Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ақын және романист
American poet and novelist
Жан Тумер (туған күні Нейтан Пинчбек Тумер; 26 желтоқсан 1894 – 30 наурыз 1967) – американдық ақын және романист, көбінесе Гарлем Ренессансымен байланыстырылады, бірақ ол бұл қауымдастыққа және модернизмге белсенді түрде қарсылық көрсетті. Оның танымалдылығы «Кейн» (1923) романынан бастау алады, оны Томер Грузия штатының Спарта қаласындағы қара нәсілділер мектебінде директор болып жұмыс істеген кезінде және одан кейін жазды. Роман алты әйелдің тағдырларын өріп, шатастырады және өмірбаяндық сюжетке ұқсас желіні қамтиды; әлеуметтанушы Чарльз С. Джонсон оны «өз буынындағы кез келген афроамерикандық жазушының ең керемет және жарқын бастамасы» деп атады. Томер өзін «америкалық» деп санағандықтан, оны афроамерикандық жазушы деп жіктеуге қарсы болды. Он жылдан астам уақыт бойы Томер пионер-рухани ұстаз Г.И. Гурджиевтің ықпалды ізбасары және өкілі болды. Кейін өмірінде квакерлікке кешіп, оның жолын ұстанды. Томер өлеңдер, әңгімелер және эсселер жазуын жалғастырды. Оның бірінші әйелі қызы дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. 1934 жылы қайта үйленгеннен кейін Томер отбасымен Нью-Йорктен Пенсильвания штатының Дойлстаун қаласына көшіп келді. Ол Достар діни қоғамының (квакерлер деп те аталады) мүшесі болды және қоғамдық өмірден шеттеді. Оның қолжазбалары Йель университетінің Бейнеке сирек кітаптар кітапханасында сақтаулы.
Jean Toomer (born Nathan Pinchback Toomer; December 26, 1894 – March 30, 1967) was an American poet and novelist commonly associated with the Harlem Renaissance, though he actively resisted the association, and with modernism. His reputation stems from his novel Cane (1923), which Toomer wrote during and after a stint as a school principal at a black school in rural Sparta, Georgia. The novel intertwines the stories of six women and includes an apparently autobiographical thread; sociologist Charles S. Johnson called it "the most astonishingly brilliant beginning of any Negro writer of his generation". He resisted being classified as a Negro writer, as he identified as "American". For more than a decade Toomer was an influential follower and representative of the pioneering spiritual teacher G. I. Gurdjieff. Later in life he took up Quakerism. Toomer continued to write poetry, short stories and essays. His first wife died soon after the birth of their daughter. After he married again in 1934, Toomer moved with his family from New York to Doylestown, Pennsylvania. There he became a member of the Religious Society of Friends (also known as Quakers) and retired from public life. His papers are held by the Beinecke Rare Book Library at Yale University.
Шығу тегі
1894 жылы Вашингтон қаласында Натан Пинчбек Тумер дүниеге келді. Ол Натан Тумердің (1839–1906), бұрын құл болған және аралас нәсілді фермер, сондай-ақ оның үшінші әйелі Нина Элизабет Пинчбек (1866–1909) – олардың ата-аналары Азамат соғысынан бұрын бостандыққа шыққан адамдар еді. Оның әкесі Солтүстік Каролина штатының Чатем округінде құлдықта туған, кейіннен 1850 жылдары отбасымен бірге Грузия штатының Хьюстон округіндегі Джон Тумерге сатылған. Джон Тумер қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Генри Тумер отбасының иесі болды, ал Натан оның жеке қызметшісі және көмекшісі болды. Азамат соғысынан кейін де Натан осы лауазымында қалды және ақ нәсілді жоғары топтың салтын үйренді. Азаматтық бостандыққа шыққаннан кейін ол бұрынғы құл иесінің тегін – "Тумерді" алды. Әкесі үш рет үйленген. Оның бірінші некесінен төрт қызы дүниеге келді. