Кіріспе

Мари Антуанеттаның үлгілі ауылы

Хамео де ла Рейн (amo də la ʁɛn, Королеваның ауылы) – 1783 жылы Мари Антуанетта үшін Версаль сарайының саябағында салынған шалғайдағы орын. Бұл орын патшайым мен оның ең жақын достарының жеке кездесулері мен демалысы үшін арналған. Королеваның сүйікті сәулетшісі Ричард Мик, суретші Хьюберт Роберттің көмегімен, Норман немесе Фламанд үлгісіндегі рустикалық немесе халықтық стильдегі әртүрлі ғимараттармен, көлі бар шалғынды алаңды жобалады. Бұл ғимараттар өзенмен толықтырылатын және диірменді қозғалтатын дөңгелегі бар, бейінді көлдің төңірегінде орналасқан. Құрылыс жоспарына ферма үйі (ферма королеваға сүт және жұмыртқа жеткізу үшін арналған), сүт зауыты, көгершін үйі, будоар, Француз революциясы кезінде өртенген амбар, диірмен және маяк пішіндес мұнара кірген. Әрбір ғимарат бақ, жеміс бақшасы немесе гүлзармен безендірілген. Ауылдың ең ірі және танымал үйі – "Королеваның үйі", ол ағаш галерея арқылы бильярд үйімен байланысқан. Идиллиялық және қиялға толы ортада жұмыс істейтін ферма "Королеваның ауылына" жақын орналасқан. Хамео – сол кезде салынған рустикалық бау-бақша құрылыстарының ең танымал мысалы, соның ішінде Конде принцінің 1774–1775 жылдардағы Хамео де Шантиллисі, Версаль ауылына шабыт берген. Физиократтардың қағидаларымен жұмыс істейтін мұндай үлгі фермалары сол кезде француз аристократиясының арасында танымал болды. Хамеоның басты мақсаты – Пети Трианонның атмосферасын жақсарту, Версаль шебінде емес, елдің тереңінен көрінетіндей сезім тудыру. Хамеодағы бөлмелер Версальдегі немесе Пети Трианондағы салтанатты залдарға қарағанда жақындығымен ерекшеленді. Француз революциясынан кейін тасталып қалған Хамео, алғаш рет Наполеон I тұсында, содан кейін 1930 жылдары және 1990 жылдардың соңында қайта жаңартылды. Ғимараттар әлі күнге дейін мерзімімен жөндеуден өтуде. Қазіргі таңда Хамео көпшілікке ашық.

Тарих және құрылыс

Өнердегі, сәулеттегі және бағдарламалаудағы натурализм толқынынан шабыттанған "Хамео де ла Рейн" 1783 жылдан 1786 жылға дейін салынды. "Хамео де ла Рейн" оның жалғасы болып табылатын Petit Trianon-ның бақшасы, бұрынғы ресми үлгідегі бақшалардан өзгешеленіп, өзгеріске ұшырады. Луи XV тұсында бұл орын ботаникалық бақ ретінде танымал болған, бірақ жаңа жоспарлар осы атақты бақты жойып, королеваның бағбаны Антуан Ричард басшылығымен ирек жолдар, қисық каналдар мен көлдері бар, көбірек табиғи көрініс беретін баққа айналдырды. Ричард Мик пейзаж дизайнын өзгертіп, Petit Trianon-нан батыс және солтүстікке қарай көрінетін жасыл кеңістіктер жасады, олар ағаштармен қоршалған. Көлдің солтүстігінде орналасқан "Хамео" бақша сахнасы тәрізді құрылып, бастапқыда голланд және фламанд жанрлық суреттерінен шабыт алып, құрылымы мен топтастыруы осы суреттерге ұқсас болды. Философиялық тұрғыдан Руссоның "табиғатқа" деген құрметіне және Клод Анри Ватель мен философтардың идеяларына, сондай-ақ олардың "радикалды ойлары бейкүнә ләззат пен шеберлікпен жасалған әшекейге айналғанына" Уильям Адамс көрсеткендей, осы кезеңдегі суреттік бақша принциптерін бейнеледі. Суретшілер француз суреттерінде Англиядағыдан тікелей қатысқан, оны Хьюберт Роберттің қатысуынан көруге болады.

