Поль Анри Корентен Феваль: Француздық романист және драматург

Кіріспе

Француз романы мен драматургы Пол Анри Корентин Февал, әке (29 қыркүйек 1816 – 8 наурыз 1887) – француз романы мен драматургы. Ол «Le Loup blanc» (1843) және ұзақ жылдар бойы жақсы сатылған «Le Bossu» (1857) сияқты танымал романдардың авторы болды. Ол сонымен қатар «Le Chevalier Ténèbre» (1860), «La Vampire» (1865) және «La Ville Vampire» (1874) атты вампир туралы көркем әдебиеттердің бастаушысы болды, сондай-ақ өзінің туған жері Бретань және Мон-Сен-Мишель туралы бірнеше танымал романдар жазды. Февалдың ең үлкен жетістігі – қазіргі заманғы қылмыстық әдебиеттің негізін қалаушылардың бірі болуы. Оның «Жан-Диабль» (1862) романы тақырыптары мен кейіпкерлерінің арқасында әлемдегі алғашқы қазіргі заманғы детективтік роман деп есептелуі мүмкін. Оның шедеврі – «Қара киімдер» (1863–1875), он бір романнан тұратын қылмыстық сага. Қаржылық дағдарыс салдарынан байлығын жоғалтқаннан кейін Февал қайтадан дінге келді, қылмыстық триллерлерді жазуын тоқтатты және діни романдар жазуға кірісті, соның салдарынан «Қара киімдер» әңгімесі аяқталмай қалды.