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін Натан аға Аманда Америка Диксонға үйленді, ол аралас нәсілді, бұрын құл болған әйел және ақ әкесінен мұра алған бай әйел еді. Оны "Америкадағы ең бай түсті терілі әйел" деп атады. Ол 1893 жылы, некелескеннен кейін шамамен бір жыл өткен соң, мұрагерлік қалдырмай қайтыс болды. Балаларымен заңдық күрес, оның үшінші некесінен кейін де көп жылға созылып, Натан ағаға мүлдем мұра қалдырмады. Оған түрлі туыстары түрлі лақап аттар берген. Томер әкесімен 1897 жылы, Натан ағаның 1906 жылы қайтыс болуынан бұрын бір рет ғана кездесті. Ересек болғаннан бастап Томер нәсілдік жіктелуге қарсы тұрды, тек америкалық ретінде танылғысы келді. Ол ақ және "түсті" қоғамдарда тәжірибе жинады және "негр" жазушысы ретінде жіктелуге қарсы болды. Ол баспагеріне "Кейн" атты туындысының сатылымын арттыру үшін осы терминді пайдалануға келісім берді, себебі жаңа "негр" жазушыларына үлкен қызығушылық болды. Ричард Элдридж атап көрсеткендей, Томер "расаның қалыпты анықтамаларын басып өтуге тырысты. Менің ойымша, ол өзін ақ адам деп ешқашан айтқан емес. Ол әрқашан өзін түрлі нәсілдердің қосындысынан пайда болған жаңа, дамып келе жатқан нәсілдің өкілі деп санады. Ол өмірінің көп бөлігінде осыны айтты". Уильям Эндрюс оның "кез келген қара терілі түкке байланысты қара болады деген идеядан асып түскен алғашқы жазушылардың бірі" екенін атап өтті. Томер Нью-Йоркке оралды, онда ол Уолдо Франкпен дос болды. Олардың достығы 1923 жылға дейін жалғасты, ал Франк оның "Кейн" романы бойынша кеңесшісі және редакторы болды.
Born Nathan Pinchback Toomer in Washington, D. C. in 1894, the son of Nathan Toomer (1839–1906), a former enslaved man and farmer of mixed race, and his third wife Nina Elizabeth Pinchback (1866–1909), whose parents became free people of color prior to the Civil War. His father was born into slavery in Chatham County, North Carolina and was later sold with members of his family to John Toomer, in Houston County, Georgia in the 1850s. After the death of John Toomer, his brother Henry Toomer became owner of the family with Nathan assigned to be his personal valet and assistant. Nathan would remain in this position after the Civil War and learned the ways of the white upper class. He later took his former enslaver's surname, "Toomer" after emancipation. His father was married three times. His first marriage produced four daughters. After the death of his first wife, Nathan Sr. married Amanda America Dickson, a former enslaved woman of mixed race whose inheritance from her white father resulted in great wealth. She was called the "wealthiest colored woman in America." She died intestate in 1893 after about a year of marriage. A legal struggle with her children, which did not end until years after his third marriage, left the senior Nathan with little to no inheritance. He received a variety of nicknames by various family members. Toomer would see his father only once more in 1897 before Nathan Sr.'s death in 1906. By his early adult years, Toomer resisted racial classifications, wanting to be identified only as an American. He gained experience in both white and "colored" societies, and resisted being classified as a Negro writer. He grudgingly allowed his publisher of Cane to use that term to increase sales, as there was considerable interest in new Negro writers. As Richard Eldridge noted, Toomer "sought to transcend standard definitions of race. I think he never claimed that he was a white man. He always claimed that he was a representative of a new, emergent race that was a combination of various races. He averred this virtually throughout his life." William Andrews has noted he "was one of the first writers to move beyond the idea that any black ancestry makes you black." Toomer returned to New York, where he became friends with Waldo Frank. They had an intense friendship through 1923, and Frank served as his mentor and editor on his novel Cane.
