Грекия киносының тарихына шолу

Кіріспе

Грекия киносының шолуы

Грекиядағы Азамат соғысынан кейін грек киносы қайта жанданды. Италиялық неореализмнен шабыттанған Григорис Григориу және Стелиос Татасопулос сияқты режиссерлер осы кезеңде жергілікті жерлерде, кәсіби емес актерлерді пайдалана отырып түсірілген туындылар жасады.

Шығу тегі

1897 жылдың көктемінде Афинадағы гректер алғашқы кино тәжірибелерін ("журнал"дағы қысқа фильмдерді) тамашалады. 1906 жылы грек киносы дүниеге келді: Манакис ағайындары Македонияда түсірілімдерді бастады, ал француз режиссері "Леонс" Афинаның орта Олимпиада ойындарынан (1906 жылғы ресми емес Олимпиада ойындары) алғашқы "Жаңалықтарды" (Newscast) жасады. Бір жылдан соң Афинадағы алғашқы кинотеатр ашылды және басқа да арнайы "проекция залдары" жұмысын бастады. 1910-1911 жылдары режиссер Спирос Димитракопулос (Спиридион) алғашқы қысқа комедиялық фильмдерді түсірді, ол көптеген фильмдерінде өзі де ойнады. 1911 жылы Костас Бахаторис танымал дәстүрлі махаббат оқиғасы – "Голфо" (Γκόλφω) фильмін ұсынды, ол грек киносының алғашқы көркем фильмі саналады. 1912 жылы алғашқы кинокомпания ("Афина Фильм") құрылды, ал 1916 жылы – "Асты Фильм". Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндіріс тек деректі фильмдермен және жаңалықтармен шектелді. Георгий Прокопиу мен Димитрис Газиадис секілді режиссерлер соғыс алаңындағы көріністерді, содан кейін грек-түрік соғысы кезінде грек армиясының күш-жігерін және, ақырында, Смирнаның Ұлы өртин (1922) түсіргенімен ерекшеленді. Алғашқы коммерциялық сәттілікке жеткен грек фильмі – "Филиро әйелдер моншасындағы Виллар" (Ο Βιλλάρ στα γυναικεία λουτρά του Φαλήρου), сценарийін жазып, режиссерлік еткен және комедиялық актер Виллар (Николаос Сфакианакис) мен Ница Философу басты рөлдерде ойнаған фильм болды. 1924 жылы грек комедияшысы Майкл Майкл (1895–1944) бірнеше қысқа комедиялық фильмдер ұсынды. 1922 жылы Газиадис "Даг Фильмс" компаниясын құрып, алғашқы дыбысты фильмдерді жасауға тырысты. Бұл компания 1927 жылы "Махаббат пен толқындар" (Eros kai kymata) атты алғашқы фильмін ұсынды және 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында орташа табысқа жетті. Компания негізінен тарихи фильмдер түсірді, көбінесе романдардың бейімделуі. 1930 жылы "Даг" Никос Хациапостолудың грек операсына негізделген "Афинаның Апахиды" (Oi Apachides ton Athinon) дыбысты фильмін жасауға тырысты. Газиадис сонымен қатар Ангелос Сикелианос пен Ева Палмер Сикелианос идеясы бойынша "Дельфи идеясын" қайта жаңғыртуға бағытталған жалпы күш-жігерінің бөлігі ретінде 1927 жылғы Дельфи фестивалін түсірді. Бұл шарада Олимпиадалық жарыстар, халық өнерінің көрмесі және "Шынжырланған Прометей" қойылымы болды. 1931 жылы Орестис Ласкос (1908–1992) режиссерлік еткен "Дафнис пен Хлоя" (Δάφνις και Χλόη) фильмі еуропалық кино тарихындағы тұңғыш рет эротикалық жалаңаш сахнаны қамтыды; бұл сонымен қатар шетелде көрсетілген алғашқы грек фильмі болды. 1932 жылы "Олимпиа Фильмс" Димитрис Коромилас пьесасына негізделген "Шопан қызының жары" (Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας) дыбысты фильмін ұсынды. Бұл кезеңде режиссер Ахиллеас Мадрас та ықпалды болды, оның жұмыстарына "Мария Пентагиотисса" (1929) және "Афинаның сиқыршысы" (1931) кірді. 1944 жылы Катина Паксину Сэм Вудтың "Кім үшін қоңырау соғылады" фильміндегі "Пилар" рөлі үшін "Оскар" сыйлығымен марапатталды.

