Кіріспе

Солтүстік Америка сарбазы және зерттеушісі Джонатан Карвер (13 сәуір 1710 – 31 қаңтар 1780) – Массачусетс колониялық жасағының капитаны, зерттеуші және жазушы. Ол Миссисипидің солтүстік аңғары мен Батыс Ұлы көлдер аймағын зерттегеннен кейін, 1766, 1767 және 1768 жылдардағы (1778) экспедициясы туралы еңбегін жариялады. Бұл еңбек кеңінен танылып, аймаққа қызығушылықты арттырды. Карвер 1710 жылдың 13 сәуірінде Массачусетс шығанағының Веймут қаласында Дэвид пен Ханна (Дайер) Карверлердің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі шамалы бай болған және Веймут пен Кентербериде түрлі мемлекеттік лауазымдарға сайланған. Карвер кішкентай бала кезінде отбасысы Коннектикут штатының Кентербери қаласына көшіп келді. Оның білімі туралы мәліметтер белгісіз, бірақ ол сауатты болған, өзіндік зерттеу және картографияны үйренген, сондай-ақ бір кезде медицинаны оқыған болуы мүмкін. Ол сонымен қатар аяқкиім тігуге де оқытылды. 1746 жылдың 20 қазанында ол Абигейл Робинсқа үйленді және олардың бес баласы болды. 1748 жыл шамасында Карвер жас отбасымен Массачусетс штатының Монтегью қаласына көшіп келді, ол сол кезде шағын шекаралық елді мекен болатын. Мұнда ол қалалық әкімшілікке сайланды. 1755 жылы Карвер Француз және Үнді соғысының бастауымен Массачусетс колониялық ополчениесіне қосылды. 1757 жылы Роберт Роджерстің досы Карвер Берк рейнджерлеріне қатысты. Берк рейнджерлері 1758 жылы Роджерс рейнджерлерінің құрамына кірді. Соғыс кезінде ол зерттеу және карта жасау техникаларын оқыды. Карвер әскери қызметте сәтті болды және 1761 жылы Массачусетс полкінің капитаны болды. Екі жылдан кейін ол соғыстың нәтижесінде британдықтар бағындырған жаңа территорияларды зерттеу мақсатымен армиядан кетті, себебі Франция Миссисипи өзенінің шығысындағы жерлерін Ұлыбританияға берген еді. Бастапқыда Карвер жоспарлаған зерттеулеріне демеуші таба алмады, бірақ 1766 жылы Роберт Роджерс Карверге Солтүстік-Батыс өткелін табу үшін экспедицияны басқаруға келісімшарт жасады. Бұл өткелді табуға үлкен қызығушылық болды. Король мен Парламент мұндай жаңалық ашқандарға алтыннан жасалған үлкен сыйлық беруге уәде берген. Тынық мұхитына жетудің шығыс жолы Африканың төменгі жағындағы Жақсы Үміт мүйісін айналып өтуден өтті. Бұл жол ұзақ және басқа еуропалық державалармен бәсекелестікке толы болды. 1766 және 1767 жылдары Карвер қазіргі Висконсин, Миннесота және Айова штаттарының бір бөлігін зерттеді, негізінен Миссисипи өзенінің жоғарғы ағысында. Бірақ ол шығысқа оралғаннан кейін, оның еңбегі мойындалмады. Ол 1769 жылы Англияға өтемақы іздеп кетіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1778 жылы ол саяхаттары туралы кітап жариялады, ол өте табысты болды. Ол 1780 жылы қайтыс болды. Оның қайтыс болғаннан кейін, кейбір мұрагерлері экспедиция кезінде екі сиу басшысынан шығыс Висконсиннің үлкен аумағына жер берілгенін мәлімдеді. Бұл жер берілгендігі заңды түрде жарамсыз болып, ол өлімнен кейін жасалған алаяқтық болуы мүмкін.