Қамыс
Томер Грузиядағы Спарта ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп институтының директоры қызметін атқарган кезеңде, ол сол жердегі тәжірибесіне негізделген әңгімелер, эскиздер мен өлеңдер жазды. Бұл 1923 жылы жарық көрген "Жоғары модернистік роман" – "Кейн" (Cane) романының негізін қалады. "Кейн" романы қара және ақ нәсілді сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, мақтауға ие болды. Клод МакКей, Нелла Ларсен, Ричард Райт, Лэнгстон Хьюз және Уоллес Турман сияқты белгілі афроамерикандық сыншылар мен суретшілер "Кейн" романына жоғары баға берді. "Кейн" романы үш бөлімнен тұрады. Кітаптың бірінші үштен бірі Оңтүстік аймағындағы ауыл шаруашылығындағы афроамерикандықтардың өміріне арналған. "Кейн" романының екінші бөлімі көбірек қалалық және солтүстік өмірмен байланысты. Ал шығарманың соңғы бөлімі "Кабнис" (Kabnis) атты прозалық туындыдан тұрады. Адамдар Томердің "Кейн" романын Оңтүстік психологиялық реализмінің ерекше бір түрі деп атайды, оның деңгейіне Уильям Фолкнердің ең үздік туындылары ғана жете алады. Томер халықтық мәдениет пен ақ нәсілді авангардтың элиталық мәдениетін біріктірген алғашқы ақын болды. Кітап Томердің қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң, 1969 жылы қайта басылды. 20 ғасырдың соңынан бері "Кейн" романы "сынып және каста талдауы" ретінде бағаланып келеді, ал бірінші бөлімнің негізгі тақырыптары құпиялылық және аралас неке болып табылады. Көптеген ғалымдар "Кейн" романын Томердің ең жақсы туындысы деп санайды. "Кейн" романы сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, Гарлем эпохасы мен Модернизмнің маңызды туындысы ретінде қарастырылды. Алайда, бұрын айтылғандай, Томер нәсілдік жіктеуге қарсы болды және өзін "негр" жазушысы ретінде таныстыруды қаламады. Ол өзінің баспагері Гораций Ливерайтқа (Horace Liveright) жолдаған хатында: "Менің нәсілдік құрамым мен әлемдегі орнымды анықтауға менің өзімнің құқығым бар" деп жазды. Томер 1930 жылдары, Ұлы депрессия кезеңінде көптеген авторлар сияқты, өзінің туындыларын жариялауда қиындықтарға тап болды.
During Toomer's time as principal of Sparta Agricultural and Industrial Institute in Georgia, he wrote stories, sketches, and poems drawn from his experience there. These formed the basis for Cane, his High Modernist novel published in 1923. Cane was well received by both Black and white critics. Cane was celebrated by well known African American critics and artists, including Claude McKay, Nella Larsen, Richard Wright, Langston Hughes, and Wallace Thurman. Cane is structured in three parts. The first third of the book is devoted to the Black experience in the Southern farmland. The second part of Cane is more urban and concerned with Northern life. The conclusion of the work is a prose piece entitled "Kabnis." People would call Toomer's Cane a mysterious brand of Southern psychological realism that has been matched only in the best work of William Faulkner. Toomer was the first poet to unite folk culture and the elite culture of the white avant garde. The book was reissued in 1969, two years after Toomer's death. Cane has been assessed since the late 20th century as also an "analysis of class and caste", with "secrecy and miscegenation as major themes of the first section". Many scholars have considered Cane to be Toomer's best work. Cane was hailed by critics and has been considered as an important work of both the Harlem Renaissance and Modernism. However, as previously stated, Toomer resisted racial classification and did not want to be marketed as a "Negro" writer. As he wrote to his publisher Horace Liveright, "My racial composition and my position in the world are realities that I alone may determine." Toomer found it more difficult to get published throughout the 1930s, the period of the Great Depression, as did many authors.
