Кіріспе

Американдық ғарышкер және Айды зерттеуші (1932–2018)
ғарышкер

Алан Лаверн Бин (15 наурыз 1932 – 26 мамыр 2018) – американдық әскери-теңіз офицері, авиатор, авиациялық инженер, сынақ ұшқышы, NASA ғарышкері және суретші. Ол 1963 жылы NASA-ның 3-тобының құрамында ғарышкер болып таңдалды және Айға аяқ басқан төртінші адам болды. Ғарышкер болуға дейін Бин 1955 жылы Остин қаласындағы Техас университетін авиациялық инженерлік мамандығы бойынша бітірді, содан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қайта оралды – орта мектепті бітіргеннен кейін бір жыл қатардағы әскери қызметкер болып қызмет етті. 1956 жылы әскери-теңіз авиаторы атағын алып, жауынгер ұшқышы болып қызмет етті. 1960 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сынақ ұшқыштары мектебін бітірді, сынақ ұшқышы ретінде ұшты және 1962 жылы «Жаңа тоғыз» іріктеуінің финалисі болды. 1969 жылдың қараша айында 37 жасында Айға қонған екінші экипаждық миссия – «Аполлон-12» ғарыш кемесімен алғашқы ғарыш сапарын жасады. 1973 жылы «Skylab 3» миссиясымен ғарышқа екінші және соңғы рет ұшты, бұл «Skylab» ғарыш станциясына екінші экипаждық миссия болды. 1975 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінен, ал 1981 жылы NASA-дан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол сурет салуға деген қызығушылығын арттырып, ғарышқа қатысты түрлі көріністерді бейнеледі, сондай-ақ өзінің және «Аполлон» бағдарламасының басқа ғарышкерлерінің ғарыштағы тәжірибелерін жазды. Ол «Аполлон-12» экипажының соңғы тірі мүшесі болды.

Ерте өмір және білім

Бин 1932 жылғы 15 наурызда Техас штатының солтүстік-шығысындағы Уилер округінің орталығы – Уилер қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Арнольд Хорас Бин мен Фрэнсис Кэролайн Бин (Мерфи) сәйкесінше 1908 жылдан 1983 жылға және 1906 жылдан 1981 жылға дейін өмір сүрді. Ол Форт-Уортты өз туған қаласы деп есептеді. Бала кезінде ол Луизиана штатының солтүстік-батысындағы Вебстер округінің орталығы Миден қаласында тұрды, онда оның әкесі АҚШ Топырақ сақтау қызметінде жұмыс істеді. Бин скаут болды және Бірінші классқа жетті. Ол 1949 жылы Форт-Уорт, Техас штатындағы Р. Л. Пашаль орта мектебін бітірді. 1949 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Бин АҚШ Әскери-теңіз күштерінің резервіне қабылданды.

Әскери қызмет

1950 жылдың қыркүйегіне дейін Техас штатындағы NAS Далласта электроника техникасы ретінде қызмет етті, содан кейін құрметпен запасқа шығарылды. Ол Мэриленд штатының Патуксент Ривердегі АҚШ Теңіз күштерінің сынақ пилоттары мектебінде (USNTPS) оқыды, онда оның болашақ «Аполлон-12» командирі Пит Конрад оның ұстазы болды және 1960 жылдың қарашасында бітірді. Ол әртүрлі теңіз ұшақтарында сынақ пилоты ретінде ұшты. USNTPS-тегі қызметінен және Оңтүстік Калифорния университетінде (USC) авиациялық қауіпсіздік бойынша оқудан кейін ол бұрынғы 44-ші шабуыл эскадрильясында қосымша оқудан өтті. Бин 7145 сағаттан астам ұшу уақытын тіркеді, оның ішінде 4890 сағаты реактивтік ұшақтарда болды.

NASA мансабы

Бин 1963 жылы NASA-ның 3-ші ғарышкерлер тобының құрамына іріктелді (алдыңғы жылы 2-ші ғарышкерлер тобына іріктелмегеннен кейін). Ол "Жеміз" ғарыш кемесі үшін резервтік бас ұшқыш ретінде таңдалды, бірақ ерте "Аполлон" рейсіне іліге алмады. Ол осы аралықта "Аполлон" қолданбалы бағдарламасына қосылды. Осы ретте ол нейтралды жүзу симуляторында суға түскен алғашқы ғарышкер болды және ғарышкерлерді дайындау процесін жақтаушы болды. Астронавт Клифтон Уильямс авиа апатта қаза болғаннан кейін, "Аполлон-9" резервтік экипажында Бинге орын ашылды. "Аполлон-12" командирі Конрад, бірнеше жыл бұрын Теңіз күштерінің сынақ пилоттары мектебінде Бинге оқытушы болған, жеке Уильямстың орнына Бинді тағайындады. Оның "Біз ешқашан түсірмеген керемет сурет" (The Fabulous Photo We Never Took) деп аталатын осы суреттің қалай болатыны туралы картинасы және таймерді іздеуге қатысты картинасы ("Біздің кішкентай құпиямыз" - Our Little Secret) оның "Аполлон" картиналарының жинағына енді. Биннің скафандры Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында қойылған.