In the spring of 1897, the Greeks of Athens watched the first cinematic ventures (short movies in "journal"). In 1906 Greek cinema was born when the Manakis brothers started recording in Macedonia, and the French filmmaker "Leons" produced the first "Newscast" from the midi Olympic games of Athens (the unofficial Olympic games of 1906). The first cine theater of Athens opened about a year later and other special 'projection rooms' begun their activity. In 1910 11 the first short comic movies were produced by director Spiros Dimitrakopoulos (Spyridion), who also starred in most of his movies. In 1911 Kostas Bachatoris presented Golfo (Γκόλφω), a well known traditional love story, considered the first Greek feature film. In 1912 was founded the first film company (Athina Film) and in 1916 the Asty Film. During the First World War, production was limited to documentaries and newscasts only. Directors like George Prokopiou and Dimitris Gaziadis are distinguished for filming scenes from the battlefield and later, during the Greco Turkish War, of the efforts of the Hellenic Army and finally the Great Fire of Smyrna (1922). The first commercially successful Greek film was Villar in the Women's Baths of Faliro (Ο Βιλλάρ στα γυναικεία λουτρά του Φαλήρου), written, directed by and starring comedian Villar (Nikolaos Sfakianakis) and Nitsa Philosofou. In 1924, Michael Michael (1895–1944), a Greek comedian, presented some short film comedies. In 1922, Gaziadis founded Dag Films and tried to produce the first speaking movies. This company presented its first movie, Love and Waves (Eros kai kymata), in 1927, and experienced moderate success in the late 1920s and early 1930s. The company mainly produced historical movies, usually adaptations of novels. In 1930, Dag made an attempt for a speaking movie, Apachides of Athens (Oi Apachides ton Athinon), which was based on a Greek operetta by Nikos Hatziapostolou. Gaziadis also filmed the 1927 Delphic Festival, an idea of Angelos Sikelianos and Eva Palmer Sikelianos, as part of his general effort towards the revival of the "Delphic Idea". The event consisted of Olympic contests, an exhibition of folk art, and a performance of Prometheus Bound. The 1931 film Daphnis and Chloe (Δάφνις και Χλόη), directed by Orestis Laskos (1908–1992), contained the first voyeuristic nude scene in the history of European cinema; it was also the first Greek movie which was played abroad. In 1932 Olympia Films presented the speaking movie The Shepherdess's Lover (Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας), which was based on a play by Dimitris Koromilas. Also influential during this period was director Achilleas Madras, whose work included Maria Pentagiotissa (1929) and Sorcerer of Athens (1931). In 1944 Katina Paxinou was honoured with the Academy Award for Best Supporting Actress for her role as "Pilar" in the Sam Wood film, For Whom the Bell Tolls.

Алтын ғасыр (қазіргі кезең)