Кейінгі жұмыстар
1920 жылдары Томер мен Франк көптеген американдықтар сияқты, 1924 жылы АҚШ-та лекция оқыған ресейлік рухани көшбасшы Джордж Иванович Гурджиевтің еңбектеріне қызығушылық танытты. Сол жылы, сондай-ақ 1926 және 1927 жылдары Томер Гурджиевпен оқу үшін Францияға барды, ол Фонтенблода қоныстанған еді. Ол 1930 жылдардың ортасына дейін Гурджиевтің шәкірті болды. Зора Нил Херстон және Джордж Шейлермен бірге, осы кезеңде Гурджиевтің жұмысында Томердің шәкірттері болғандардың қатарында еді. Томер 1939 жылы Үндістанға сапар шегу арқылы рухани ізденісін жалғастырды. Кейіннен Карл Юнг, мистик Эдгар Кейси және Саентология шіркеуі дамытқан психологияны зерттеді, бірақ Гурджиевтің философиясына қайта оралды. Осы соңғы кезеңде Томер аз ғана көркем әдебиет жазды. Көбінесе ол осы жылдары квакерлік басылымдарда мақалалар жариялады. Ол уақытының көп бөлігін квакерлердің қоғамдық қызмет жөніндегі комитеттерінде жұмыс істеуге және орта мектеп оқушыларымен айналысуға арнады. Оның өмірінде жарық көрген соңғы әдеби туындысы – «Көк меридиан» ұзақ поэмасы, ол «американдық нәсілдің әлеуетін» мақтайды. 1967 жылы бірнеше жыл бойы денсаулығы нашарлағаннан кейін дүниеден озды. Латимер өзінің алғашқы екі романы мен әңгімелерімен танымал, құрметті жас жазушы еді. Жүрегіндегі кемшілік анықталғаннан кейін, ол қан кетуден зардап шегіп, 1932 жылдың тамызында бірінші баласы дүниеге келген кезде қайтыс болды. Томер жалғыз қызына әйелінің құрметіне Марджери деп ат қойды. 1934 жылы жесір Томер екінші рет Нью-Йорк фотографы Марджори Контентке үйленді. Ол Гарри мен Ада Контенттің, бай неміс-иудей отбасының қызы еді. Әкесі табысты қор брокері болған. Оның ерлер мен әйелдерге қатысты өте дәстүрлі көзқарастары болды, оларды символдық түрде түсіндірді. 1939 жылы Томер өзінің еркек екенін көрсету үшін «Натан Жан Томер» деп атын өзгертті. Бұл әрекетімен ол әкесінің әулетіне жақындауға тырысқан болуы мүмкін. Ол әдетте өзінің атына N. Jean Toomer деп қол қоятын және достары оны «Жан» деп атаған. «Мен "Бірінші америкалық" деп аталатын өлең жаздым, оның идеясы мынадай: Америкада біз жаңа нәсілді қалыптастыру үстіндеміз, мен осы нәсілдің алғашқы саналы мүшелерінің бірімін». Ол өзін «негр жазушысы» деп жіктеуге қарсы болды, бірақ оның ең маңызды туындысы – «Кейн» оның оңтүстіктегі афроамерикандық ауылдық жерлерде өткізген уақытынан шабыттанды, бұл оның мұрасынан шабыт алған афроамерикандық әлемнің көркем зерттеуі. Ларсон айтқандай, оның жеке басын анықтау мәселесі де осыған байланысты болуы мүмкін: «Кейнде Томер қолын созып, өзінің қараңғылығын қабылдауға тырысты, бірақ ол қолына алған нәрсе – егер ол өзін қара адам ретінде таныта берсе, оның өмірі шектеудің кәмпірін көтеретінінің қорқынышы еді. Ол қараңғылық оның көзқарасын кеңейтудің орнына, оны шектейді деп қорқып отырды. Ол қара жазушының нарығын көрді және Нелли И. Маккейдің сөзімен «оның 'негр' қанының негізінде ұсынылғанын» түсінді. Ол үлкен, кең, толықтыруды қалады». Олар 1920 және 1930 жылдардағы санақтарда оның ақ деп тіркелгенін атап көрсетеді (сол кезде мұндай деректерді санақ жүргізуші ұсынған, көбінесе адамның сыртқы келбетіне, экономикалық жағдайына, тұрғылықты жеріне, көршілеріне және т.б. негізделген). Томер 1917 және кейіннен 1942 жылдары екі рет «негр» ретінде тіркелді. 1931 жылы Висконсин штатында ақ нәсілді Марджери Латимерге үйленгенде, куәлікте екеуі де ақ деп көрсетілген. Кейін ол сол жердегі бір топқа қосылды. Квакерлік түрлі сенімдерді біріктіретін топтарды құрметпен қарастырады. Олар бір-бірін өзіндік ерекшеліктерін түсінуге шақырады. Жан Томердің квакерлік сенімдері оның XX ғасырдағы афроамерикандықтардың орны туралы жазғандарымен байланысты. Ол сондай-ақ Джордж Фокс және квакерлік туралы мақалалар жазды. «The Negro Emergent» атты мақаласында Томер афроамерикандықтардың бұрынғы құл ретінде бейнеленген кездегі өздерін қалай көтере алғанын сипаттайды. Ол олар өздерінің дауысын табуға тырысатынын айтты.
