Томас Вулф: Американдық жазушының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Америкалық романист (1900–1938)

Томас Клейтон Вольф (3 қазан 1900 – 15 қыркүйек 1938) – американдық жазушы. «XX ғасыр әдебиетінің энциклопедиясы» былай дейді: «Вольф – ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы маңызды американдық романист, оның ұзақ жылдар бойы танымал болуы негізінен оның алғашқы романы «Look Homeward, Angel» (1929) және өмірінің соңғы жылдарында жарық көрген әңгімелерінің әсеріне байланысты». Уильям Фолкнермен бірге ол американдық әдеби канонындағы Оңтүстік Жаңаруының ең маңызды екі авторының бірі саналады. Вольф – қазіргі американ әдебиетінің маңызды жазушысы, автобиографиялық көркем әдебиеттің алғашқы шеберлерінің бірі және Солтүстік Каролинаның ең танымал жазушыларының бірі. Вольф төрт ұзын роман, көптеген әңгімелер, пьесалар мен повестьтер жазды. Ол өзіндік, поэтикалық, жырлық және импрессионистік стильдегі прозаны өмірбаяндық жазумен үйлестіруімен танымал. 1920-1940 жылдары жазылған және жарық көрген кітаптары американдық мәдениетті және сол кезеңнің әдет-ғұрыптарын, Вольфтың сезімтал, сарапшыл және терең ойлы көзқарасы арқылы жанды түрде бейнелейді. Вольф қайтыс болғаннан кейін, замандас жазушы Фолкнер оның басқа жазушылардан биік мақсат қоюымен өте қабілетті болғанын айтты. Алайда, Фолкнердің мақтауы 20 ғасырдың ортасы мен соңындағы әдеби сыншыларды көндіре алмады, және бір кезде Вольфтың әдеби канондағы орны күмәнді болды. Бірақ XXI ғасырдың ғалымдары бұл теріс бағалауды көп бөлігінде қабылдамады, әдеби формалармен тәжірибе жасауына деген құрмет пен Вольфтың шығармаларына, әсіресе оның әңгімелеріне жаңа қызығушылық оның әдеби канондағы орнын оң және тепе-тең бағалаумен бекітті.

Ерте өмір

Вулф Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласында Уильям Оливер Вулфтың (1851–1922) және Джулия Элизабет Весталлдың (1860–1945) сегіз баласының ең кішісі ретінде дүниеге келді. Балаларының алтауы ересек жасқа жетті. Оның әкесі, Пенсильвания голландтарының ұрпағы, табысты тас кесуші және қабір тастарымен айналысатын кәсіпкер болған. В. О. Вулфтың бизнесі клиенттерді тарту үшін терезесінде періште орнатылған. Томас Вулф осы періште туралы қысқа әңгімесінде және «Үйге қара, періште» романында егжей-тегжейлі сипаттаған. Періште сатылып кетті, және оның нақты қайсысы екеніне қатысты даулар болғанмен, 1949 жылы «Томас Вулф періштесінің» Солтүстік Каролина штатының Хендерсонвилл қаласындағы Окдейл зиратында екені анықталды. Вулфтың анасы жатақхана иесі болды және жылжымайтын мүлік сатып алумен белсенді айналысты. 1904 жылы ол Дүниежүзілік көрменің келушілері үшін Миссури штатының Сент-Луис қаласында жатақхана ашты. Отбасы Сент-Луисте болғанда, Вулфтың 12 жасар ағасы Гровер қызбадан қайтыс болды. 1906 жылы Джулия Вулф Ашвиллдегі 48 Спраус-стрит мекенжайында «Ескі Кентукки үйі» деп аталатын жатақхананы сатып алып, кіші ұлымен бірге сонда көшіп келді, ал отбасының қалған бөлігі Вудфин-стриттегі үйінде қалды. Вулф 1916 жылы колледжге түскенге дейін Спраус-стриттегі жатақханада тұрды. Қазір бұл Томас Вулфқа арналған ескерткіш. Вулф ағасы Бенмен жақын болды, оның 26 жасындағы ерте өлімі «Үйге қара, періште» романында суреттелген. Драматург болуға ниеттенген Вулф 1919 жылы драматургия курсына қабылданды. 1922 жылы Вулф Гарвард университетінен магистр дәрежесін алды. Оның әкесі сол жылдың маусым айында Ашвиллде қайтыс болды. Вулф Бейкермен тағы бір жыл оқыды, ал 47-ші шеберхана 1923 жылдың мамырында оның 10 көріністен тұратын «Біздің қалаға қош келдіңіз» пьесасын қойды. 1923 жылдың қараша айында Вулф тағы да Нью-Йорк қаласына сапар шекті, Бродвейде пьесаларын сатуға тырысып, сонымен қатар UNC үшін қаражат жинады. 1924 жылдың ақпан айында ол Нью-Йорк университетінде (NYU) ағылшын тілінен сабақ беруді бастады, бұл қызметті ол шамамен жеті жыл бойы үзіліспен атқарды.

