Кіріспе

Шахматта оқшауланған пешка – бұл жанындағы вертикальдерде (файлдарда) ешқандай достық пешкасы жоқ пешка. Оқшауланған пешкалар әдетте әлсіз болады, себебі оларды басқа пешкалар қорғай алмайды. Пешканың алдындағы шаршы (алаң) қарсыластың фигураларын орналастыру үшін қолайлы пост болуы мүмкін. Оқшауланған пешкалар көбінесе ойын соңында әлсірейді, өйткені пешканы қорғауға жеткілікті фигуралар болмайды. Дегенмен, оқшауланған пешкалар осы кемшіліктерді өтеу үшін жақсартылған және байланысты мүмкіндіктер ұсынуы мүмкін, тіпті олардың әлсіздігін басып тартуы мүмкін. Оқшауланған пешкаға іргелес файлдар ашық немесе жартылай ашық болады, бұл мұнаралар мен ферзіге екі шабуыл жолын ұсынады. Жақын жердегі пешкалардың болмауы ойыншының жылқылары мен пілдерін жұмылдыруға көмектеседі. d файлдағы оқшауланған пешка оқшауланған ханшайым пешкасы немесе жай ғана изолани деп аталады. Ашық немесе жартылай ашық c және e файлдарына қосымша, оқшауланған ханшайым пешкасы пешканың диагональды алдындағы c және e файлдарындағы шаршыларда (алаңдарда) жақсы посттарды қамтамасыз ете алады, бұл ойыншының жылқылары үшін ерекше қолайлы. Оқшауланған ханшайым пешкасының позициясы шабуылға ыңғайлы, c және e файлдарында достық пешкалардың болмауынан а және s файлдарын босатады. Дегенмен, оқшауланған ханшайым пешкасы да басқа оқшауланған пешкалар сияқты әлсіздіктерге ұшырайды. Француз қорғанысы, Нимцовичтің үнді қорғанысы, Каро-Канн және ханшайым гамбиті сияқты бірнеше дебюттер оқшауланған пешкаларға алып келуі мүмкін.

Әлсіздік

Ойын соңында оқшауланған пештер – пеш құрылымының әлсіз тұсы болып табылады, себебі оларды басқа пештермен байланысты пештердей қорғау мүмкін емес. Диаграммада e4-тегі ақ пеш және a7-дегі қара пеш оқшауланған. Оқшауланған пештер екі себеппен әлсіз болады. Біріншіден, оларға шабуыл жасайтын фигуралар, қорғаушыларға қарағанда көбірек икемділікке ие. Атап айтқанда, шабуылдаушы фигуралар басқа да қауіптер тудыруға көбірек мүмкіндік алады, ал қорғаушы фигуралар пешті қорғаумен ғана шектеледі. Қорғаушы фигура пешке «байланысты» деп есептеледі, өйткені ол шабуылдаушы фигура қозғалғанға дейін сол орында тұруға міндетті. Екінші себеп – оқшауланған пештің алдындағы шаршы әлсіз болады, көбінесе ол ат немесе басқа жау фигурасы үшін қолайлы бекініс орнына айналады, себебі оған пеш шабуыл жасай алмайды. Сондай-ақ, осы шаршыдағы жау фигурасына мұнаралар шабуыл жасай алмайды, өйткені оның орналасқан тігіз пешпен тосылған. Осылайша, оқшауланған пеш Вильгельм Штейниц әлсіз шаршылар деп атаған нәрсеге классикалық мысал келтіреді.

