға қолайлы жерлер көрсетілген. Urban Splash компаниясы жақында Fort Dunlop және The Rotunda ғимараттарын қайта жаңартуды аяқтады және Эрдингтондағы бұрынғы Cincinnati Lamb фабрикасын қайта жаңартуға, сондай-ақ Перри Баррдағы Birchfield Road көшесіндегі үш мұнара блогын жаңартуға қатысады.

Болашақтағы даму

Бірмингем қалалық кеңесінің Үлкен қала жоспарының аясында қала үшін жаңа жобалар мен қайта дамыту схемалары жоспарлануда. Үлкен қала жоспарының маңызды жобасы саналатын Бірмингемнің жаңа кітапханасы 2013 жылдың қыркүйегінде ашылды. Басқа бір маңызды жоба – Нью-стрит станциясын қайта дамыту. 1960 жылдардағы станция қазіргі уақытта толығымен жаңартылуда және тот баспайтын болатпен қапталуда. Станцияның үстінде орналасқан Grand Central сауда орталығы да жаңа Джон Льюис универмагымен бірге толығымен жаңартылды. Eastside – бұл алдыңғы жылдары ғимараттардың бұзылуынан кейін бос қалған жердің ірі даму аймағы. Жақында аяқталған Eastside City Park – 6,75 акрлық саябақ, ол 19 ғасырдан бері салынған алғашқы қалалық саябақ. Бірмингем қалалық университеті қазіргі уақытта Миллениум Пойнтқа іргелес жаңа қалалық кампусын салуда, ал жанындағы бос учаскелерге қатысты қосымша жоспарлар бар. Болашақ даму жобаларының ішінде бұрынғы Курзон көшесіндегі станцияны өнер галереясы ретінде пайдаланатын Curzon Square деп аталатын жаңа музейлік аудан бар. Жаңа музейлік аудан High Speed 2 теміржол желісінің терминалы болатын жаңа теміржол станциясымен қатар орналасады. 2013 жылдың сәуірінде аяқталған ірі жоба – Snowhill, ол Snow Hill станциясының жанында екі ірі кеңсе ғимаратының салынуын қамтыды. Argent Group компаниясы қалалық орталықта Paradise Circus үшін ұсыныстар енгізді. Жоспарларға Орталық кітапхана мен оны қоршаған ғимараттардың бұзылуы және жаңа қонақүйлер, кеңселер, қоғамдық алаңдар, мейрамханалар мен барлардың салынуы кіреді.