Стилистік әсер және прототиптер

Хамео де ла Рейннің стильдік дизайнына Chantilly hameau әсер етті, ол жартылай ағаштан жасалған қасбеттері мен қамыстан тоқылған шатырлары бар ұқсас рустикалық "ауыл" еді. 18-ғасырда Францияда натурализм толқыны және "қарапайым" өмірге құштарлық кеңінен тарады. Француз аристократтары өз әлеуметтік жағдайының ыңғайлылығынан айрылмай, қойшылар мен қойшы қыздар сияқты болуды жақсы көретін. Табиғатқа деген бұл идеализм Жан-Жак Руссоның өте ықпалды еңбектерінен туындады, ол Табиғатты баса көрсетті. Ауыл сырттан толығымен рустикалық және табиғи көрінді, ал Рококо стиліндегі интерьер патшайым мен оның достарына қажетті жайлылықты және сәнді ұсынды.

Құрылыс және сәулет жобалау

Пети-Трианон, бастапқыда Людовик XV тұсында Мадам де Помпадур үшін салынған, жеке меншік болған. Кішкентай Трианонды қоршаған "Англиялық бақ" (Jardin Anglais) – дәстүрлі француз бақтарына қарсы реакцияда пайда болған, табиғирақ стильдегі бақ. Гамлет гибридтік сәулет стилінде салынған. Норман, фламанд және француз стильдерінің үйлесімі орманының сүйкімділігіне толы ауылды құруға себеп болды. Типтік нормандық коттедждердің жартылай ағаштан жасалған қасбеттері мен қамыспен жабылған шатырлары бар. Кірпіштен салынған, "құс қадамдарымен" жасалған қақпалары мен әйнек бояуымен жасалған терезелері фламанд стиліне тән. Дегенмен, мансардасы бар шатырлары мен гипстелген қасбеттері Францияға тән. Француз сәулетшісі Ричард Мик Гамлетті бақты ескере отырып жобалап, салған, ол дерлік Англиялық бақтың бір бөлігі болып табылады. Оның құрылыстары шағын көлдің төңірегінде орналасқан, бұл толыққанды және жұмыс істейтін ауыл сияқты көрінуге мүмкіндік береді. Қора, кейде баль залы ретінде пайдаланылатын, және Дайындық сүт залы француз революциясы кезінде қараусыз қалғаннан кейін Гамлеттің ең көп зақымдалған құрылыстарының қатарында болды. Наполеон I осы екі ғимаратты бұзуға шешім қабылдады, ал 1810-1812 жылдар аралығында Гамлеттің қалған бөлігін жаңартуға бұйрық берді.

