Кіріспе

Карбамат туындысы, көкейкешті басатын дәрі ретінде қолданылады. Мепробамат – Wallace Laboratories және Wyeth компанияларымен, сондай-ақ басқа да фирмалармен "Miltown" және "Equanil" аттарымен сатылатын, көкейкешті басатын дәрі ретінде қолданылатын карбамат туындысы. Бір кезде ол ең көп сатылатын жеңіл транквилизатор болды, бірақ оның терапевтік индексінің жоғары болуы (терапевтік дозаларда уыттану қаупінің төмендігі) және ауыр қосымша әсерлердің сирек кездесуіне байланысты бензодиазепиндермен ығыстырылды.

Тарих

Фрэнк Бергер британдық дәрі-дәрмек компаниясының зертханасында жұмыс істеп, пенициллиннің консервантын іздеп жүргенде, мефенизин (немесе мианезин) деп аталатын қосылыстың зертханалық кеміргіштерді тыныштандыратынын, бірақ оларды седацияға түсірмейтінін байқады. Бергер кейіннен бұл "тыныштандыру" әсерін 1946 жылы Британдық фармакология журналында жарияланған тарихи мақалада атады. Алайда, мефенизиннің транквилизатор ретінде қолданылуында үш негізгі кемшілік болды: әсер ету ұзақтығы өте қысқа, миға қарағанда омыртқа миына күштірек әсер ететіні (соның салдарынан терапиялық индексі өте төмен) және әлсіз белсенділік. 1950 жылдың мамыр айында Нью-Джерсидегі Картер Продуктс компаниясына ауысқаннан кейін Бергер және химик Бернард Джон Людвиг бұл үш кемшілікті жойған химиялық тұрғыдан ұқсас транквилизатор қосылысын – мепробаматты синтездеді. Картер Продуктс еншілес компаниясы Уоллес Лабораториялары лицензияны сатып алып, жаңа өнімін Нью-Джерси штатының Миллтаун қаласының атымен "Милтаун" деп атады. 1955 жылы нарыққа шығарылғаннан кейін ол тез арада американ тарихындағы алғашқы блокбастер психотроптық дәріге айналды, Голливудта танымал болды және керемет әсерімен атаққа ие болды. Содан бері ол Amepromat-тан Quivet-ке дейін, Zirpon-ға дейін 100-ден астам сауда атауларымен сатылады. 1955 жылдың желтоқсан айында Миссисипи штатының Ранкин округіндегі Уитфилд қаласындағы Миссисипи мемлекеттік ауруханасында 101 науқасқа жасалған зерттеуде мепробаматтың "психикалық симптомдарды" жеңілдетуде пайдалы екені анықталды: науқастардың 3%-ы толық жазылып кетті, 29%-ы күрт жақсарды, 50%-ы біршама жақсарды, ал 18%-ы аз өзгеріс байқады. Өзін-өзі жоятын науқастар ынтымақтасып, тынышталып, логикалық ойлауға қайта оралды. 50% жағдайда демалу ұйқының жақсаруына әкелді. Сынақтан кейін гидротерапия және барлық түрдегі шокпен емдеу тоқтатылды. 1956 жылы мепробаматтың алкоголизмді емдеуге көмектесетіні анықталды. 