Кіріспе

Органикалық химиядағы реакция

Органикалық химияда Майкл реакциясы немесе Майкл 1,4 қосылысы – Майкл доноры (энолят немесе басқа нуклеофил) мен Майкл акцепторы (әдетте α,β қанықпаған карбонил) арасындағы реакция болып табылады. Бұл реакция акцептордың β-көміртегінде көміртекті-көміртекті байланыс құра отырып, Майкл аддуктын түзеді. Ол конъюгациялық қосылыстардың кең класына жатады және көміртекті-көміртекті байланыстарды қалыптастырудың ыңғайлы әдісі ретінде кеңінен қолданылады. Майкл қосылысы – диастереоселективті және энантиоселективті С–С байланысын құрудың маңызды, атомдық үнемді әдісі, және оның көптеген асимметриялық түрлері бар.

Бұл жалпы Майкл қосылысы схемасында нуклеофилдегі (Майкл донорындағы) R және R' екеуі де электронды тартып алатын топтарды (ацил, циано, нитро немесе сульфон топтары) көрсетеді, олар жақын орналасқан метилен сутегін негіз B: -мен реакцияға түскенде карбанион түзуге жеткіліктідей қышқыл етеді. Алкен үшін (Майкл акцепторы) R" тобы әдетте карбонил болып табылады, бұл қосылысты α,β қанықпаған карбонил қосылысы (энон немесе энал) етеді, немесе R" кез келген электронды тартып алатын топ болуы мүмкін.

Анықтама

Артур Майкл бастапқыда анықтағандай, реакция – кетон немесе альдегид энолатының α,β қанықпаған карбонил қосылысының β-көміртегіне қосылуы. Михаэль реакциясының қазіргі анықтамасы энолаттардан өзге нуклеофилдерді де қамтиды. Нуклеофилдердің мысалдарына қос тұрақтандырылған көміртек нуклеофилдері – бета-кетоэстерлер, малонаттар және бета-цианоэстерлер жатады. Соның нәтижесінде пайда болатын өнім өте пайдалы 1,5 диоксигенді құрылымға ие. Су, спирттер, аминдер және энаминдер сияқты көміртекті емес нуклеофилдер де α,β қанықпаған карбонилмен 1,4 қосылу арқылы әрекеттесе алады. Кейбір авторлар Михаэль қосылысының анықтамасын кеңейтіп, α,β қанықпаған карбонил қосылыстарының кез келген 1,4 қосылу реакциясын білдіреді. Дегенмен, басқалары мұндай қолдану терминологияны дұрыс емес пайдалану деп санайды және Михаэль қосылысын көміртек нуклеофилдерінің қосылуы арқылы көміртек-көміртек байланысының қалыптасуымен шектейді. Окса-Майкл реакциясы және аза-Майкл реакциясы терминдері қолданылады.

Мысалдар

Майкл реакциясының классикалық мысалдары: диэтил малонаты (Майкл доноры) мен диэтил фумарат (Майкл акцепторы) арасындағы, диэтил малонаты мен мезитил оксиді (Димедонды түзету), диэтил малонаты мен метил кротонаты, 2-нитропропан мен метил акрилаты, этил фенилцианоацетаты мен акрилонитрил және нитропропан мен метил винил кетоны арасындағы реакциялар. Майкл және альдол қосылыстарының классикалық тандемдік тізбегі – Робинсон айналуы.

1,6-Михаэль реакциясы

1,6 Майкл реакциясы α,β,δ қанықпаған Майкл акцепторының δ көміртегіне нуклеофилдік шабуыл арқылы жүзеге асырылады. 1,6 қосылу механизмі 1,4 қосылуға ұқсас, бірақ бір айырмашылығы – нуклеофилдік шабуыл Майкл акцепторының δ көміртегінде болады.

Полимерлеу реакциялары

Механизм. Майкл доноры бастапқыда аминдер, тиолдар және алкоксидтер сияқты бейтарап донорлар немесе металлға байланысқан алкил лигандтары бола алады.

Мысалдар

Сызықтық қадамдық өсім полимерлеулері – полимерлеуде Майкл реакциясының ең алғашқы қолданылған түрлерінің бірі. Майкл донорлары мен акцепторларының кең ассортименті әртүрлі полимерлерді синтездеу үшін қолданылған. Мұндай полимерлердің мысалдарына поли(амидо амин), поли(амино эфир), поли(имидо сульфид), поли(эстер сульфид), поли(аспартамид), поли(имидо эфир), поли(амино хинон), поли(энон сульфид) және поли(энамин кетон) жатады. Мысалы, сызықтық қадамдық өсім полимерлеуі редокс белсенді поли(амино хинон) полимерін шығарады, ол әртүрлі металл беттерінде коррозияға қарсы жабын ретінде қолданылады. Тағы бір мысал – дәрі-дәрмектерді жеткізуге, жоғары өнімді композиттерге және жабындарға қолданылатын желілік полимерлер. Бұл желілік полимерлер екі тізбекті өсу, фотоиндуцированный радикалды және қадамдық өсім Майкл қосылысы жүйесін пайдалана отырып синтезделеді.