Саяхат және зерттеулер

Карвер 1766 жылдың көктемінде қазіргі Мичилимакинак фортынан (Маккиноу-Сити, Мичиган) кетіп қалды. Ірі тері саудасы үшін қолданылатын каноэлерді алып, француз сауда жолдарымен сапарлады. Оның жолы Мичиган көлінің солтүстік жағалауымен өтіп, Висконсин штатындағы Дор жарым аралына (қазіргі Дор округі) дейін созылды, содан кейін шығанақтың батыс жағасымен қазіргі Грин-Бейге жетті. Карвер Грин-Бей (Мичиган көлі) маңындағы метистердің шағын елді мекенін, сондай-ақ Висконсин штатының Де-Перес қаласындағы француз монастырын барғандығын жазды. Карвер мұнда жабдықталып, сапарын жалғастырды. Ол Фокс өзенімен жоғары көтеріліп, Винебаго көлінің солтүстік жағындағы Виннебаго (Хо Чанк) ауылына жетті, қазіргі Висконсин штатының Нина қаласы сол жерде орналасқан. Фокс өзенімен әрі жоғары сапарлап, ол ақырында "Гранд Портаджға" – Фокс және Висконсин өзендері арасындағы маңызды порттаждау жолына жетті. Бұл ірі тері саудасы орталығы болды. Осы жерден (қазіргі Портж, Висконсин штаты) Ұлы көлдерден Висконсин өзенімен, содан кейін Миссисипи өзені бойымен оңтүстікке, Мексика шығанағындағы Нью-Орлеанс портына дейін жүндер тасымалданды. Карвер Висконсин өзеніне көшіп, Миссисипи өзенімен төмен ағып, Прайри-ду-Чиендегі үлкен сауда лагеріне жетті. Ол Нью-Орлеанға емес, солтүстікке, қазіргі Миннесотаға қарай бет бұрды. Жаздың соңында ол қазіргі Миннеаполис қаласындағы Сент-Энтони шарлауына жетті. Ол шарлау маңындағы тайпамен біраз уақыт бірге болды, бірақ қыстауға қолайлы жер табу үшін оңтүстікке, Миссисипи өзенімен төмен сапарлады. Сапарының осы бөлігінде ол қазіргі Карвер үңгірі деп аталатын жерді ашты. Ол қысты қазіргі Айова штатының шығысындағы тайпалық ауылда өткізді. Келесі көктемде ол Карвердің саяхатына сүйемелдеу үшін жіберілген Джеймс Тут және Джеймс Стэнли Годдардты кездестірді. Олар Миссисипи өзенінің жоғарғы ағысында, қазіргі Миннесота мен Висконсин арқылы зерттеулер мен карта жасауды жалғастырды. Олар Супериор көліндегі Гранд-Портаджға бағытталды, Роджерс оларға қажетті жабдықтарды жіберген деп үміттене отырып. Бірақ, оның орнына, олар одан шығындары үшін айыптаған және болашақта үнемдеуге шақырған хат тапты. Қажетті жабдықтарсыз жолға шыға алмағандықтан, олар Мичилимакинак фортына қайтып оралды және 1767 жылдың 29 тамызында сонда жетті. Карвер өзінің демеушісі, корольдік губернатор Роберт Роджерс Англияға қарсы опасыздық жасады деген күдікке ілінгенін білді. 1767 жылдың 6 желтоқсанында Роджерс тұтқындалып, елге опасыздық жасады деп айыпталды, тізгінге алынып, жалғыз бөлмеде қамалды. Карвер суық, жылытқышсыз күзет үйінде қиын қыс өткерген кезде, бұл уақытты экспедиция туралы жазбаларын жариялауға дайындауға пайдаланған болуы мүмкін. 1768 жылдың көктемінде Карвер мен Роджерс алғашқы кемемен Детройтке барды. Карвер жолаушылар кабинасының салыстырмалы жайлылығында саяхаттады, ал Роджерс кеменің жүк қоймасындағы балласт тастардың үстінде отыруға мәжбүр болды. Роджерс Монреальға әскери сотқа әкелінді. Ол айыптардан ақталғанмен, корольдік губернатор лауазымына қайта оралған жоқ. Карвер өзінің жоғары лауазымды тұлғаларына шығындар тізімін ұсынды, бірақ Роджерстің мұндай экспедицияны тапсыруға жеткілікті өкілеттігі болмағандықтан төлем қабылданбады. Карвер ашуға буырды. Ол өзінің патшалықпен жаңадан қолға алынған аумақты картаға түсіріп, зерттеуге заңды түрде жұмысқа алынғанына сенді. Ол Солтүстік-Батыс өткелін тапқан болуы мүмкін деп ойлады. Ол екі жыл жұмыс істеді және қарыз, карталар мен журналдардан басқа ештеңе қалдырмады. Ешкім қызығушылық танытпаған сияқты. 1769 жылы Карвер үкіметке уәде етілген төлемін алу және Солтүстік-Батыс өткелін тапқаны үшін сыйақы талап ету үшін Англияға кетті. Ол әйелі Әбигелді колонияда қалдырып, оны ешқашан көрген жоқ. Өмірінің қалған бөлігін [Англия] үкіметінен төлемдерін сұрап өткізді. Ақырында ол шығындарын жабу үшін Корольден екі бөлек грант алды, бірақ Солтүстік-Батыс өткелін тапқаны үшін үлкен сыйақы алған жоқ. Осы лоббистік жұмыстармен айналысқан кезде ол 1778 жылы жарық көрген "Travels" кітабын жазды. Ол Лондонда бір әйелмен шаңырағын құрып, екінші отбасын құрды.