1950-1960 жылдар грек киносының «Алтын ғасыры» деп есептеледі. 1999 жылы телесериалдар жазушылары Михалис Реппас пен Танасис Папатанасиу заманауи танымал актерлермен бірлесіп, онжылдықтың ең табысты фильмі болған секс табу комедиясы «Safe Sex» фильмін жасады. 2003 жылы режиссер Тасос Бульметистің жоғары бюджетпен түсірілген «Politiki kouzina» («Тың иіс») фильмі грек кинотеатрларында 12 миллион еуродан астам табыс әкеліп, жылдың ең табысты фильмі атанды. 2004 жыл грек фильмдері үшін де сәтті болды, Пантэлис Вульгаристің «Nyfes» («Келіншектер») фильмін миллионнан астам көрермен тамашалап, кассада 7 миллионнан астам табыс тапты. 2007 жылы ең сәтті фильм – Яннис Смарагдис режиссерлік еткен «Эль Греко» болды. 2009 жылы «Dogtooth» («Тіс») фильмі Канн кинофестивалінде «Prix Un Certain Regard» сыйлығын жеңіп алды, ал 2011 жылы 83-ші «Оскар» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды. 2010 жылы Атина Рейчел Цангари режиссерлік еткен «Attenberg» фильмі Венеция кинофестивалінде «Coppa Volpi» сыйлығын («Ең үздік әйел актрисасы» номинациясы бойынша, Ариане Лабед үшін) жеңіп алды. Сондай-ақ, сол жылы фестивальде Силас Цумеркастың «Homeland» («Туған жер») фильмі Халықаралық сыншылар апталығында көрсетілді, Филиппос Цитостың «Plato's Academy» («Платон академиясы») фильмі Венеция күндерінің арнайы шарасында көрсетілді, ал Йоргос Зоистің «Casus Belli» қысқаметражды фильмі «Orizzonti» бөлімінде көрсетілді, бұл «Variety» журналының Ник Вивареллиін «елдегі соңғы онжылдықтардағы ең үлкен көрсетілім» деп жазуына себеп болды. 2011 жылы «Alps» («Альп таулары») 68-ші Венеция кинофестивалінде «Osella» сыйлығын («Ең үздік сценарий» номинациясы бойынша, Йоргос Лантимос пен Ефтимиос Филиппу үшін) жеңіп алды. «Dogtooth», «Attenberg» және «Alps» фильмдері кейбір киносыншылардың, соның ішінде «The Guardian» журналының Стив Роуздың «Гректің ерекше толқыны» деп атаған фильмдердің құрамына кіреді, бұл фильмдер көңілді суреттеме, шеттетілген кейіпкерлер және абсурдты диалогтармен ерекшеленеді. Осы «толқынның» бөлігі ретінде Панос Х. Кутрастың «Strella» (2009) және Янис Экономидистің «Knifer» (2010) фильмдері де аталады. 2011 жылы 46-шы Карловы Вары халықаралық кинофестивалі жас грек киносына арналған құрмет көрсетілімін ұйымдастырып, жеті көркем фильм көрсетті: «Attenberg», «Dogtooth», «Homeland», «Strella», «Tale 52» (режиссер Алексис Алексиу) және «Wasted Youth» (режиссер Аргирис Пападимитропулос және Ян Фогель). Грек киносының «толқыны» онжылдық бойы дамып, көптеген елдерде көрсетілген, фестивальдерде және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған бірнеше фильм шығарды. Грек киноөнерінің осы буынына арналған көптеген құрмет көрсету шаралары әлемдік фестивальдарда, әсіресе Польшаның Вроцлав қаласында өткен «New Horizons» кинофестивалінде және Кореядағы «Jeonju» халықаралық кинофестивалінде ұйымдастырылды. Соңғы зерттеулер гректің ерекше толқынын «күш жүйелерінің адамдар тобын (отбасыдан халыққа дейін) және жеке тұлғалардың денесін қалай басқаратынын» және «жауап беру формаларына, шуға, алаңдаушылыққа және бұзушылыққа бірдей сезімтал кино» деп сипаттайды. 