Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қырғыз саясаткері (1948 жылы туған)
Kyrgyz politician (born 1948)
Феликс Шаршенбаевич Кулов (Феликс Шаршенбаевич Кулов; , Феликс Шаршенбаевич (Sharshenbay uulu) Кулов; 1948 жылдың 29 қазанында туған) – Қырғызстанның 9-шы премьер-министрі, ол 2005-2007 жылдар аралығында Түлаң төңкерісінен кейін қызмет еткен қырғыз саясаткері. Ол алғаш рет 2005 жылдың 1 қыркүйегінен бастап 2006 жылдың 19 желтоқсанында отставкаға кеткенге дейін қызмет етті. Президент Курманбек Бакиев оны сол күні премьер-министр міндетін атқарушы етіп қайта тағайындады, бірақ парламенттік оппозиция Бакиевтің 2007 жылдың қаңтарында Куловты қайта тағайындау әрекеттерін сәтсіз етті, ал 29 қаңтарда жиналыстың мүшелері оны алмастыруды бекітті. Кулов «Ар Намыс» саяси партиясын құрды және басқарады, сондай-ақ «Халық Конгресі» сайлауалды одағының төрағасы болып табылады.
Felix Sharshenbayevich Kulov (Феликс Шаршенбаевич Кулов; , Feliks Sharshenbayevich (Sharshenbay uulu) Kulov; born 29 October 1948) is a Kyrgyz politician who served as the 9th Prime Minister of Kyrgyzstan from 2005 to 2007, following the Tulip Revolution. He first served from 1 September 2005 until he resigned on 19 December 2006. President Kurmanbek Bakiyev reappointed him acting Prime Minister the same day, but parliamentary opposition meant Bakiyev's attempts to renominate Kulov in January 2007 were unsuccessful, and on 29 January the assembly's members approved a replacement. Kulov cofounded and leads Ar Namys, a political party, and chairs the People's Congress, an electoral alliance to which Ar Namys belongs.
Саяси мансап
Кулов Фрунзеде (қазіргі Бишкек) дүниеге келді және бастапқыда полиция қызметкері болып оқыды. 1978-1998 жылдары Қырғызстан үкіметінде түрлі лауазымдарда, соның ішінде Ішкі істер министрі, Ұлттық қауіпсіздік министрі және Чуй облысының губернаторы болды. 1992-1993 жылдары ол вице-президент болды, бұл лауазымда ол Қырғызстан валютасы – сомның енгізілуін қадағалады. Бірақ, ол жоғалған алтын қорына байланысты даудан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1998-1999 жылдары Кулов Бишкек қаласының мэрі болып қызмет етті, қалада белгілі саясаткерге айналды. 1999 жылы «Ар Намыс» партиясын құруға қатысып, оның алғашқы төрағасы болды. 2000 жылдың ақпан айында ол Жоғарғы Кеңеске депутаттыққа үміткер екенін жариялады. Бір айдан кейін Қырғызстан полициясы оны жемқорлық айыбымен қамауға алды. 2001 жылдың 22 қаңтарында әскери сот оны кінәлі деп танып, жеті жылға бас бостандығынан айырды. 2005 жылы оған тағылған барлық айыптардан ақталды, ал 2010 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті оның қамауға алынуы мен сот процесі кезінде бірнеше азаматтық құқықтар бұзылғанын анықтады.
Kulov was born in Frunze (present day Bishkek), and initially trained as a policeman. Between 1978 and 1998 he held various posts in the Kyrgyz government, including Minister of the Interior, Minister for National Security and Governor of Chuy Province. From 1992–1993 he was Vice President, in which position he oversaw the launch of the Kyrgyz currency, the Som. However, he was forced to resign following a scandal over missing gold reserves. From 1998 to 1999 Kulov served as Mayor of Bishkek, becoming a popular politician in the city. In 1999 he participated in the formation of Ar Namys, becoming its first leader. In February 2000 he announced his intention to run as a member of the Supreme Council. Kyrgyz police arrested him a month later for corruption. On 22 January 2001 a military court found him guilty and sentenced him to seven years in prison. He was cleared of all charges against him in 2005, and in 2010, the UN Human Rights Committee found several civil rights violations in his detention and trial.
