Ер-егешті және әйел-аналық организмдердің айырмашылығы
Dioecy
Двудомность – өсімдіктер мен жануарлардағы жыныс бөлінісі. Бұл репродукциялық стратегия өз-өзін тозаңдануды болдырмай, геномның сау болуын қамтамасыз етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еркек және әйел организмдерінің бөлек болуы
Having distinct male and female organisms
Диоцез (/d/aɪ/'/iː/s/i/ dyEEsee; ; сөйлемдік диоэциялық (/d/aɪ/'/iː/ʃ/)) – екі бөлек жынысты жеке тұлғалары бар кейбір түрлерге тән қасиет. Олардың әрқайсысы еркек немесе әйел гаметаларын тікелей (жануарларда) немесе жанама (тұқымдық өсімдіктерде) өндіреді. Диоцездық көбею – екі ата-анадан болатын көбею. Диоцездің кемшіліктері бар, себебі халықтың әйел бөлігі ғана тікелей ұрпақ береді. Бұл өзін-өзі ұрықтандыруды болдырмау және аллогамияны (құбылыстық өзара тозаңдану) ынталандырудың бір жолы болып табылады, соның салдарынан популяциядағы рецессивті зиянды мутациялардың көрінуі төмендейді. Өсімдіктерде өзін-өзі ұрықтандырудың тағы бірнеше әдістері бар, мысалы, дихогамия, геркогамия және өзін-өзі үйлеспеушілік.
Dioecy (/d//aɪ/'/iː//s//i/ dyEEsee; ; adj. dioecious, /d//aɪ/'/iː//ʃ//(//i//)//ə//s/ dyEEsh(ee)əs) is a characteristic of certain species that have distinct unisexual individuals, each producing either male or female gametes, either directly (in animals) or indirectly (in seed plants). Dioecious reproduction is biparental reproduction. Dioecy has costs, since only the female part of the population directly produces offspring. It is one method for excluding self fertilization and promoting allogamy (outcrossing), and thus tends to reduce the expression of recessive deleterious mutations present in a population. Plants have several other methods of preventing self fertilization including, for example, dichogamy, herkogamy, and self incompatibility.
Зоологияда
Зоологияда диоэция жануардың еркек немесе әйел екенін білдіреді, мұндай жағдайда гонохория синонимі жиі қолданылады. Диоэция түр ішіндегі колонияларды да сипаттауы мүмкін, мысалы, Сифонофоралардың (португалдық соғыс кемесі) колониялары диоэциялық немесе моноэциялық болуы мүмкін.
In zoology, dioecy means that an animal is either male or female, in which case the synonym gonochory is more often used. Dioecy may also describe colonies within a species, such as the colonies of Siphonophorae (Portuguese man of war), which may be either dioecious or monoecious.
Ботаникада
Құрлық өсімдіктері (эмбриофиттер) жануарлардан ерекшеленеді, өйткені олардың өмірлік циклі ұрпақ алмасуды қамтиды. Жануарларда әдетте бір организм бір түрдегі гаметаларды – сперма немесе жұмыртқа жасушаларын – шығарады. Гаметалар оларды өндіретін организмнің хромосомаларының санының жартысына ие, демек гаплоидты. Сперма мен жұмыртқа жасушасы қосылып зигота құрайды, ол жаңа организмге дамиды. Құрлық өсімдіктерінде, керісінше, бір ұрпақ – спорофит ұрпағы – гаплоидты гаметалар емес, гаплоидты спораларды өндіретін организмдерден тұрады. Спорылар бірікпейді, бірақ митоз арқылы көп рет бөлініп, гаплоидты көпжасушалы организмдерге – гаметофиттерге – айналады, олар гаметаларды өндіреді. Содан кейін еркек және әйел гаметалары бірігіп, жаңа диплоидты спорофит құрайды. Бриофиттерде (мүк, бауыржағай және мүйізжағай) гаметофиттер толыққанды тәуелсіз өсімдіктер болып табылады. Тұқымдық өсімдіктердің гаметофиттері спорофитке тәуелді және споралардың ішінде дамиды, бұл құбылыс эндоспория деп аталады. Гүлді өсімдіктерде еркек гаметофиттер спорофиттің тозаңдықтарында пайда болатын тозаң түйіршіктерінде, ал әйел гаметофиттері спорофиттің аналық гүл мүшелерінде (карпельдерде) пайда болатын жұмыртқа жасушаларында дамиды. Тұқымдық өсімдіктің спорофит ұрпағы, егер әрбір спорофит организмде екі түрлі спора өндіретін мүшелер болса, бірақ олар бөлек гүлдерде немесе конустарда орналасса, "моноэцисті" деп аталады. Мысалы, моноэцисті түрдің бір гүлді өсімдігінде функционалды тозаңдықтар мен карпельдер бөлек гүлдерде болады. Тұқымдық өсімдіктің спорофит ұрпағы, егер әрбір спорофит организмде бір ғана спора өндіретін мүше болса, оның барлық споралары тек еркек гаметаларды (сперма) өндіретін еркек гаметофиттерге немесе тек әйел гаметаларын (жұмыртқа жасушаларын) өндіретін әйел гаметофиттерге дамитын болса, "диоэцисті" деп аталады. Мысалы, толығымен диоэцисті