Мансап

Үш жылдан кейін Вулф өзінің бірде-бір пьесасын сата алмады, себебі олардың көлемі тым үлкен еді. "Үйге қара, періште" романының түпкі нұсқасына қарағанда, оның стилі әлдеқайда тәжірибелік болды. Ол Scribner's баспасына жіберілді, онда сол кездегі ең белгілі кітап редакторы Максвелл Перкинс редакциялау жұмысын жасады. Ол Ф. Скотт Фицджеральд пен Эрнест Хемингуэймен де жұмыс істеген. Перкинс кітапты Юджин кейіпкеріне баса назар аудару үшін өңдеді, ол Вулфтың өзінің бейнесі болды. Вулф бастапқыда Перкинске мұқият редакциялағаны үшін алғыс айтты, бірақ кейін ойлары өзгерді. Айтуынша, Вулф Перкинсте әкелік фигура тапқан, ал Перкинс бес қызы бар болғандықтан, Вулфты өгей ұлындай сезінген. Содан кейін Вулф Еуропаға оралып, Бернштейнмен арадағы қарым-қатынасын аяқтады. Туған қаласы Ашвиллде болған шудан кейін Вулф сегіз жыл бойы онда тұрмады, ал Гуггенхайм стипендиясының арқасында бір жыл Еуропаға сапар шекті. "Үйге қара, періште" романы Ұлыбритания мен Германияда бестселлер болды. Бруклинде төрт жыл жазғаннан кейін, Эстер Джек кейіпкері Бернштейннің прототипі болды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Перкинстің Вулфтың туындыларын қатаң түрде өңдеуі оның кетуіне себеп болды. Басқалары оның жетістіктерін Перкинстің редакторлық еңбегіне байланысты деп есептегеніне наразы болғанын айтады. 1936 жылы Бернард Девото "Saturday Review" журналында "The Story of a Novel" туралы рецензия жазып, "Үйге қара, періште" романы "Мистер Перкинс пен Скрибнерс баспасының конвейерімен қиылып, пішіні өзгертіліп, романға ұқсас нәрсеге айналдырылды" деп жазды. Вулф көп уақытын Еуропада өткізді және әсіресе Германияда ыңғайлы болды, онда ол көптеген достар тапты. Алайда, 1936 жылы еврейлерге қарсы дискриминацияның куәсі болды, бұл оны қатты ренжітті және елдегі саяси жағдайға деген көзқарасын өзгертті. Вулф 1937 жылдың басында алғашқы кітабы жарықтанғаннан кейін алғаш рет Ашвиллге оралды. Сапар барысында ол Пердью университетінде "Жазу және өмір сүру" тақырыбында лекция оқыды, содан кейін Батыс АҚШ-тағы 11 ұлттық саябақты аралап, екі апта өткізді – ол бұл аймақта бұрын болмаған. Шілде айында ол Сиэтлде пневмонияға шалдығып, үш апта ауруханада жатты. Ол Перкинстің өзінің жұмысын іске асыруға көмектескенін және оның еңбегін жемісті етуге мүмкіндік бергенін мойындады. Соңында ол былай деп жазды: Мен сені әрқашан еске аламын және үш жыл бұрын, 4 шілде күні, сен мені қайықта күтіп алғандағыдай сезімде боламын, біз өзендегі кафеге барып, ішімдік ішіп, кейін биік ғимараттың шатырына шықтық, ал төменде өмір мен қаланың барлық кереметтігі мен күші жатқан еді. Вулф Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласындағы Риверсайд зиратында ата-анасы мен туыстарының қасында жерленді. Вулфтың өлімінен кейін "Нью-Йорк Таймс" газеті былай деп жазды: "Ол қазіргі американ әдебиетіндегі ең сенімді жас дауыстардың бірі болды, толыққанды, қуатты дауыс, оның кенеттен үнсіз қалғанына сену қиын. Оның ішінде пайдаланылмаған энергия, талмайтын күш, өмірге және өзін-өзі танытуға тоймас құштарлық болды, ол оны биіктерге көтеріп, құлатып тастауға да қабілетті еді."