2011 жылы бар болғаны жиырма көркем фильм түсірілді. Аргирис Пападимитропулос пен Ян Фогель режиссерлік еткен «Wasted Youth» («Жастық шаққа ысырап») 40-шы Роттердам халықаралық кинофестивалінің ашылу фильмі болды, Йоргос Лантимос режиссерлік еткен «Alps» («Альп таулары») Венеция халықаралық кинофестивалінде «Ең үздік сценарий» сыйлығын жеңіп алды, ал Филиппос Цитос режиссерлік еткен «Unfair World» («Әділетсіз әлем») Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде Антонис Кафетзопулос үшін «Ең үздік актер» сыйлығын жеңіп алды. 2012 жылы Бабис Макридистің «L» фильмі Роттердам халықаралық кинофестивалінде жарыс бағдарламасында көрсетілді, ал Экторас Лигизос режиссерлік еткен «Boy Eating the Bird's Food» («Құстың тағамын жеген жігіт») Карловы Вары халықаралық кинофестивалінде жарыс бағдарламасында көрсетіліп, актер Янис Пападопулос үшін арнайы мақтауға ие болды. 2013 жылы Александрос Авранас режиссерлік еткен «Miss Violence» («Мисс Зорлық») 70-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде «Күміс арыстан» сыйлығын («Ең үздік режиссер» номинациясы бойынша) жеңіп алды. «The Guardian» басылымының Питер Брэдшоу бұл фильмді бұрын айтылған фильмдермен салыстырып, «Онда (өздігінен түсінілетіндей) Йоргос Лантимос пен Афина Рейчел Цангари фильмдерінің юморы жоқ және осылайша олардың байлығы мен өнертабысы азырақ. Бірақ оның күшіне күмән келтіруге болмайды» деді. 2014 жылы Янис Экономидис режиссерлік еткен «Stratos» («Стратос») Берлин халықаралық кинофестивалінде жарыс бағдарламасында көрсетілді, Панос Х. Кутрас режиссерлік еткен «Xenia» («Ксения») Канн кинофестивалінің «Un Certain Régard» бөлімінде, ал Силас Цумеркас режиссерлік еткен «A Blast» («Жарылыс») Локарно халықаралық кинофестивалінде жарыс бағдарламасында көрсетілді. 2015 жылы Алексис Алексиудің «Wednesday 04:45» («Сәрсенбі 04:45») фильмі Трибека кинофестивалінде жарыс бағдарламасында көрсетілді, Афина Рейчел Цангари режиссерлік еткен «Chevalier» («Шевалье») Локарно халықаралық кинофестивалінде жарыс бағдарламасында көрсетілді және «BFI London International Film Festival» («Британдық киноинститутының Лондон халықаралық кинофестивалінде») «Ең үздік фильм» сыйлығын жеңіп алды, ал Йоргос Зоистің «Interruption» («Үзіліс») Венеция халықаралық кинофестивалінің «Orizzonti» жарыс бөлімінде көрсетілді. 2016 жылы Аргирис Пападимитропулос режиссерлік еткен «Suntan» («Күнге күю») Роттердам және SXSW халықаралық кинофестивальдерінде көрсетілді және Эдинбург халықаралық кинофестивалінде «Ең үздік фильм» сыйлығын жеңіп алды. 2017 жылы Элина Псику режиссерлік еткен «Son of Sofia» («Софияның ұлы») Трибека кинофестивалінде «Ең үздік халықаралық көркем фильм» сыйлығын жеңіп алды. 2018 жылы Бабис Макридис режиссерлік еткен «Pity» («Аяныш») Санденс және Роттердам халықаралық кинофестивальдерінде жарыс бағдарламасында көрсетілді. 2021 жылы Жаклин Ленцуның «Moon, 66 Questions» («Ай, 66 сұрақ») фильмі 71-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің «Encounters» жарыс бөлімінде көрсетілді.