In the 1920s, Toomer and Frank were among many Americans who became deeply interested in the work of the spiritual leader George Ivanovitch Gurdjieff, from Russia, who had a lecture tour in the United States in 1924. That year, and in 1926 and 1927, Toomer went to France for periods of study with Gurdjieff, who had settled at Fontainebleau. He was a student of Gurdjieff until the mid 1930s. along with Zora Neale Hurston and George Schuyler, were among those known to have been Toomer's students in the Gurdjieff work during this period. Toomer continued with his spiritual exploration by traveling to India in 1939. Later he studied the psychology developed by Carl Jung, the mystic Edgar Cayce, and the Church of Scientology, but reverted to Gurdjieff's philosophy. Toomer wrote a small amount of fiction in this later period. Mostly he published essays in Quaker publications during these years. He devoted most of his time to serving on Quaker committees for community service and working with high school students. His last literary work published during his lifetime was Blue Meridian, a long poem extolling, "the potential of the American race". He died in 1967 after several years of poor health. Latimer was a respected young writer known for her first two novels and short stories. Diagnosed with a heart leak, she suffered a hemorrhage and died during childbirth in August 1932, when their first child was born. Toomer named their only daughter Margery in his wife's memory. In 1934, the widower Toomer married a second time, to Marjorie Content, a New York photographer. She was the daughter of Harry and Ada Content, a wealthy German Jewish family. Her father was a successful stockbroker. He had fundamentally traditional views about men and women, which he put in symbolic terms. In 1939, Toomer changed his name again, using "Nathan Jean Toomer", to emphasize that he was male. He may also have been reaching toward his paternal ancestry by this action. He usually signed his name N. Jean Toomer, and continued to be called "Jean" by friends. "I [he] wrote a poem called, "The First American," the idea of which was, that here in America we are in [the] process of forming a new race, that I [he] was one of the first conscious members of this race." He resisted being classified as a "Negro writer", but his most enduring work, Cane was inspired by his time in the rural, African American, South, being an imaginative exploration of the African American world inspired by that heritage. This, itself, may have been part of the issue when it came to his identity as Larson puts it: "In Cane, Toomer had reached out and attempted to embrace his darkness, but what he had caught within his arms was the fear that if he continued to identify himself as a black man his life would always bear the stigma of restriction. Instead of expanding his perspective, blackness, he feared, would limit it. He had glimpsed the marketplace for the black writer and, in Nellie Y. McKay's words, realized that "it was offered to him on the basis of his 'Negro' blood." What he wanted was something larger, bigger, wider: completeness." They note that in the 1920 and 1930 censuses he was classified as white (at that time, such data was provided by the census taker, often based on an individual's appearance, economic class, area of residence, neighbors, etc.). Toomer twice had been classified (or registered) as "Negro", in draft registrations in 1917 and later in 1942. When Toomer married Margery Latimer, a white woman, in Wisconsin in 1931, the license noted both as white. Later he joined a meeting group there. Quakerism connects groups of different believers under the respect for everyone's belief of a creed. They encourage each other to be able to understand themselves and their own personalities. Jean Toomer's Quaker belief connects to his writings on the place of the African American in the 20th century. He also wrote essays on George Fox and Quakerism. In his essay, “The Negro Emergent,” Toomer describes how African Americans were able to rise from those past identifications when they were portrayed only as slaves. He said they were working to find a voice for themselves.
Мұра және мұрағаттар
Тумердің еңбектері мен жарияланбаған қолжазбалары Йель университетінің Бейнеке кітапханасында сақталады. 20-ғасырдың соңынан бері Томердің өлеңдері мен эсселерінің жинақтары жарық көрді, ал 1931 жылы автор басылыммен шыққан оның "Essentials" еңбегі қайта басылды. Онда "Гурджиффиан афоризмдері" де қамтылған. 2002 жылы Томер Джорджия жазушыларының даңқ залына енгізілді.
Toomer's papers and unpublished manuscripts are held by the Beinecke Library at Yale University. Since the late 20th century, collections of Toomer's poetry and essays have been published, and his Essentials was republished, originally self published in 1931. It included "Gurdjieffian aphorisms". In 2002, Toomer was elected to the Georgia Writers Hall of Fame.