Алыс орналасқан ханшайым пеш

Оқшауланған патшаша пешка (IQP), «изолани» деп аталатын, көбінесе ерекше жағдай болып табылады. Оқшауланған патшаша пешкасы патшашаның (d қатарында) орналасқан пешкасы болып табылады. Оның әлсіздігі екі фактордан туындайды: орталықты бақылаудың стратегиялық және (көбінесе) тактикалық маңыздылығын ескере отырып, бұл пешканы ойыншы үнемі қорғауы керек, бірақ оны қорғауға басқа пешкалар болмағандықтан, ойыншы сол міндетпен бір немесе (ашылу кезеңінде әдетте патшаның аты немесе патшайымы) "байлап қоюға" мәжбүр болады. Сол сияқты, изолани үшінші немесе төртінші қатарда болғанда, жанындағы пешкалардың болмауы ойыншыға оның алдындағы қалқаға шабуыл жасауға немесе қорғануға мүмкіндік бермейді (мысалы, ақ үшін тиісінше d4 немесе d5 қалқалары). Бұл қалқалар маңызды болып табылатындықтан, ойыншыдан жиі бір немесе бірнеше фигураны осы қалқаны шабуылға немесе қорғануға жұмылдыру қажеттігі туындайды. Дегенмен, ашық немесе жартылай ашық патша (e) және патшайымның пілдерінің (c) қатарларының болуы, сондай-ақ ақ үшін e5 және c5 нүктелеріндегі бекіністер, IQP-і бар ойыншыға орта ойында шабуылдауға қолайлы мүмкіндіктер береді. Ойын соңына жеткенде, пешканың оқшаулануы күшті қасиетінен гөрі әлсіздікке айналады. Сондықтан, IQP-і бар ойыншы, ойын соңы басталар алдында оның күшін пайдалануы керек. Әрқайсысы төрттен болғанда, IQP артықшылықты білдіреді; әрқайсысы үш кіші фигурадан болғанда, тепе-теңдік сақталады; ал әрқайсысы екі немесе одан аз кіші фигурадан болғанда, кемшілікке ұшырайды. Ақ пен қараның пешканы құрбан етуі – жиі кездесетін жағдай.

Стратегия

Диаграмма IQP позициясында екі тараптың ең тиімді фигуралар орналасуын көрсетеді.

Ақ

Ашық C және жартылай ашық E қатарларында мұнаралар орналасқан. IQP қолдайтын e5 алаңына секіруге дайын бір ат бар. Бұл шабуылға бастау болуы мүмкін. IQP алдындағы әлсіз d5 шаршысын бақылайтын екі фигура бар (патшаның аты және жеңіл квадраттық піл). Тақырыптық d4–d5 жылжуын дайындап тұрған үш фигура бар (патшаның аты, жеңіл квадраттық піл және патшайым). g5-тегі қара квадраттық пілмен f6 атты қара патшайымына тіреп, қараның маңызды d5 шаршысын бақылауын азайтады. Осы фигуралардың орналасуын пайдаланып, ақтар тақырыптық d4–d5 жылжуымен позицияны ашып, IQP-ді таратуды немесе өзінің фигураларының жоғары белсенділігін пайдаланып шабуыл жасауды жоспарлай алады, мүмкін е5 алаңын ат үшін пайдаланып, ал мұнараны патшалық қанатына жылжытуы мүмкін. Көбінесе e6 немесе f7 бойынша құрбандықтар да болуы мүмкін. Ақтардың IQP-ді шабуылды қолдау үшін пайдалануы немесе оны ойын соңына дейін таратуға тырысуы маңызды, себебі ол әлсіз болып қалады. d4–d5 жылжуы немесе қараны e5-те бір фигураны ұстауға мәжбүрлейтін, ал кейін d4 пешкасымен қайта ұстауға мәжбүрлейтін тактика осы мақсатқа жетудің әдеттегі жолдары болып табылады.

Қара

d5 әлсіз алаңын бақылайтын үш фигурасы бар (патшаның аттысы, ашық түсті епископ және e6 пешкасы). Бұл ақтардың тақырыптық d4–d5 жылжуына кедергі келтіреді. Қара түсті епископ ақтардың патшайым аттысын e1 мұнарасына тікелей бағындырып, ақтардың маңызды d5 алаңын бақылауын азайтады. Ашық түсті епископ тақтаның ортасындағы әлсіреген ашық алаңдарды бақылауға ыңғайлы жағдайда орналасқан. Қара d4-тегі пешканы бір фигурамен (көбінесе аттымен) тоқтатуға немесе оның құлауына дейін оның жылжуын ұзақ уақытқа дейін болдырмауға шешім қабылдауы мүмкін. Қара ашық c және жартылай ашық d қатарларына мұнараларды орналастыруға тырысады, осылайша олардың белсенділігін арттырып, d4-ке қысымды күшейтеді. d4–d5 бұзуына жол бермеу немесе оны зиянсыз ету қара үшін өте маңызды. Қара мүмкіндігінше фигураларды айырбастауға тырысады, себебі тақтадағы фигуралардың саны азайған сайын, IQP-ның күші әлсірейді. Қара ақтардың e5 алаңын шабуылға пайдалануына сақ болуы керек және e6 және f7 алаңдарындағы құрбандықтарға күдікпен қарауы керек.