Корольдік ауылда өмір сүру

Версаль сарайындағы сарайлықтар Мария Антуанеттаны үнемі қоршап алып, оған тынығуға мұқтаж жағдай туғызды. Ол сарай өмірінің жауапкершілігі мен ресмилігінен қашып, жеке меншігіне көшті. Мария Антуанеттаның шаруа немесе қойшы қызы ретінде киінген бейнесі – терең бойға сіңген, бірақ қате аңыз. Мария Антуанеттаның немесе оның жанындағы адамдардың шаруа, қойшы немесе фермер болып көрсеткеніне замандас куәгерлерден ешқандай дәлел табылмады. Мария Антуанетта мен оның серіктері бұл жерді жеке серуендеуге және шағын жиындар мен кешкі ас өткізуге пайдаланды. Сонымен қатар, Мария Антуанетта түрлі жұмыстарды бақылап, жоспарларды түзетуге бекітуге, бас фермермен және жұмысшылармен әңгімелесу арқылы иелікті басқарды. Бас фермер Вали Буссардан басқа, Мария Антуанетта бау-бақшашылар, егеуқұйрық аулаушы, тышқан аулаушы, екі малшы және түрлі қызметшілерді жұмысқа алды. Сырттан көрінісіне қарамастан, бұл нағыз шаруашылық болатын, патшайым тағайындаған фермер толық басқаратын, жүзімдіктері, егістіктері, жеміс-бақтары мен көкөніс бақтарында жеміс-жидек пен көкөніс өндіріліп, патшалық дастарқанға жеткізілетін. Фермада патшайымның тапсыруымен Швейцариядан әкелінген мал өсірілді. Сондықтан бұл жер жиі «Швейцариялық шағын ауыл» деп аталды. Мария Антуанетта француз сарайының әсем киімдерінен өзгеше, қарапайым киімдерді ұнатып киді, көбінесе күннен сақтануға арналған кең шляпа мен жеңіл муслин көйлек, поляк көйлегі немесе королеваның көйлегін таңдайтын. Белдіксіз және жоғары белдемшелі көйлек алғаш рет жылы елдердегі әйелдер киген, ал Мария Антуанетта оны аристократия арасында танымал етті. Киімнің қарапайымдығы мен жоғары белдемшесі кейінірек Регенттік/Империя стилінің негізін қалады. Королева көбінесе поляк көйлегімен бірге сопақша Бержер шляпасы мен фишу киетін; «поляк» термині поляк қойшы қыздарының киімін білдіреді, олар егін жырту кезінде киімдерін таза ұстау үшін үстіңгі юбкаларын екі-үш рет бүктеп көтеретін. Мария Антуанеттаның гардеробы көбінесе сол кездегі шаруалардың киімдерін еліктейтін. Бұл жер толығымен қоршау мен қабырғалармен қоршалған, және патшайымның жақын туыстары ғана кіруге рұқсат алатын. Революция кезінде «бұл жер айналасында әйелдерді жек көруші, ұлтшыл және таптық күреске ұласты, бұл орын Буше пасторалін ойнауға арналған ойын үйлерінің зиянсыз жиынтығындай көрінген еді». Көптеген адамдар королеваны бекершілікпен айыптады, ол өзінің билігінің барлық кезеңінде сыбыстардың, қызғаныш пен әңгіме-дүкеннің нысаны болды. Мария Антуанетта үшін бұл шағын ауыл Версаль сарайының реттелген өмірінен қашқан орын болса, француз халқының көзінде королева тек өзін ғана көңіл көтерумен айналысқандай көрінді.

Үйлер

Мари Антуанеттаның шағын ауылы әртүрлі коттедждер мен ғимараттардан тұрды, барлығы кішкентай көлдің төңірінде салынған. Әр ғимараттың өзіндік мақсаты болды және олардың әрқайсысы ауылдың күнделікті өміріне үлес қосты. Ауылда салынған он екі коттеджді екі топқа бөлуге болады: бесеуі патшайымның жеке пайдалануына арналған, ал қалған жетісі тұрмыстық мақсатта қолданылып, ауыл шаруашылығына тиімді жұмыс істеді. Мари Антуанеттаның көлге тікелей қосылған жеке үйі болды. Үйінің жанында оның сәнді бөлмесі орналасқан. Патшайым диірменге және сүт фабрикасына жиі баратын.

Корольдік үй және бильярд залы

Патшайымның үйі мен бильярд залы Амулеттің ортасында орналасқан, бұл ең үлкен және маңызды ғимарат. Оның құрылысы жаңашыл: екі шаруашылық ғимарат жарты ай пішіндес иілген жабық галереямен біріктірілген. Үйдің бір жағында екінші қабатқа шығатын спиральді баспалдақ бар. Бұл ғимараттар патшайымның жеке бөлмелерін, сондай-ақ оның залдарын және қабылдау бөлмелерін қамтиды. Жоғарғы қабатта "ақсүйектер бөлмесі" деп те аталатын шағын салон, "қытай шкафы" пішіндес кіреберіс және швейцариялық стильдегі кестеленген жүнмен безендірілген ағаш қаптамалы үлкен қонақ бөлмесі орналасқан. Бөлменің алты терезесінен патшайым аймақтың егістік жерлерін және қызметін оңай бақылай алатын. Кіру дөңгелек мұнараның баспалдағы арқылы жүзеге асырылады. Бөлменің ортасында Мари Антуанеттаның ойнағанды ұнатқан клавесині тұр. Бір-бір тастан төселген жер қабатында доп ойыны залы мен асхана орналасқан. Көк түсті мароккодан жасалған қапталдары бар, лира пішіндес арқалықтары бар магони креслолар Жорж Якобтың туындысы. Сол жақта патшайымның үйіне қызыл түсті патшайымның бейнесімен белгіленген, тораптармен және 1200-ден астам Сент-Клемент фаянс ыдыстарымен әсемделген ағаш галереямен жалғасқан бильярд залы бар. Жоғарғы қабатта сәулетші Ричард Мике тұрғандай көрінетін кішкентай пәтерде бес бөлме, оның ішінде кітапхана бар. Фасадтарының қарапайым сыртқы түріне қарамастан, интерьері мен жиһазы әсем әрі Жорж Якоб ағаш шебері мен Жан Анри Ризенер ебеністісі жасаған.