Қырғызстан төңкерісі, 2005
2005 жылы 24 наурызда Қырғызстан төңкерісі (Тюльпан төңкерісі) кезінде Кулов босатылды және оны президент және премьер-министр міндетін атқарушы Құрманбек Бакиев құқық қорғау және қауіпсіздік қызметтерінің үйлестірушісі (де-факто, Қырғызстанның қауіпсіздік басшысы) етіп тағайындады. Ол 30 наурызда тәртіп орнатылғанын айтып, осы лауазымынан кетті. 6 сәуірде Қырғызстан Жоғарғы Сотының арнайы жұмыс тобы Куловтың бұрынғы қудалауларын және сот үкімдерін қайта қарау үшін құрылды, ал 11 сәуірге дейін ол барлық айыптардан ақталды. Осы кезеңде саясаткер және күдікті қылмыскер Рыспек Акматбаев Куловты өзінің ағасы Тынычбектерді өлтіруді ұйымдастырды деп айыптады, бұл бүкіл елде наразылық толқынына әкелді. Кулов бастапқыда 10 шілдеде өтетін президент сайлауына қатысу ниетін білдірді. Бастапқыда тіл оның сайлауға кедергісі болуы мүмкін бе екені белгісіз болды: заң бойынша президент қырғыз тілін мінсіз білуі керек, ал елдің солтүстігіндегі көптеген адамдар сияқты Куловтың ана тілі – орыс тілі. Алайда, ол мамырдың ортасында Бакиевке қолдау көрсетіп, өтінімін кері тартып алғаннан кейін бұл мәселе мәнсіз болды. Сол кезде ол бірінші вице-премьер-министр болып тағайындалды. Ол сайланған президент тарапынан премьер-министр болып тағайындалуы күтілуде. Бакиев шілдедегі сайлауда жеңіске жетті. Ол 11 тамызда қызметке кірісті. Ол Куловты премьер-министр міндетін атқарушы етіп тағайындады. 2005 жылдың 1 қыркүйегінде Қырғызстан Парламенті Куловты 55 дауысқа 8 қарсы дауыспен премьер-министр етіп бекітті.
On March 24, 2005, Kulov was released during the Kyrgyz revolution (the Tulip Revolution) and appointed as co ordinator of law enforcement and security services (effectively, the Kyrgyz head of security) by acting president and prime minister Kurmanbek Bakiyev. He resigned this position on March 30, saying that he had restored order. On 6 April a special working group of the Kyrgyz Supreme Court was formed to review Kulov's earlier prosecution and convictions, and by 11 April he had been cleared of all charges. During this time period Kulov was accused by politician and alleged crime figure Ryspek Akmatbayev of organising the murder of his brother Tynychbek, leading to a national wave of protests. Kulov initially announced his intention to stand as a candidate for president in the elections scheduled for 10 July. It was unclear at first whether language would be a barrier to his election: the president is required by law to be fluent in the Kyrgyz language, and in common with many from the north of the country, Kulov's native tongue is Russian. The issue became moot, however, when he withdrew his candidacy in mid May, pledging his support to Bakiyev. At that time he was also appointed Acting First Deputy Prime Minister. He was already expected to be appointed as prime minister by the elected president. Bakiyev won the election in July. He was sworn in on 11 August. He appointed Kulov acting prime minister. On 1 September 2005, Kulov was confirmed as prime minister by the Kyrgyz parliament, by a vote of 55 to 8.