Wolfe was unable to sell any of his plays after three years because of their great length. and considerably more experimental in style than the final version of Look Homeward, Angel. It was submitted to Scribner's, where the editing was done by Maxwell Perkins, the most prominent book editor of the time, who also worked with F. Scott Fitzgerald and Ernest Hemingway. He cut the book to focus more on the character of Eugene, a stand in for Wolfe. Wolfe initially expressed gratitude to Perkins for his disciplined editing, but he had misgivings later. It has been said that Wolfe found a father figure in Perkins, and that Perkins, who had five daughters, found a sort of foster son in Wolfe. Soon afterward, Wolfe returned to Europe and ended his affair with Bernstein. Wolfe chose to stay away from Asheville for eight years because of the uproar; he traveled to Europe for a year on a Guggenheim Fellowship. Look Homeward, Angel was a bestseller in the United Kingdom and Germany. After four more years writing in Brooklyn, The character of Esther Jack was based on Bernstein. By some accounts, Perkins' severe editing of Wolfe's work is what prompted him to leave. Others describe his growing resentment that some people attributed his success to Perkins' work as editor. In 1936, Bernard DeVoto, reviewing The Story of a Novel for Saturday Review, wrote that Look Homeward, Angel was "hacked and shaped and compressed into something resembling a novel by Mr. Perkins and the assembly line at Scribners". Wolfe spent much time in Europe and was especially popular and at ease in Germany, where he made many friends. However, in 1936 he witnessed incidents of discrimination against Jews, which upset him and changed his mind about the political developments in the country. Wolfe returned to Asheville in early 1937 for the first time since publication of his first book. On the way, he stopped at Purdue University and gave a lecture, "Writing and Living", and then spent two weeks traveling through 11 national parks in the West, the only part of the country he had never visited. In July, he became ill with pneumonia while visiting Seattle, spending three weeks in the hospital there. He acknowledged that Perkins had helped to realize his work and had made his labors possible. In closing he wrote:

I shall always think of you and feel about you the way it was that Fourth of July day three years ago when you met me at the boat, and we went out on the cafe on the river and had a drink and later went on top of the tall building, and all the strangeness and the glory and the power of life and of the city was below. Wolfe was buried in Riverside Cemetery in Asheville, North Carolina, beside his parents and siblings. After Wolfe's death, The New York Times wrote: <blockquote>His was one of the most confident young voices in contemporary American literature, a vibrant, full toned voice which it is hard to believe could be so suddenly stilled. The stamp of genius was upon him, though it was an undisciplined and unpredictable genius There was within him an unspent energy, an untiring force, an unappeasable hunger for life and for expression which might have carried him to the heights and might equally have torn him down.