түрге жататын гүлді өсімдіктің спорофиті, мысалы, жиде, еркек гаметалары бар тозаң өндіретін функционалды тозаңдықтары бар гүлдерге (тозаңдық гүлдер немесе "еркек" гүлдер) немесе әйел гаметаларын өндіретін функционалды карпельдері бар гүлдерге (аналық гүлдер немесе "әйел" гүлдер) ие болады, бірақ екеуі де емес. (Қосымша мәліметтер үшін, гинодиоэция және андродиоэция сияқты күрделі жағдайларды қараңыз.) Гаметофит ұрпағы үшін диоикалық және моноикалық сияқты сәл өзгеше терминдер қолданылуы мүмкін, бірақ диоэцисті және моноэцисті терминдері де қолданылады. Диоикалық гаметофит тек еркек гаметаларды (сперма) немесе тек әйел гаметаларын (жұмыртқа жасушаларын) өндіреді. Бауыржағайдың шамамен 60% диоикалық болып келеді. Диоэция өсімдіктердің көптеген топтарында кездеседі. Диоэцисті өсімдік түрлеріне гинкго, күрке, қарасора және африкалық тик жатады. Атауынан көрініп тұрғандай, көп жылдық күйе (Urtica dioica) диоэцисті, ал бір жылдық күйе (Urtica urens) моноэцисті. Гимноспормалардың шамамен 65% диоэцисті, бірақ барлық қызылжапырақтылар моноэцисті болып келеді. Гимноспормаларда диоэция және моноэция жыныстық жүйелері тозаңның таралу тәсілімен тығыз байланысты: моноэцисті түрлер көбінесе желмен таралады (анемофилия), ал диоэцисті түрлер жануарлар арқылы таралады (зоофилия). Гүлді өсімдіктердің шамамен 6% толығымен диоэцисті, ал аңгиоспермалар тұқымдастарының 7% диоэцисті түрлерді қамтиды. Диоэция ағаш тәрізді өсімдіктерде және гетеротрофты түрлерде жиі кездеседі. Көптеген диоэцисті өсімдіктерде еркек немесе әйел гаметофиттердің өндірілуі генетикалық түрде анықталады, бірақ кейбір жағдайларда бұл қоршаған ортамен анықталуы мүмкін, мысалы, Arisaema түрлерінде. Кейбір балдырлар диоэцисті болып келеді. Диоэция қоңыр балдырларда (Phaeophyceae) кең таралған және бұл топтағы ата-бабалық жағдай болған болуы мүмкін.
Land plants (embryophytes) differ from animals in that their life cycle involves alternation of generations. In animals, typically an individual produces gametes of one kind, either sperm or egg cells. The gametes have half the number of chromosomes of the individual producing them, so are haploid. Without further dividing, a sperm and an egg cell fuse to form a zygote that develops into a new individual. In land plants, by contrast, one generation – the sporophyte generation – consists of individuals that produce haploid spores rather than haploid gametes. Spores do not fuse, but germinate by dividing repeatedly by mitosis to give rise to haploid multicellular individuals, the gametophytes, which produce gametes. A male gamete and a female gamete then fuse to produce a new diploid sporophyte. In bryophytes (mosses, liverworts and hornworts), the gametophytes are fully independent plants. Seed plant gametophytes are dependent on the sporophyte and develop within the spores, a condition known as endospory. In flowering plants, the male gametophytes develop within pollen grains produced by the sporophyte's stamens, and the female gametophytes develop within ovules produced by the sporophyte's carpels. The sporophyte generation of a seed plant is called "monoecious" when each sporophyte plant has both kinds of spore producing organ but in separate flowers or cones. For example, a single flowering plant of a monoecious species has both functional stamens and carpels, in separate flowers. The sporophyte generation of seed plants is called "dioecious" when each sporophyte plant has only one kind of spore producing organ, all of whose spores give rise either to male gametophytes, which produce only male gametes (sperm), or to female gametophytes, which produce only female gametes (egg cells). For example, a single flowering plant sporophyte of a fully dioecious species like holly has either flowers with functional stamens producing pollen containing male gametes (staminate or 'male' flowers), or flowers with functional carpels producing female gametes (carpellate or 'female' flowers), but not both. (See Plant reproductive morphology for further details, including more complex cases, such as gynodioecy and androdioecy.) Slightly different terms, dioicous and monoicous, may be used for the gametophyte generation, although dioecious and monoecious are also used. A dioicous gametophyte either produces only male