Кіріспе

VIII ғасырдағы әулие Қасиетті Филан, Филан, Филлан, Фаэлан (көне ирланд тілінде) немесе Фаолан (қазіргі гэйл және гаэлик тілдерінде) – VIII ғасырдағы Мюнстерден шыққан, Тагмон аббаттығында білім алған, кейін Шотландияға сапар шегіп, Страт-Филлан аймағына қоныстанған монахтың есімі.

Атауы

Филан есімі ирланд тілінде/гейль тілінде "кішкентай қасқыр" деген мағынаны білдіреді, ол қасқырды білдіретін ескі сөз – faol сөзінің кішіртілген түрінен жасалған. Ирланд/гейль тілінде Фаолан есімі "Fway lawn" деп айтылады.

Өмір

Мюнстердің қасиетті Филлан, Лейнстер королі Селах Квеаннның немересі Фериахтың ұлы, Вексфордтағы Тагмонның Финтан аббатханасында монахтық киімді алды және 717 жылы Ирландиядан Шотландияға өзінің ирланд ханшайымы анасы Сент-Кентигернамен және оның ирланд ханшайымы ағасы Сент-Комганмен бірге келімсек ретінде келді. Олар Лох-Дюихта қоныстанды. Кейін біраз уақыт ағасы Сент-Комганмен Лохалшта өткізген соң, Киллиан (Килфилан) оның атын алып жүрген жерде, қасиетті Филлан Пертшир округінің Strath Fillan аймалын жаңаруға, яғни Евангелияны таратуға белсенді еңбек етті, ол өзінің атымен аталған және оның құрметі зор болды. Бұл оқиға тарихи шындықтан гөрі, теңеу ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ Филлан есімінің шығу тегімен байланысы айқын. Қасиетті Филланның ауруларды емдеу сияқты қабілеттері болған деп есептеледі, сондай-ақ оның сол қолынан нұр шағылысы шығып, ол оны қараңғыда Киелі кітаптарды оқуға және көшіруге пайдаланған. Жаңа негіз король Роберттен үлкен жеңіске (Баннокберн шайқасында король Эдуард II әскеріне қарсы) жеткен қарсаңында қасиеттінің реліктісінен (қол сүйегінен) алған көмегі үшін алғыс ретінде үлкен қаржылай көмек алды. Қасиеттінің алғашқы шіркеуі өзеннің жоғары жағында, аббатханадан сәл солтүстік-батысқа қарай және терең суы бар жерге жақын орналасқан, ол Сент-Филланның тоғаны деп аталды.

Ескерткіштер

Майн – күміс реликвиар немесе табутқа салынған, бірақ қазір жоғалған қол сүйегі. Шотландтардың Баннокберн шайқасындағы жемісі Сент-Филланның қолының болуымен байланысты болды, оны Инчафрей аббаты шайқас алаңына әкелген. Киллин қаласындағы жүн тоқу фабрикасында Сент-Филланның емдік қасиеттері бар деп сенетін өзен тастарының жиынтығы әлі де сақтаулы. Дәл осы тасты ауру жерге белгілі бір ретпен айналдыру арқылы емделеді деп ойлаған. Сент-Филланға ерекше құрмет көрсетілген жерлер – Ирландияның Уэстмит графтығындағы Клуан Мавскуа, Шотландияның Ренфрушир графтығындағы Хьюстон және Килелан ауылдары. Ал 8-немесе 9-ғасырларда Шотландияның Пертшир графтығындағы Стратфилан жерінде оған арналған ежелгі монастырь болған, ол, сол заманғы көптеген діни орындар сияқты, кейіннен секуляризацияланды.

Қамқорлық

Филан – психикалық аурулармен ауыратындардың қадірлісі. Стратфилан ауданында Сент-Филлан шіркеуінің қираған қалдықтары бар, ал оның жанында қасиетті суарнасы орналасқан. 19 ғасырға дейін ақыл-есі дұрыс емес адамдар осы суарнаға шомылып, қасиеттінің тілегімен емделуге тырысқан. Скотт «Мармион» поэмасында (I ән, XXIX тарау) осы суарна туралы айтады. Файф округіндегі Абердурдегі Сент-Филлан приход шіркеуі 1390 жылы алғаш рет Сент-Филланмен байланысты деп тіркелген; шіркеудің бір бөлігі кем дегенде 1123 жылға дейін, тіпті оның тарихы тығыз байланысты болған Абердур қамалынан бұрынғы кезеңге жатуы мүмкін. Пертширдегі Страт-Филлан ауданында 8-немесе 9-ғасырларда Сент-Филланға арналған монастырь болған. Сент-Филланс, Пертшир – Лох-Эрн көлінің шығыс жағындағы ауыл, 7-ғасырлық пиктік бекінісі Дундерннің қалдықтарына жақын орналасқан. Сент-Филланс – Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Муджи қалашығының жанындағы жер. Шотландтық MacLellan тегі (шотланд гаэль тілінде MacGille Fhaolain) – Сент-Филланның қызметшісінің ұрпағы деген мағынаны білдіреді.