Өлімнен кейінгі шығармалары

Вулф өмірінде өзінің еңбектерінің жартысынан да азын жариялады, ал қайтыс болғаннан кейін көптеген жарық көре алмаған материалдары қалды. Ол қайтыс болғанда баспагеріне екі толық, жарияланбаған романын тапсырған алғашқы американдық жазушы болды. Вулфтың «The Web and the Rock» және «You Can't Go Home Again» атты екі романы «Harper & Brothers» баспасының редакторы Эдвард Асвелл тарапынан қайтыс болғаннан кейін өңделді. Роман «бір томдық романдардың ең ұзындарының екеуі» болды (әрқайсысы шамамен 700 беттен тұрады). Маргарет Уоллес «The New York Times Book Review» журналында Вулфтың «американдық провинциялық өмірдің қарапайым жағдайларынан жасалған ең қызықты және күшті кітапты» жазғанын айтты. 1930 жылдың шілдесінде Ұлыбританияда жарық көрген кезде кітапқа ұқсас пікірлер жазылды. Ричард Олдингтон романның «үлкен қуанышпен, органикалық формада, кинетикалық және өмір сүруге деген махаббатқа толы туынды» екенін жазды. «Мен мырза Вулфқа қуаныштымын». 1930 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын қабылдаған сөзінде де, алғашқы баспасөз мәслихатында да Нобель сыйлығын алған алғашқы американдық Синклер Льюис Вулф туралы: «Оның ең ұлы американдық жазушы болуға мүмкіндігі бар. Шын мәнінде, оның әлемдегі ең ұлы жазушылардың бірі болуына неге бөгет болмасқа?» деді. Оның екінші романы «Of Time and the River» жарық көргеннен кейін көптеген сыншылар мен оқырмандар оны қолдады, бірақ кейбір сыншылар кемшіліктерді тапса да, оның ұлылықтың шаттары мен жақтары үшін мақтады. «The New York Times» және «New York Herald Tribune» газеттерінде кітаптың алғашқы беттеріне құлшыныспен жазылған мақалалар жарияланды. Өмірінде Ф. Скотт Фицджеральд, Эрнест Хемингуэй немесе Уильям Фолкнер сияқты ең маңызды американдық жазушылардың бірі ретінде танылса да, бір кезде ол колледж курстарынан және ұлы жазушыларға арналған антологиялардан тыс қалды. Вулфтың шығармаларына ертеде қызығушылық танытса да, кейіннен оның романдары «құйшықты билеуге тырысатын піл сияқты» екенін айтты. Эрнест Хемингуэйдің пікірінше, Вулф «әдебиеттің тым кеуделенген кішкентай Абнері» болды. ХХІ ғасырдың ғалымдары ХХ ғасырдың ортасы мен соңындағы Вулфқа қатысты тым теріс сынды көбінесе жоққа шығарды. Бүгінде Уильям Фолкнер мен Вулф американдық әдеби канонның оңтүстік Ренессансының ең маңызды екі авторы болып саналады. Джек Керуак Вулфты құрметтейді. Рей Брэдбери Вулфтың ықпалымен кітаптарында кейіпкерлер жасады. «The Waltons» атты танымал телесериалдың авторы Эрл Хамнер, кіші, жастық шағында Вулфты құрметтеген. Хантер С. Томпсон Вулфтың «Қорқыныш пен жек көру» деген әйгілі фразасын қарызға алды («The Web and the Rock» кітабының 62-бетінен).