gametes (sperm) or produces only female gametes (egg cells). About 60% of liverworts are dioicous. Dioecy occurs in a wide variety of plant groups. Examples of dioecious plant species include ginkgos, willows, cannabis and African teak. As its specific name implies, the perennial stinging nettle Urtica dioica is dioecious, while the annual nettle Urtica urens is monoecious. About 65% of gymnosperm species are dioecious, but almost all conifers are monoecious. In gymnosperms, the sexual systems dioecy and monoecy are strongly correlated with the mode of pollen dispersal, monoecious species are predominantly wind dispersed (anemophily) and dioecious species animal dispersed (zoophily). About 6 percent of flowering plant species are entirely dioecious and about 7% of angiosperm genera contain some dioecious species. Dioecy is more common in woody plants, and heterotrophic species. In most dioecious plants, whether male or female gametophytes are produced is determined genetically, but in some cases it can be determined by the environment, as in Arisaema species. Certain algae are dioecious. Dioecy is prevalent in the brown algae (Phaeophyceae) and may have been the ancestral state in that group.
Моноэзиядан
Диоэциялық гүлді өсімдіктер, функционалды тоқпандықтары және функционалды аналық гүлдері бар моноэциялық ата-тектерден пайда болуы мүмкін. Sagittaria туысында жыныстық жүйелердің таралуы болғандықтан, диоэцияның моноэциядан гинодиоэция арқылы, негізінен еркек тоқпандығының жетілмеуіне әкелген мутациялар нәтижесінде пайда болғаны болжанады. Дегенмен, ата-тек күйі белгісіз болғандықтан, моноэция арқылы диоэцияның эволюциясын нақтылау үшін қосымша зерттеулер қажет – дистилия немесе гетеростилия арқылы. Silene-де моноэция болмағандықтан, диоэция гинодиоэция арқылы дамыған деген пікір бар.
Dioecious flowering plants can evolve from monoecious ancestors that have flowers containing both functional stamens and functional carpels. In the genus Sagittaria, since there is a distribution of sexual systems, it has been postulated that dioecy evolved from monoecy through gynodioecy mainly from mutations that resulted in male sterility. However, since the ancestral state is unclear, more work is needed to clarify the evolution of dioecy via monoecy. through distyly or through heterostyly. In Silene, since there is no monoecy, it is suggested that dioecy evolved through gynodioecy.
Микологияда
Өте аз екіжынысты саңырауқұлақтар табылды. Саңырауқұлақтардағы моноэци және диоэци – жұптасу кезіндегі донор және реципиент рөлдерін көрсетеді, онда ядро бір гаплоидты гифтан екіншісіне ауыстырылады, содан кейін екі ядро бір жасушада қариогомия арқылы бірігіп, зигота құрайды. Бұл анықтама саңырауқұлақтарда сирек кездесетін еркек және әйел репродуктивті құрылымдарына сілтеме жасамайды. Ағаштарда компенсация көбінесе әйелдердің тұқым өндіруін арттыру арқылы іске асырылады. Бұл өз кезегінде популяция өсіміне жұмсалатын энергияның азаюына әкеледі, нәтижесінде популяциядағы еркектердің болуы гермафродиттікке қарағанда нақты шығындарға ұшыратпайды. Диоэци ангиоспермдерде эволюциялық диверсификацияны жеделдетуі немесе тежеуі мүмкін. Диоэцилік туыстар кейбір туыстарда көбірек, ал басқаларында аз дамыған. Талдау көрсеткендей, диоэци диверсификацияны тұрақты түрде тежей де, күшті түрде итермелей де қоймайды.
Very few dioecious fungi have been discovered. Monoecy and dioecy in fungi refer to the donor and recipient roles in mating, where a nucleus is transferred from one haploid hypha to another, and the two nuclei then present in the same cell merge by karyogamy to form a zygote. The definition avoids reference to male and female reproductive structures, which are rare in fungi. In trees, compensation is realized mainly through increased seed production by females. This in turn is facilitated by a lower contribution of reproduction to population growth, which results in no demonstrable net costs of having males in the population compared to being hermaphroditic. Dioecy may also accelerate or retard lineage diversification in angiosperms. Dioecious lineages are more diversified in certain genera, but less in others. An analysis suggested that dioecy neither consistently places a strong brake on diversification, nor strongly drives it.