Кіріспе
Amaranthaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы.
Автоматты таксобокс
|кескін = Chenopodium berlandieri NPS 1.jpg
|кескіннің атауы = Chenopodium berlandieri
|ата-анасы = 2
|taxon = Chenopodium
|авториті = L. (1753)
|бөлініс дәрежесі = Species
|subdivision = 132; мәтінге қараңыз
|бөлініс ref =
|синонимдер =
Agatophyton
Blitum
Botrys
Einadia Raf. (1838)
Rhagodia R. Br. (1810)
Vulvaria Bubani (1897), nom. illeg.
Chenopodium sect. Leprophyllum Dumort.
Chenopodium sect. Chenopodiastrum Moq.
|синонимдер ref = бірақ бұл Amaranthaceae тұқымдасының қалған бөлігін полифилеттік қалдырады. Дегенмен, Amaranthaceae тұқымдасының ішінде Chenopodium туысы Chenopodioideae тұқымдасының атымен аталатын мүшесі болып табылады. Олар көбінесе сілтілі топыраққа тәуелді. Қазіргі кезде, әсіресе қазтабан тұқымдарына қызығушылық артып келеді, олар глютенсіз диетаның бір бөлігі ретінде қолдануға жарамды. Quinoa майы, C. quinoa тұқымдарынан алынатын май, ұқсас қасиеттерге ие, бірақ жүгері майынан сапасы жақсы. Chenopodium майы эпазоттың тұқымдарынан алынады, бірақ ол енді бұл туысқа жатпайды. Бұрынғыда шағын, қатты қазтабан тұқымдарын пайдаланып былғары жасалған. C. album хлорофилазаның молекулалық биологиялық зерттеулеріндегі негізгі модельдік организмдердің бірі болды. Қазтабан гүлі, әсіресе кең таралған және көптеген C. album, көптеген адамдар үшін аллерген болып табылады және көктемгі аллергияның (hay fever) жиі себебі болып табылады. Осы және басқа да түрлердің тұқымдары топырақта жылдар бойы сақталуы мүмкін. Сондықтан көптеген қазтабан түрлері маңызды арамшөптер болып табылады, ал кейбіреулері инвазивті түрлерге айналды. Біз жақында бақта өскен екі-үш өсімдіктен жапырақтарды мол жинадық. Бұл жапырақтарды бланш үшін қайнаған суға салып, содан кейін оларды қарапайым шпинат сияқты пісірдік, бірақ жаңа өсімдікке қатысты бір айырмашылық бар: цикорий, шырша және қарапайым шпинаттағыдай жіптерді алып тастау қажет болмады. Біз бұл тағамды қызығушылықпен жедік – дәмі шпинатқа ұқсас, бірақ одан да жақсы, шөптің иісі аз. Егу оңай: тұқымды сәуір (қазан) айында жақсы тыңайтылған топыраққа себіңіз, өйткені өсімдік тез өседі; суарып тұрыңыз. Жапырақтарды өсімдік 50 сантиметр (шамамен 20 дюйм) биіктікке жеткеннен бастап жинауға болады. Олар тез өседі. Сегіз күннен кейін тағы бір жинауға болады, және жыл соңына дейін осылай жалғасады. Чуалар, Калифорния қаласы аймақта көптеп өсетін қазтабанға байланысты жергілікті американдық атаудан алынған, бұл, әдетте Калифорниялық қазтабан (Blitum californicum) болса керек.
|image = Chenopodium berlandieri NPS 1. jpg
|image caption = Chenopodium berlandieri
|display parents = 2
|taxon = Chenopodium
|authority = L. (1753)
|subdivision ranks = Species
|subdivision = 132; see text
|subdivision ref =
|synonyms =
Agatophyton
Blitum
Botrys
Einadia Raf. (1838)
Rhagodia R. Br. (1810)
Vulvaria Bubani (1897), nom. illeg. Chenopodium sect. Leprophyllum Dumort. Chenopodium sect. Chenopodiastrum Moq. |synonyms ref = but this leaves the rest of the Amaranthaceae polyphyletic. However, among the Amaranthaceae, the genus Chenopodium is the namesake member of the subfamily Chenopodioideae. They generally rely on alkaline soil. There is increased interest in particular in goosefoot seeds today, which are suitable as part of a gluten free diet. Quinoa oil, extracted from the seeds of C. quinoa, has similar properties, but is superior in quality, to corn oil. Oil of chenopodium is extracted from the seeds of epazote, which is not in this genus anymore. Shagreen leather was produced in the past using the small, hard goosefoot seeds. C. album was one of the main model organisms for the molecular biological study of chlorophyllase. Goosefoot pollen, in particular of the widespread and usually abundant C. album, is an allergen to many people and a common cause of hay fever. The same species, as well as some others, have seeds which are able to persist for years in the soil seed bank. Many goosefoot species are thus significant weeds, and some have become invasive species. We have recently gathered an abundant harvest of leaves from two or three plants growing in our garden. These leaves were put into boiling water to blanch them, and they were then cooked as an ordinary dish of spinach, with this difference in favour of the new plant, that there was no occasion to take away the threads which are so disagreeable in chicory, sorrel, and ordinary spinach. We partook of this dish with relish—the flavour—analogous to spinach, had something in it more refined, less grassy in taste. The cultivation is easy: sow the seed in April (October) in a well manured bed, for the plant is greedy; water it. The leaves may be gathered from the time the plant attains 50 centimetres (say 20 inches) in height. They grow up again quickly. In less than eight days afterwards another gathering may take place, and so on to the end of the year. Chualar, California is named after a Native American term for a goosefoot abundant in the region, probably the California goosefoot (Blitum californicum).
Экология
Кейбір түрлері тығыз тоғайларда өсіп, кішкентай жануарларға жасырынуға мүмкіндік береді. Қазтабан жапырақтары кейбір көбелектердің (Lepidoptera) күшіктерiнiң тағамы болып табылады. Тұқымдары көптеген құстарға тамақ ретінде қолданылады, мысалы, Еуропадағы сары оқаш (Emberiza citrinella) немесе Австралиядағы ақ қанатты жұлдызша (Malurus leucopterus). Қазтабанның патогендеріне оң полюсті ssRNA вирустары, алма сабағының ойыс вирусы, шошқа мозаика вирусы және темекінің қарауы вирусы жатады.