Wolfe saw fewer than half of his work published in his lifetime, there being much unpublished material remaining after his death. He was the first American writer to leave two complete, unpublished novels in the hands of his publisher at death. Two Wolfe novels, The Web and the Rock and You Can't Go Home Again, were edited posthumously by Edward Aswell of Harper & Brothers. The novels were "two of the longest one volume novels ever written" (nearly 700 pages each). Margaret Wallace wrote in The New York Times Book Review that Wolfe had produced "as interesting and powerful a book as has ever been made out of the drab circumstances of provincial American life". When published in the UK in July 1930, the book received similar reviews. Richard Aldington wrote that the novel was "the product of an immense exuberance, organic in its form, kinetic, and drenched with the love of life I rejoice over Mr. Wolfe". Both in his 1930 Nobel Prize for Literature acceptance speech and original press conference announcement, Sinclair Lewis, the first American to win the Nobel Prize for literature, said of Wolfe, "He may have a chance to be the greatest American writer In fact I don't see why he should not be one of the greatest world writers." Upon publication of his second novel, Of Time and the River, most reviewers and the public remained supportive, though some critics found shortcomings while still hailing it for moments or aspects of greatness. Both The New York Times and New York Herald Tribune published enthusiastic front page reviews. Though he was acclaimed during his lifetime as one of the most important American writers, comparable to F. Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway, or William Faulkner,At one time he was left out of college courses and anthologies devoted to great writers. Despite his early admiration of Wolfe's work, Faulkner later decided that his novels were "like an elephant trying to do the hoochie coochie". Ernest Hemingway's verdict was that Wolfe was "the over bloated Li'l Abner of literature". Twenty first century scholars have largely rejected the overly negative criticism of Wolfe from the mid to late 20th century. Today, William Faulkner and Wolfe are considered the two most important authors of the Southern Renaissance within the American literary canon. Jack Kerouac idolized Wolfe. Ray Bradbury was influenced by Wolfe, and included him as a character in his books. Earl Hamner, Jr., who created the popular television series The Waltons, idolized Wolfe in his youth. Hunter S. Thompson credits Wolfe for his famous phrase "Fear and Loathing" (on page 62 of The Web and the Rock).

Құрметтеулер

"Ангелдің қайтысы" – Сандра Мейсонның пьесасы. Ол Вулфтың отбасы мен оның туған қаласы Ашвиллдің азаматтарының "Үйге қарай, періште" атты туындысының жарық көргеніне деген реакцияларын зерттейді. Бұл қойылым Томас Вулф ескерткішінің жанында, оның туған күнін еске алу үшін қазан айында бірнеше рет сахналады. Ашвиллдегі Пак есімді Естелік кітапханасында "Ашвиллдің сүйікті ұлына құрмет" көрсетілген Томас Вулф жинағы сақталған. Батыс Солтүстік Каролина тарихи қоғамы 1955 жылдан бері жыл сайын өткен жылғы әдеби жетістіктері үшін Томас Вулф есімді әдеби сыйлықты табыстап келеді. Томас Вулф қоғамы Вулфтың еңбектерін тойлайды және оның шығармалары туралы жылдық шолу жариялайды. АҚШ пошта қызметі 2000 жылы Вулфтың 100 жылдығына орай оны почта маркасымен құрметтеді. 1998 жылы Беле Чере көше фестивалі кезінде өрт сөндіруші жасаған өрттен үйдің 800 түпнұсқа заттарының 200-і мен асханасы қирады. Кінәлі адам әлі анықталған жоқ. Қала 2001 жылы Джон Мойерден осы жерді, ірі үйді қоса алғанда сатып алды.

Томас Вулф қоғамы

1970 жылдардың соңында құрылған Томас Вольф қоғамы жыл сайын Вольфқа қатысты материалдарды жариялап тұрады, ал оның журналы – «Томас Вольф шолуы» ғылыми мақалалар, көркем әдебиет және рецензиялар жариялайды. Сондай-ақ, қоғам Вольфты зерттеу жөніндегі ғылыми еңбектер үшін жүлделер тағайындайды.

Бейімделулер

1958 жылы Кетти Фрингс "Үйге қарай, періште" романын сол аттас пьесаға бейімдеді. Ол Бродвейде Этель Бэрримор театрында 564 қойылым көрсетілді, алты Тони сыйлығына ие болды және 1958 жылғы драма саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Сол жылы Фрингс "The Los Angeles Times" газетінің "Жыл әйелі" деп танылды. Вулфтың редакторы Максвелл Перкинспен болған қарым-қатынасы 2016 жылы "Гений" атты фильмге негіз болды, онда Джуд Лоу Вулф, ал Колин Ферт Перкинс рөлін ойнады. Николь Кидман Алин Бернштейн рөлінде түсті.