The 1950s and 1960s are considered by many to be the "Golden Age" of Greek cinema. In 1999, TV series writers Michalis Reppas and Thanasis Papathanasiou, collaborating with contemporary famous actors made the sex taboo comedy Safe Sex, which was the most successful movie of the decade. In 2003, A Touch of Spice (Politiki kouzina), a big budget film by director Tasos Boulmetis, was the most successful film of the year at the Greek box office, making over 12 million euros. 2004 was also a good year for Greek films, with Pantelis Voulgaris's Brides (Nyfes) gathering more than a million spectators and over 7 million at the box office. In 2007 the most successful film was El Greco, directed by Yannis Smaragdis. In 2009, Dogtooth, directed by Yorgos Lanthimos, won the Prix Un Certain Regard at the Cannes Film Festival, and in 2011 was nominated for Best Foreign Language Film at the 83rd Academy Awards. The 2010 film Attenberg, directed by Athina Rachel Tsangari, won the Coppa Volpi Award for Best Actress (Ariane Labed) at the Venice Film Festival. Also, at the same festival that year, Homeland, directed by Syllas Tzoumerkas screened at the International Critics' Week, Plato's Academy by Filippos Tsitos screened at a special event in Venice Days, and Casus Belli, a short film by director Yorgos Zois, screened at the Orizzonti section, prompting Nick Vivarelli of Variety to write about "the country's biggest showing in decades". In 2011 Alps won the Osella Award for Best Screenplay (Yorgos Lanthimos and Efthimiοs Filippou) at the 68th Venice Film Festival. Dogtooth, Attenberg and Alps are part of what some film critics, including Steve Rose of The Guardian, have termed the "Greek Weird Wave," which involves movies with haunting cinematography, alienated protagonists and absurdist dialogue. Other films mentioned as part of this "wave" include Panos H. Koutras's Strella (2009) and Yannis Economides's Knifer (2010). In 2011, the 46th Karlovy Vary International Film Festival presented a tribute to Young Greek Cinema with seven feature films: Attenberg, Dogtooth, Homeland, Strella, Tale 52 (directed by Alexis Alexiou) and Wasted Youth (directed by Argyris Papadimitropoulos and Jan Vogel). The "wave" of Greek cinema continued its course through the decade, producing several titles that were festival and critical sensations and were distributed in many countries. Many tributes to this generation of Greek filmmakers were held by festivals worldwide, most notably by the New Horizons Film Festival in Wrocław, Poland, and the Jeonju International Film Festival in Korea. Recent studies called the Greek Weird Wave, a cinema "that reflects on how systems of power manage groups of people (from a family to a population) and the bodies of individuals", and "a cinema equally sensitive to forms of response, to noise, unease, and subversion". In 2011, just twenty feature films were produced. Wasted Youth, directed by Argyris Papadimitropoulos and Jan Vogel was the opening film of the 40th Rotterdam International Film Festival, Alps, directed by Yorgos Lanthimos won the Best Screenplay Award at the Venice International Film Festival and Unfair World, directed by Filippos Tsitos won the Best Actor Award for Antonis Kafetzopoulos at the San Sebastian International Film Festival. In 2012, L by Babis Makridis premiered in competition at the Rotterdam International Film Festival, and Boy Eating the Bird's Food, directed by Ektoras Lygizos, premiered in competition at the Karlovy Vary International Film Festival, winning a Special Mention for actor Yannis Papadopoulos. In 2013, Miss Violence, directed by Alexandros Avranas won Silver Lion for best director at the 70th Venice International Film Festival. Peter Bradshaw of The Guardian, compared the film to the previously mentioned, saying that "It (self evidently) does not have the humour of those movies by Yorgos Lanthimos and Athina Rachel Tsangari and by that token, less of their richness and inventiveness. But its force can't be doubted." In 2014, Stratos, directed by Yannis Economidis premiered in competition at the Berlin International Film Festival, Xenia, directed by Panos H. Koutras, premiered at the Un Certain Régard section of the Cannes Film Festival, and A Blast, directed by Syllas Tzoumerkas, premiered in competition at the Locarno International Film Festival. In 2015, Wednesday 04:45 by Alexis Alexiou premiered in competition at the Tribeca Film Festival, Chevalier, directed by Athina Rachel Tsangari premiered in competition at the Locarno International Film Festival and won the Best Film Award at the BFI London International Film Festival, and Interruption by Yorgos Zois premiered at the Orizzonti competition section of the Venice International Film Festival. In 2016, Suntan by Argyris Papadimitropoulos premiered at the Rotterdam and SXSW International Film Festivals and won the Best Film Award at the Edinburgh International Film Festival. In 2017, Son of Sofia, directed by Elina Psykou won the Best International Narrative Feature Award at the Tribeca Film Festival. In 2018, Pity, directed by Babis Makridis, premiered in competition at the Sundance and the Rotterdam International Film Festivals. in 2021, Jacqueline Lentzou's Moon, 66 Questions premiered at the Encounters competition section of the 71st Berlin International Film Festival.