Кітап

Карвердің «1766, 1767 және 1768 жылдардағы Солтүстік Американың ішкі аймақтары арқылы саяхаттар» атты кітабы 1778 жылы алғаш жарық көрген кезде дереу сәттілікке ие болды. Келесі жылы Дублинде екінші басылымы жарық көрді, содан бері оннан астам басылым мен нұсқасы бірнеше тілде жарық көрді. Бұл кітаптың жарыққа шығуы Америка батысын зерттеу тарихындағы маңызды оқиға болды: Карвер жоғарғы Миссисипи өзенінен батысқа аттанған алғашқы ағылшын тілді саяхатшы болды. Ол құрлықтық бөліну идеясын болжады. Батысқа қарайғы жолды бөгейтін және құрлықтық бөлініс қызметін атқаратын батыстағы үлкен тау тізбегін (демек, Скалисті таулар) алғаш рет атады. «Орегон» атауы оның кітабында алғаш рет мәтінде де, бір картада да пайда болды. Карвер Америка революциясынан бұрын басқа ағылшын саяхатшыларына қарағанда батысқа тереңірек енді. Ол Тынық мұхитына апаратын жолдарға деген қызығушылықты оятып, кейін Александр Маккензи және Льюис пен Кларк экспедициясы бұл сұрақтарға жауап берді. Кітап өте танымал болды, бірақ Карвер үшін пайда уақтылы келмеді. Ол 1780 жылдың 31 қаңтарында Лондонда кедейлікте қайтыс болды. 20 ғасырда ғалымдар Карвердің баяндамасының сенімділігін талқылады; Карвердің қолжазба күнделігінің зерттелуі оның жарияланған нұсқасынан маңызды жағынан ерекшеленетінін көрсетті. Жақындағы зерттеулер Карвер өзі сипаттаған саяхатын жасағанда, оны өз жауапкершілігімен емес, Корольдік губернатор майор Роберт Роджерстің жалдамалы агенті ретінде жүргізгенін жасырғанын ұсынады. 1906 жылы «American Historical Review» журналында жарияланған эссесінде Э.Г. Борн Карвердің кітабына қатысты өз пікірін былай қорытындылады: «Ғалымдардың көпшілігі осы томдағы жұмыстың көп бөлігі Шарлевуа, Адаир және Ла Хонтанның тарихи жазбаларының қысқартылған немесе бейімделген нұсқасы екеніне келіседі. Кейбір тараулар басқа авторлардың сөзбе-сөз мәтіні сияқты оқылады».

Мұра мен құрмет

Карвер, Миннесота; Карвер округі, Миннесота; және Часка, Миннесотадағы Джонатан қауымдастығы осы аймақты зерттеуі мен картаға түсіруі үшін Карвердің құрметіне аталған.

Шығармалары

1766 ж., 1767 ж. және 1768 ж. Солтүстік Американың ішкі аймақтары арқылы саяхат, алғаш рет 1778 жылы жарық көрді. Джонатан Карвердің күнделіктері және байланысты құжаттар, 1766–1770 жж. Джон Паркердің редакциясымен. Миннесота тарихи қоғамының баспасы, 1976 жыл. Бұл Карвер экспедициясының бастапқы есебі, одан «Travels» кітабы жасалған. Бұл еңбек одан туындаған кітапқа қарағанда сенімдірек болып көрінеді. Темекі өсімдігін өсіру туралы трактат; оның дәстүрлі өңдеу тәсілімен солтүстік климатқа бейімделген және Ұлыбританияның жер иелеріне арналған. Лондон, 1779 жыл. «Америка Тәуелсіздік соғысы (1775–1783) кезінде не, Карвер айтқандай, «қазіргі бақытсыз дау-жанжалдар» тұсында, сауда тоқыраған кезде жазылған. Бұл трактатта Ұлыбританияда темекі өсіруге қажетті әдістер сипатталған. Карвер Англияда темекі өсіруге тыйым салған II Карл патшаның заңдарын жоюды ұсынады. Карвердің пікірінше, жер иелері пайда көреді, өсімдіктерден алынатын салық арқылы мемлекеттік қазына толықтырылады, ал темекі шегушілер солтүстік климатта өсірілген 'қуатты, хош иісті' темекіге риза болар еді».

Басқа БАҚ-та бейнелеу

2005 жылы Discovery Channel телесериалының бір бөлімінде Карвердің әруағы Висконсин штатындағы Вест-Бэй көлінің жағасында орналасқан бұрынғы Summerwind имениесінің тұрғындарын мазалағандығы айтылады. Вольфганг фон Бобердің "Карвер эффектісі" кітабы Summerwind сарайында тұруға тырысқан отбасының жеке басынан өткен оқиғасын баяндайды.

Қағаздар

Джонатан Карвердің құжаттары Миннесота тарихи қоғамында зерттеу жұмыстары үшін қолжетімді. Джонатан Карвер және Карвер жер сыйлығына қатысты басқа да құжаттар да бар. MHS кітапханасы каталогы: Джонатан Карвер және оған қатысты құжаттар.