1957 жылы АҚШ-та мепробаматқа 36 миллионнан астам рецепт жазылды, миллиард таблетка өндірілді және ол жазылған барлық рецепттердің үштен бірін құрады. Уоллес Лабораториясының клиникалық директоры Бергер оны орталық нерв жүйесін демалдыратын, ал басқа транквилизаторлар оны басатынын айтты. Мичиган университетінің зерттеуі мепробаматтың жүргізу дағдыларына әсер ететінін көрсетті. Пациенттер жеңілдеп демалатындарын айтса да, мепробамат олардың кернеулі сезімдерін толығымен жеңілдеткен жоқ. Бұл мәліметтер Нью-Йорктегі Барбизон Плаза қонақ үйінде өткен арнайы ғылыми жиында жарияланды, онда ол кешкі сессияда сөз сөйлеген Алдос Хаксли алдағы бірнеше жылда "адам санасының сапасын өзгерте алатын" көптеген химиялық заттардың жасалатынын болжады. Мепробамат жалпы жұртшылыққа кеңінен таралған алғашқы дәрі-дәрмектердің бірі болды, оның қолданушысы Милтон Берл өзінің телешоуында өзін "Милтаун аға" деп атап, оны белсенді түрде насихаттады. Милтаун 1950-ші жылдардағы американдық өмірде көп ұзамай кең таралды, 1956 жылдың соңына қарай әр 20 американдықтан бірі оны қолданды, ал танымал комедия актерлары Элвис Пресли туралы айтқандай, осы дәрі туралы да көп әңгімелер айтты. 1960 жылдың қаңтарында Carter Products, Inc. және American Home Products Corporation (мепробаматты Equanil ретінде сатқан) жеңіл транквилизаторлар нарығын монополиялауға сөз байласты деп айыпталды. Сатудан айыпталушылар 40 миллион доллар пайда тапқаны анықталды. Бұл соманың үштен екісі American Home Products компаниясына, ал үштен бірі Carter компаниясына тиесілі болды. АҚШ үкіметі Картердің мепробамат патентын оны пайдалануды қалаған кез келген компанияға тегін беруді талап ететін бұйрық шығаруға тырысты. 1965 жылдың сәуір айында мепробаматты транквилизаторлар тізімінен алып тастады, өйткені сарапшылар бұл препараттың седатив екенін анықтады. АҚШ Фармакопеясы бұл шешімді жариялады. Сонымен қатар, "Медициналық хат" журналында мепробаматтың ұсынылған дозадан асып кетсе, тәуелділікті тудыруы мүмкін екені хабарланды. 1967 жылдың желтоқсан айында мепробамат Тамақ, дәрі-дәрмек және косметика туралы заңға енгізілген түзетулерге сәйкес бақылауға алынды. Өндіріс және тарату туралы есептерді сақтау талап етілді. Рецепт мерзімі мен қайта толтыру мерзіміне шектеулер қойылды. Өндіріс 1960 жылдары жалғасты, бірақ 1970 жылы мепробамат физикалық және психологиялық тәуелділікке әкеп соғатыны анықталғаннан кейін бақылаудағы зат ретінде тізілді. 2012 жылдың 19 қаңтарында Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі "мепробаматты құрайтын барлық дәрі-дәрмектердің қауіпті жағынбай эффектілеріне байланысты" Еуропалық Одақтағы нарықтан шығару туралы шешім қабылдады. Агенттіктің адамдарға арналған дәрілік өнімдер жөніндегі комитеті "мепробаматтың пайдасы оның қауіптерінен асып түспейді" деген қорытынды жасады. 2013 жылдың қазан айында Канада да нарықтан шығару туралы шешім қабылдады.