Өмір

Пол Анри Корентин Февал 1816 жылдың 29 қыркүйегінде Бретаньдегі Ренн қаласындағы Блоссак қонақ үйінде дүниеге келді. Оның көптеген романдары туған өлкесінің тарихымен байланысты. 1836 жылы ол заңгер мамандығын бітіріп, толық құқықты адвокат атанды. Бірақ көп ұзамай ол Парижге көшіп, 1841 жылы жарық көрген «Le Club des phoques» романы арқылы «Revue de Paris» журналында өз орнын тапты. Оған көп ұзамай тағы екі оқиғалы роман ілесіп келді: «Ролан Пье де Фер» (1842), «Les Chevaliers du Firmament» және «Le Loup Blanc» (1843). Соңғы роман Зоро сияқты маскамен жасырынып, әділдік үшін күресетін батыр альбинос туралы, құпия жеке басы бар қылмыспен күресудің алғашқы бейнелеулерінің бірі. Февалдың шығармаларындағы өрбуі «Лондон құпиялары» (1844) романымен болды, ол Эжен Сюдің «Париж құпиялары» романының табысына қол жеткізу үшін жазылған кең көлемді фельетон. Онда ирландтық Фергус О’Бриан өз отандастарының қасіретін өтеу үшін Англияны жоюға тырысады. Сюжеті Александр Дюманың «Монте-Кристо графы» романынан бір жылға бұрын жазылған. Роман сонымен қатар Февалдың шығармашылығында қайта-қайта кездесетін тақырып – «Түннің мырзалары» деп аталатын мафия сияқты қылмыстық құпия қоғамды бейнелейді. Февал осы серияны сэр Фрэнсис Троллоп псевдонимімен жариялады. «Лондон құпияларымен» Февал замандастарының көзінде Дюма мен Сюге теңестірілді. Алайда, ол оқиғалы романдардың авторы ретінде өзінің табысына риза болмады және көп ұзамай «Le Tueur de Tigres» (1853) сияқты әлеуметтік сатиралармен әдеби танылуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Ол танымал әдебиетке «Ла Лув» (1855) (бұрынғы «Le Loup Blanc» романының жалғасы) және «Льом де Фер» (1856) сияқты оқиғалы романдармен қайта оралды. Оның осы жанрдағы ең үлкен жетістігі – «Le Bossu» (1857) романы, онда керемет қылышшең Анри де Лагардер досы Невер герцогын өлтірген князь де Гонзагтан кек алу үшін өзін дөңгелектеп маскилейді. Романның атақты ұраны: «Егер сіз Лагардерге келмесеңіз, Лагардер сізге келеді». «Le Bossu» романы негізінде бірнеше көркем фильм түсірілді және Февалдың ұлы жазған бірқатар жалғастар шықты. Сол жылы «Тыныштық серіктері» романымен Февал қылмыстық құпиялар тақырыбына оралды. Одан кейін «Жан Диабль» (1862) романы жарық көрді, бұл, мүмкін, алғашқы заманауи криминалды триллер. Онда Скотланд-Ярд полициясының бастығы Грегори Темпл Джон Девилдің жеке басын жасырып жүрген өте дарынды қылмыс жетекшісінің әрекеттеріне таңғалады. 1862 жылы Февал өзінің романының атымен аталған «Жан Диабль» журналын құрды. Оның редакторларының бірі Эмиль Габориау болды, ол болашақта полиция детективі Мсье Лекоктың авторы атанды, Февал алғаш таныстырған жаман әдеттерге толы Лекоктан мүлдем өзгеше батыр. Габориаудың Лекок кейінірек Конан Дойлдің Шерлок Холмстың кейіпкерін жасауына әсер етті. 1863 жылы Февал өзінің шедеврі «Қара әдеттер» атты қылмыстық сағасын бастады, ол он екі жыл бойы жазылып, жеті романнан тұрады. Ол «Лондон құпиялары», «Тыныштық серіктері» (өзінен бұрын жазылған «Бел Демонио» (1850) романының жалғасы) және «Жан Диабль» романдарын «Қара әдеттер» хронологиясына енгізді, зұлымдық пен құпия қастандықтардың шынайы адамдық комедиясын жасады. Өзінің әдістері, тақырыптары мен кейіпкерлері бойынша «Қара әдеттер» қазіргі заговор және ұйымдасқан қылмыс романдарының алдашысы болып табылады. Февалдың батырлары, Грегори Темплден бастап, алғашқы детектив, Реми д’Арксқа дейін, әдеттерді қудалайтын тергеуші судья, сонымен қатар өздерінің алғашқы заманауи батырлары. 1865 жылы Февал Société des Gens de Lettre (Авторлар қоғамы) президенті болды және 1868 жылға дейін осы лауазымда қалды. Ол 1874 жылдан 1876 жылға дейін қайтадан президент болды. 1865 жылы Февал сонымен қатар «Вампир» романын жазды, онда ерекше тартымдылығымен көзге түсетін графиня Аддема бейнеленген, ол әйел-вампирдің либидоның күшті өрбуі ретіндегі алғашқы және ең маңызды прототипі. Кейбір ғалымдар бұл мәтін алғаш рет 1856 жылы жазылған деп мәлімдейді, Брам Стокердің «Дракула» романынан 40 жылдан астам бұрын. Февал вампиризм тақырыбына «Ла Виль вампир» (1867) романымен қайта оралды, ол Баффи вампирді өлтірушінің түпкі әдеби ата-бабасы, онда басты кейіпкер готика романының авторы Энн Рэдклиффтің өзі. Онда, өзінің достарын қорқынышты вампирлер әміршісі Отто Гетциден құтқару үшін, Рэдклифф және оның қорқынышты вампирлерді аулайтын серіктері, ирландтық Мерри Бонс, адал ескі қызметші Грей Джек, кекшіл доктор Магнус Сегели және вампирдің бұрынғы құрбандарының бірі Поли Бёрд, легендарлық вампирлік Селен қаласын табу үшін экспедиция ұйымдастырады. 1873 және 1875 жылдары Февал Француз академиясына кіруге тырысты, бірақ оның шығармаларының танымал болғаны және саяси көзқарастары үшін қабылданудан бас тартты. 1875 жылы, «Қара әдеттер» сериясының жетінші томы «La Bande Cadet» аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Февал өзінің байлығының көп бөлігін – бүгінгі шаралармен есептегенде бірнеше миллион долларға бағаланатын 800 000 франктың шамамен сомасын – Осман империясымен байланысты қаржылық жеңілдіктерде жоғалтты. Осының салдарынан ол бүгінгі күні қайта туған христиан болып саналды және қылмыстық романдар жазуын тоқтатты, оларды сол кезде күнәлі деп есептеді. Шындығында, ол бұрынғы кітаптарына құқығын қайта алды және оларды өзінің жаңа қағидаларына сәйкес қайта жазуға тырысты. Ол сонымен қатар «La Première Aventure de Corentin Quimper» (1876) және «Pierre Blot» (1877) сияқты діни тақырыптағы романдар жаза бастады. 1882 жылы Пол Февал қайтадан қиын жағдайға түсті, ол алаяқтың құрбаны болды. Ол паралич болып, жаза алмай қалды. 1884 жылдың сәуір айында ол тағы да бір қайғыға ұшырады, әйелі қайтыс болды. Ол Сен-Жан-де-Дье әйелдерінің госпиталіне жеткізілді, онда 1887 жылдың 8 наурызында қайтыс болды. Оның ұлы, Пол Февал (1860–1933) да өнімді жазушы болды.