Skylab (көзіне көрінбейтін)

Бин 1973 жылғы 29 шілдеден 25 қыркүйекке дейін Skylab 3 ғарыш кемесінің командирі болды, бұл Skylab-қа екінші экипаждық миссия еді. Миссияда онымен бірге ғалым-астронавт Оуэн Гарриотт және Теңіз жаяу әскерлерінің полковнигі Джек Р. Лусма болды. Бин мен оның экипажы Skylab-та 59 күн болды, осы уақыт ішінде олар 24,4 миллион мильді (39,3 миллион шақырым) жүріп, жаңа әлемдік рекорд орнатты. НАСА-дағы қызметі барысында Бин ғарышта 1671 сағат 45 минут өткізді, оның ішінде 10 сағат 26 минуты Ай бетінде және Жер орбитасындағы ЭВА-да (космонавтардың ғарыш кеңістігінде жұмыс істеуі) жұмсалды. Биннің суреттеріне «Лундық Гран-при» және «Дауыл мұхитындағы Рок-н-ролл» кіреді, ол суреттерінде нағыз ай шаңын пайдаланды. Сурет салуды бастағанда, ол ғарыш костюмінен алынған естелік жапсырмалардың ай шаңымен ластанғанын байқады. Ол суреттеріне осы жапсырмалардың кішкентай бөліктерін қосты, бұл оларды ерекшелендірді. Ол сондай-ақ ай бетіне тудың тіреуін қағу үшін қолданылған балға мен қоладан жасалған айлық бут киімді суреттерінің текстурасын жасау үшін пайдаланды. 2009 жылдың шілдесінде Аполлон 11-нің Айға қонған күнінің 40 жылдығына арналған көрмеде Бин өзінің айлық суреттерін Вашингтондағы Смитсонов институтының Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында көрсетті. «Бірақ мен ғана Айды суретке түсіре аламын, себебі мен ғана оның дұрыс немесе дұрыс емес екенін білемін».

Жеке өмір және өлім

Бин МакБин кланының тартанның бір бөлігін Айға алып барды. Шотланд тегін мойындап, Бин былай деді: Мен есімде болғандай, Клан МакБин тартанын Айға алып барып, оны Жерге қайтардым. [ ] Шын мәнінде, мен тартанның бір бөлігін МакБин кланына, сондай-ақ Шотландиядағы Сент-Бин шіркеуіне бердім. Менде әлі де бір бөлігі бар. Бірақ мен оның ешқайсысын Айда қалдырмадым. Ол 1955 жылдың 19 сәуірінде Техас университетінің түлегі Сью Рагсдейлге үйленді, одан аз уақыт бұрын ол бітірді. Рагсдейлмен Биннің Клэй есімді ұлы мен Эми Сью есімді қызы болды. Оның өлімі Индиана штатының Форт-Уэйн қаласында екі апта бұрын кенеттен басталган аурудан кейін болды. Өлген кезде Бин екінші әйелі Леслимен үйленген еді, оның қарындасы Паула Скотт та көзден кетті.

Мұра

Өзінің мансабында бірнеше сыйлықтармен және наградалармен марапатталды. Ол ғылыми және техникалық прогресс үшін контр-адмирал Уильям С. Парсонс сыйлығын алды.

Бин 1983 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залына, 1997 жылы АҚШ ғарышкерлерінің даңқы залына, 2010 жылы Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына және 2010 жылы Ұлттық авиация даңқы залына енгізілді. Ол сондай-ақ Америка Астронавтикалық қоғамының мүшесі және Эксперименталды сынақ ұшқыштары қоғамының мүшесі болды. Айға аяқ басқан алғашқы техас азаматы Бинге 1969 жылы Техас баспасөз қауымдастығының «Жылдың техас азаматы» сыйлығы табыс етілді. 1973 жылғы Роберт Дж. Коллиер трофеі NASA және Skylab экипажына берілді. Бин 1972 жылы Техас Веслиан колледжінен ғылым докторының құрметті атағын алды, ал 1974 жылы Акрон университетінен (Огайо штаты) инженерлік ғылым докторының құрметті атағын алды. Бин 1973 жылы Австралияның Сидней қаласында Халықаралық Аэронавтика Федерациясының Юрий Гагарин атындағы алтын медалімен марапатталды. 1975 жылы президент Форд Ақ үй салтанатында Skylab командирі Джеральд Каррға барлық Skylab ғарышкерлерінің (соның ішінде Биннің) атынан доктор Роберт Х. Годдардтың естелік трофейін табыс етті. Бин 1975 жылы Skylab 3 экипажының мүшелері Джек Лусма және Оуэн Гарриоттпен бірге AIAA-ның Октав Шанут сыйлығын алды. 2019 жылы Northrop Grumman NG 12 миссиясы үшін ғарыш кемесін S. S. Alan Bean деп атады.

Медиада

1998 жылы HBO телеарнасының "Жерден Айға" атты мини-сериалында Биннің рөлін Дейв Фоули сомдады. Швециялық инди-поп әншісі Стана Норденштамның 1991 жылғы тұңғыш альбомы "Memories of a Color" құрамында "The Return of Alan Bean" атты ән бар. Британдық инди-рок тобы Hefner 2001 жылы "Alan Bean" атты сингл шығарды, ол Аполлон-12 миссиясы кезіндегі Биннің ой-пікірлерінен шабыттандырылған. Американдық жазушы Кэтлин Алкотт 2019 жылы жарық көрген "America Was Hard to Find" романындағы Айға қонған сәтті сипаттағанда, Бинмен өткізген сұхбаттарын пайдаланды.