Фармакология

Қауіпсіз деп сатылғанмен, мепробамат барбитураттардың көптеген фармакологиялық әсерлері мен қауіптерін бөліседі және барбитураттарға байланысатын орынға әсер етеді (бірақ тиімді дозада аз ұйқыландырады). Ол абсенттік ұстамаларға қарсы кейбір құрыштың алдын алу қасиеттеріне ие, бірақ жалпыланған тоникалық-клоникалық ұстамаларды күшейте алады. Мепробаматтың әрекет ету механизмі толыққанды түсініксіз. Жануарлар зерттеулерінде оның орталық нерв жүйесінің көптеген жерлеріне, соның ішінде таламусқа және лимбикалық жүйеге әсер ететіні көрсетілген. Мепробамат ГАБАА рецепторларына байланысады, бұл ретикулярлық формация мен жұлындық мида нейрондық байланысты бұзып, ұйқылылық пен ауырсыну сезімін өзгертуге алып келеді. Мепробамат ГАМК болмаған жағдайда да токты белсендіре алады. Бұған қатысты препараттарға карисопродол және тибамат (мепробаматтың продәрілері), фенпробамат, фелбамат, мебутамат және метокарбамол жатады.

Көрсеткіштер

Мепробамат алаңдаушылықты қысқа мерзімді жеңілдету үшін лицензияланған, бірақ мепробаматтың алаңдаушылыққа қарсы деп есептелетін әсерлері оның тыныштандыратын әсерлерінен бөлек екені белгісіз. Адамдарда алаңдаушылықты емдеуде селективті құрал ретінде оның тиімділігі дәлелденбеген және осы мақсатта бензодиазепиндерге қарағанда жиі қолданылмайды. Мепробамат 200 және 400 мг таблеткалар түрінде ауызға қабылдауға арналған. Бұл препарат сонымен қатар бұлшықеттерді босаңсытатын Эквагезик (Ұлыбританияда 2002 жылы өндірілімі тоқтатылды) комбинирленген дәрісінің құрамына кіреді. Мепробамат, барбитураттар сияқты, ауырсық басушы/анестезиялық мүмкіндікке ие. Сондай-ақ, ол Stopayne анальгетикалық капсулаларының құрамында кездеседі [парацетамол (ацетаминофен), кофеин және кодеин фосфатымен бірге].

Жағымсыз әсерлері және артық дозалау

Мепробаматты артық дозалаудың белгілері: ұйқышылдық, бас ауруы, әлсіздік, жауапсыздық немесе кома; бұлшықеттерді бақылаудың жоғалуы; тыныс алудың күрт нашарлауы немесе тоқтауы; шок. 12 грамм мепробаматты ішкен кезде өлімге ұшырау, ал 40 граммға дейін тірі қалғандар туралы хабарлар бар. Артық дозаланған жағдайда, мепробамат таблеткалары асқазан безоарына айналуы мүмкін, сондықтан ерімеген таблеткалардың массасын эндоскоп арқылы физикалық түрде алып тастау қажет болады; демек, белсендірілген көмірді беру 4 сағаттан асса немесе деңгейлер көтерілсе де қарастырылуы керек.

Денсаулық сақтау мәселелері

Мепробамат – Психотроптық заттар туралы конвенцияға сәйкес IV тізімдегі (АҚШ), (Оңтүстік Африкада S5) есірткі. Ұзақ қолдану физикалық тәуелділікке және барбитураттар мен спиртке ұқсас, тіршілікке қауіпті абстиненция синдромына (делирий тременс) алып келуі мүмкін. Осы себепті, препаратты тоқтату көбінесе дозаны апталар немесе тіпті айлар бойы біртіндеп азайту арқылы жүзеге асырылады. Балама ретінде, пациентті диазепам сияқты ұзақ әсер ететін габаергиялық препаратқа ауыстыруға болады (опиаттық тәуелділікке қатысты метадон терапиясы сияқты). 1973 жылы актер және жартылай жекпе-жек шебері Брюс Лидің өлімінің негізгі себебі жедел ми ісігі деп саналғанымен, Лидің өліміне себеп болған тағы бір фактор – оның Equagesic (мепробамат пен аспириннің қоспасы) қабылдау шешімі болуы мүмкін. "Дәрілік қауіпсіздік туралы" журналының 2008 жылғы қаңтардағы санында қаризопродолға қатысты Еуропадағы жаңа сараптама жарияланды, онда Халыққа арналған дәрілік заттар жөніндегі комитет емдеудің қауіптері пайдасынан басып озады деген қорытындыға келді. Бұл сараптама Норвегияның медициналық агенттігінің қаризопродолдың (әрекет еткеннен кейін мепробаматқа айналатын) қолдану, тәуелділік, улану және психомоторлық қабілеттердің бұзылу қаупін арттыратыны туралы алаңдаушылығынан туындады. 2008 жылғы ақпан. 2012 жылғы қаңтарда Еуропалық дәрілік заттар агенттігі мепробаматты қамтитын дәрілік заттарды Еуропалық Одақта сатуға рұқсат беруді тоқтата тұруды ұсынды.

Синтез

Мепробамат, 2 метил 2 пропил 1,3 пропандиол дикарбаматы 2 метилвалералдегидті екі молекула формальдегидпен реакцияластыру арқылы, содан кейін түзілген 2 метил 2 пропил пропан-1,3-диолды фосген және аммиакпен тізбектеп жүзеге асырылатын реакциялар арқылы дикарбаматқа түрлендіру нәтижесінде синтезделеді.