Paul Henri Corentin Féval was born at the Hôtel de Blossac in Rennes in Brittany on 29 September 1816. A number of his novels deal with the history of his native province. He was educated for the bar and became a full fledged lawyer in 1836. However, he soon moved to Paris, where he gained a footing by the publication of his novel Le Club des phoques (1841) in the Revue de Paris. It was soon followed by two more swashbucklers: Rollan Pied de Fer (1842), Les Chevaliers du Firmament and Le Loup Blanc (both 1843). The latter novel features a heroic albino who fights for justice in a Zorro like disguise, one of the earliest treatments of a crimefighter with a secret identity. Féval's break came with the Les Mystères de Londres (1844), a sprawling feuilleton written to cash in on the success of Eugène Sue's Les Mystères de Paris. In it, Irishman Fergus O'Breane tries to avenge the wrongs of his countrymen by seeking the annihilation of England. The plot anticipates that of Alexandre Dumas, père's The Count of Monte Cristo by one year. The novel also features a Mafia like criminal secret society called the Gentlemen of the Night, a theme that will become recurrent in Féval's oeuvre. Féval published the series under the pseudonym Sir Francis Trollop. With Les Mystères de Londres, Féval became the equal of Dumas and Sue in the eyes of his contemporaries. However, he was unhappy about his success as the author of adventure novels and soon tried to gain literary recognition with social satires such as Le Tueur de Tigres (1853), but in vain. He returned to popular literature with more swashbucklers such as La Louve (1855) (a sequel to his earlier Le Loup Blanc) and L'Homme de Fer (1856). His biggest success in the genre was Le Bossu (1857) in which a prodigious swordsman, Henri de Lagardère, disguises himself as a hunchback to avenge his friend the Duke de Nevers, murdered by the villainous Prince de Gonzague. It features the famous motto: "If you don't come to Lagardère, Lagardère will come to you." Le Bossu has been the subject of half a dozen feature film adaptations and a number of sequels, written by Féval's son. That same year, with Les Compagnons du Silence, Féval returned to the theme of criminal conspiracies. It was followed by Jean Diable (1862), arguably the first modern crime thriller. In it, Scotland Yard Chief Superintendent Gregory Temple is mystified by the actions of a supremely gifted crime leader who hides behind the identity of John Devil. In 1862, Féval founded the magazine Jean Diable, named after his eponymous novel. One of its editors was Émile Gaboriau, future creator of the police detective Monsieur Lecoq, a hero seemingly unrelated to the villainous Lecoq of the Habits Noirs first introduced by Féval. Gaboriau's Lecoq later influenced Conan Doyle's creation of Sherlock Holmes. In 1863, Féval embarked on his masterpiece, Les Habits Noirs, a sprawling criminal saga written over a twelve year period, comprising seven novels. He retroactively incorporated Les Mystères de Londres, Les Compagnons du Silence (itself a sequel to an earlier work, Bel Demonio (1850)) and Jean Diable into the chronology of Les Habits Noirs, creating a veritable human comedy of evil and secret conspiracies. By its methods, themes and characters, Les Habits Noirs is the precursor of today's conspiracy and organized crime novels. Féval's heroes, from Gregory Temple, the first detective, to Remy d'Arx, the investigative magistrate who pursues the Habits Noirs, are also the first modern heroes of their kind. In 1865, Féval became President of the Société des Gens de Lettre (Society of Authors), a position he kept until 1868. He was President again from 1874 to 1876. In 1865, Féval also wrote La Vampire, a seminal text featuring the perversely charismatic Countess Addhema, the first and foremost prototype of the female vampire as libido run wild theme. Some scholars claimed the text was initially penned in 1856, over 40 years before Bram Stoker's Dracula. Féval returned to the theme of vampirism with La Ville Vampire (1867) the ultimate literary ancestor of Buffy the Vampire Slayer in which the protagonist is Gothic novel writer Ann Radcliffe herself. In it, to save her friends from the dreaded vampire lord Otto Goetzi, Radcliffe and her fearless vampire hunting companions, Merry Bones the Irishman, Grey Jack the faithful old servant, the revenge driven Doctor Magnus Szegeli, and Polly Bird, one of the vampire's earlier victims, mount an expedition to find the legendary vampire city of Selene. In 1873 and 1875, Féval tried to join the Académie française but was rejected, because of the popular nature of his works, but also because of his political convictions. In 1875, a few months after finishing La Bande Cadet, the seventh volume in the Habits Noirs series, Féval lost nearly all his fortune–the staggering sum of 800,000 francs–several million dollars by today's reckoning–in a financial scandal linked to the Ottoman Empire. As a result, he became what today would be called a born again Christian, and stopped writing crime novels, which he then considered sinful. In fact, he reclaimed the rights to his earlier books and tried to rewrite them to better conform to his new principles. He also began writing religious themed novels such as La Première Aventure de Corentin Quimper (1876) and Pierre Blot (1877). In 1882, Paul Féval was again ruined, the victim of an embezzler. He became paralyzed and unable to write. In April 1884, he suffered another blow when he lost his wife. He was taken to the hospice of the Brothers of Saint Jean de Dieu where he died on 8 March 1887. His son, Paul Féval (1860–1933) also became a prolific writer.