2005 жылдан бері қырғыз саясаты
Кулов 2006 жылдың 19 желтоқсанына дейін Премьер-министр қызметін атқарды, содан кейін ол отставкаға кетіп, Конституцияға сәйкес, оның кабинетінің таратылуына себеп болды. Президент Бакиев оны дереу Премьер-министр міндетін атқарушы етіп тағайындады. Бакиев 2007 жылдың қаңтар айының ортасында Куловты қайтадан Премьер-министр етіп тағайындады. Парламент депутаттары 18 қаңтарда Куловтың кандидатурасын бекітуге 39 қарсы 23 дауыспен дауыс берді, бекіту үшін қажетті дауыс санынан 15 дауыс кем болды. Оппозициялық парламентарий Азимбек Бекназаров дауыс беру алдында Куловқа: "Бәлкім, мен жаңылысып жатырмын, бірақ сіздің кандидатураңыз қабылданбайды деп ойлаймын. Батыл болыңыз және Премьер-министр міндеттерін орындай алмайтыныңызды мойындаңыз. Соңғы бір жарым жылдан бері сіз оны істей алмай келдіңіз. Менің ойымша, сіздің бас тартуыңыз дұрыс болар еді. Ер адам болыңыз!" деді. Президент Бакиев келесі күні Куловты қайтадан ұсынды, себебі жаңа Конституция бір кандидатты үш рет ұсынуға рұқсат береді. Қырғызстан Парламентінің Конституциялық комитеті 2007 жылдың 22 қаңтарында Бакиевтің Куловты қайтадан ұсынуға құқығы жоқ екенін, өйткені ол Конституцияны бұзады деп шешті. Комитет төрағасы Ысқақ Масалиев Бакиевке басқа кандидатты ұсынуды тапсырды. Бакиевтің Парламентке жіберген өкілі Мырза Капаров бұған келіспеді, Парламент депутаттарына: "Біз үкімет туралы конституциялық заңға да жүгінуіміз керек, онда Президенттің үш рет кандидатты ұсынуға құқығы бар делінген. Егер Жогорку Кенеш оның таңдауын үш рет қабылдамаса, сіз барлық салдарларын білесіздер. Бұл заңда бәрі анық жазылған" деді. Куловтың кандидатурасы екінші рет 26 қаңтарда ұсынылғаннан кейін, Президент сол күні ауыл шаруашылығы министрі Азим Исабековті, оның жақын серігі және Президент Әкімшілігінің бұрынғы орынбасары ретінде ұсынды. Ақпан айында Кулов Қырғызстанның лайықты болашағы үшін Біріккен майданға қосылып, мерзімінен бұрын президент сайлауын өткізуді талап етті. Топтың жетекшісі ретінде ол Ресеймен конфедерация құру идеясын да қолдады. 2007 жылдың 11-19 сәуірінде Бакиевке қарсы наразылық акциялары наразылар мен полиция арасындағы қақтығыстармен аяқталды, ал Кулов 21 сәуірде өткен қақтығыстармен байланысты сұраққа тартылды, бұрынғы күні жауап беруден бас тартқан болатын. Кулов қақтығыстарға билікті кінәлады. 2007 жылдың 1 тамызында Куловқа қақтығыстарға байланысты қоғамдық тәртіпті бұзуда айып тағылды.
Kulov served as Prime Minister until 19 December 2006 when he resigned, automatically triggering the dismissal of his cabinet per the Constitution. President Bakiyev immediately appointed him Acting Prime Minister. Bakiyev appointed Kulov Prime Minister again in mid January 2007. Parliamentarians voted 39 to 23 against the confirmation of Kulov, 15 votes short the minimum for confirmation, on 18 January 2007. Opposition Parliamentarian Azimbek Beknazarov told Kulov prior to the vote, "I may be wrong, but I believe your nomination will be rejected. Be brave and admit that you cannot perform your duties of prime minister. Admit that you have been unable to do so for the past year and a half. I think it would be better if you refused [to be reappointed]. Be a man!" President Bakiyev renominated Kulov the next day, since the new constitution permits the same candidate to be presented three times. The Kyrgyz Parliament's Constitution Committee ruled on 22 January 2007 that Bakiyev could not renominate Kulov because it violated the Constitution. Committee chairman Iskhak Masaliyev told Bakiyev to nominate someone else. Myrza Kaparov, Bakiyev's envoy to the Parliament disagreed, telling Parliamentarians, "We must also refer to the constitutional law on government, which says that the president has the right to submit the candidacy three times. If the Jorgorku Kenesh rejects his choice three times, you know all the consequences. Everything is clearly written in this law." After Kulov's nomination failed for the second time on 26 January, the president nominated agriculture minister Azim Isabekov, a close associate of his and former deputy head of the Presidential Administration, on 26 January 2007. In February, Kulov joined an opposition group, the United Front for a Worthy Future for Kyrgyzstan, which called for an early presidential election. As leader of the group, he has also supported the idea of establishing a confederation with Russia. Anti Bakiyev protests from April 11 to April 19, 2007 culminated with clashes between the protesters and the police, and Kulov was questioned in connection with the clashes on April 21, after initially refusing to appear for questioning on the previous day. Kulov blamed the authorities for the clashes. On August 1, 2007, Kulov was charged with creating public disorder in connection with the clashes.