Будоар

Будоар (4,6 х 5,2 метр) ең кішкентай құрылыс болып табылады және оны «Падишаның кішкентай үйі» деп лақап қойған. Мари-Антуанетта мұнда өзі ғана немесе бір-екі досымен бірге демалатын. Екінші Империя кезінде будоарға сәл өзгерістер енгізілді, бірақ оның кішкентай құрылымы бүгінгі күнге дейін сақталған.

Құрбы

1783-1788 жылдары салынған және жабдықталған диірмен ешқашан астық ұнтақтауға қолданылмаған. Су доңғалағы Гранд-көлден келген арнамен қозғалады және ол тек әсемдеу элементі ғана. Фабрикада ешқандай механизм немесе доңғалақ орнатылмаған. Ішкі безендірілісі қарапайым және ұқыпты болған. Бұл құрылыс Гамлеттегі ең көрнекті нысандардың бірі. Ғимараттың әрбір жағы әлдеқандай өзгеше әсемделген. Бұл диірменде кір жуатын орын да болған.

Марлборо мұнарасы

Көл жағасындағы бұл дөңгелек мұнара көбінесе әсемдеу үшін салынған. Алғашқыда "Балықшы мұнарасы" деп аталған. Ол сол заманғы танымал жұбажақ ән негізінде жасалған. Ішкі қабаты сақтауға пайдаланылады, ал мұнараның жоғарғы бөлігі ертегідей безендірілген.

Ыстық үйме

Патшайымның үйінің арт жағында орналасқан жылыту бөлмесі бар. Оның ішкі жағы тастан қаланған және үлкен ас үй, нан пісіретін орын, ошақ, кладовка, сондай-ақ ұсынылатын маталар мен күміс заттарды қамтиды. Бұл бөлме патшайым үйінде немесе диірменде берілетін кешкі асқа тағамдар дайындау үшін пайдаланылған.

Сүт өнімдері

Бастапқыда екі сүт өнімдерін дайындау орны болған: біреуінде сүт өнімдерін жасаған, екіншісінде патшайым оларды татып көрген. Дайындау орны Бірінші империя (Бірінші француз империясы) кезінде қиратылған. Екеуі де санитариялық талаптарды ескере отырып жобаланған: бөлмелер ақшыл мәрмәрмен қапталған, бұл тазалық әсерін береді.

Шаруашылық

Вали Буссард, шаруа, Хамоға өнімді шаруашылық жүргізу үшін келді. Шаруашылық рустикалық стильде безендірілген, онда үш жатын бөлме, ас үй және тамақтандыру бөлмесі болды. Ол жануарлармен жақсы қамтамасыздандырылған және көкөніс бақтарына ие болды, олардың өнімдері Версальдегі ауыл шаруашылығы және аспаздық тәжірибелерге бастап әкелді.

Қауырсын

Көлдің жанында көгершінхана мен қанағаттар орналасқан еді. 1785 жылы Мари-Антуанеттаның қолдануы үшін Францияның батысынан әртүрлі тұқымдас әтештер мен тауықтар әкелініп, құсханаға қоныстандырылды.

Күзет үйі

Бұл ғимарат даланың шетінде, орманға жақын орналасқан. Оның алғашқы тұрғыны швейцариялық сақшы Жан Берси болды, ол отбасымен бірге тұрды. Гамлет тұрғындарының мәртебесіне байланысты, Мария Антуанеттаның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін сақшы қажет болды.

Гранж

Қора сонымен қатар би залы ретінде де пайдаланылған. Ол Франция революциясы кезінде қиратылып, Бірінші империя тұсында толығымен жойылған.