Этьен Декру: Дене мүсіні мен мим өнерінің шебері

Кіріспе

Француз актері Этьен Декро (19 шілде 1898 жылы Парижде, Франция – 12 наурыз 1991 жылы Булонь-Биланкурда, Франция) – француз актері. Ол Жак Копоның Эколь дю Вье Коломбие мектебінде оқыды, онда өмірінің бойына машықтанатын дене мімігінің бастауын көріп қалды. Кино және театр актері ретіндегі ұзақ мансабында ол адам денесін басты көркемдік құрал ретінде пайдаланып, көптеген туындылар жасады.

Мансап

1923 жылы Шарль Дуллиннің шәкірті ретінде Théâtre du Vieux Colombier театрына оқуға түскен Декро, мимнің жаңаша бейнеленуін көздеп, кейіннен өзінің ерекше, жеке қозғалыс стилін дамытты. Оның алғашқы "мүсіндік мимі" Роденнің мүсіндерін еске түсіреді. Кейіннен осы пластикалық формалар "корпоральді мим" немесе денелік мим деп аталды. Оның дене жаттығулары, ішінара, қазіргі заманғы бишілер "оқшаулау" деп атап жүрген әдіске негізделген – дене бөліктерінің белгілі бір ретпен қимылдауы, ал екінші жағынан, дене салмағының орталығы өзгергенде тепе-теңдікті сақтау үшін қажетті физикалық теңдестіруге негізделген. Ол басқа студенттерді мим труппасына шақыруды жоспарлады, бірақ актерлер көп қызығушылық танытпады. 1924 жылы Vieux Colombier жабылғаннан кейін Декро Шарль Дуллиннің актерлік мектебінде, "Ателье"де сабақ берді. Жан Луи Барро да осы мектепке келді, екеуі екі жыл бойы тығыз жұмыс істеді, жеке және бірлесіп денелік мим қойылымдарын жасады. 1957 жылы немесе оған жуық уақытта Нью-Йоркке келген М. Декро 8-ші авеню мен 55-ші көшедегі студияда таңертеңгі және кешкі сабақтар өткізді. Студенттер келіп-кетіп тұрды, бірақ ақырында Этьен Декроустың Мим театрының репетицияларына дайындалғанда толық жұмыс күніне берілу талап етілді. "Крикет" театрында (Village) қойылған спектакльдердің ішінде "Фабрика", "Ағаштар", "Қаланың барлық жұмыстары" және "Жаман рух" болды. Сол кездегі студенттер қатарында Стерлинг Дженсон, Сюня Свенсон, Марджори Уокер (туған аты Оплатка) және Жел Уокер болды, ол Декро Парижге оралғаннан кейін Нью-Йоркте сабақ беруді біраз уақытқа дейін жалғастырды. 1962 жылы АҚШ-тан Парижге оралғаннан кейін ол Булонь-Бийанкур қаласында мектеп ашты, онда өмірінің соңына дейін сабақ берді. Оның мектебінен жүздеген студенттер өтті, ал мим өнерінің жаңа буыны оның зерттеулерін жалғастыруда. Декро осы жылдар бойы жасаған өнер түрі бұрынғы дәстүрлі пантомимадан мүлдем өзгеше. Оның ең белгілі шәкірттері Марсель Марсо және Пуэрто-Рикодан Луис Олива болды.

Enrolled at the Théâtre du Vieux Colombier in 1923, as a student of Charles Dullin, Decroux began to envision a newly defined vision of mime and later developed an original, personal style of movement. His early "statuary mime" recalls Rodin's sculptures. Later, more plastic forms were called "mime corporeal" or corporeal mime. An intellectual and theoretician, his body training was based in part on what modern dancers call "isolations", in which body sections move in a prescribed sequence, and, in part, on the physics of compensation required to keep the body in balance when the center of gravity is shifted. He wanted to enlist other students into a mime company, but the acting students were not very interested. When the Vieux Colombier closed in 1924, Decroux taught at the acting school of Charles Dullin, the Atelier. Jean Louis Barrault also came to the school, and the two worked closely for two years, producing corporeal mime pieces individually and together. Arriving in New York in or around 1957, M. Decroux held morning and evening classes at a studio on 8th Avenue and 55th Street. Students came and went, but eventually were required to commit to a full time regime when rehearsing for performance as The Mime Theatre of Etienne Decroux. Pieces presented at The Cricket Theatre in the Village included "The Factory," "The Trees," "All The City Works," and "Evil Spirit." Students at the time included Sterling Jenson, Sunya Svenson, Marjorie Walker (née Oplatka) and Jewel Walker, who continued to teach the classes in New York for a time after Decroux returned to Paris. Returning from the United States to Paris in 1962, he opened his school in Boulogne Billancourt where he taught almost until his death. Many hundreds of students passed through his school, and a new generation of mimes continue his research. The art form Decroux created along these years differs completely from what had previously been known as traditional pantomime. Among his better known students were Marcel Marceau and the Puerto Rican Luis Oliva.

Жарияланымдар

Paroles sur le Mime (Мим туралы сөздер) – оның әлі күнге дейін басылып жатқан жазбаларының бірі. «Мим туралы сөздерде» Декроу дәстүр мен жаңашылдықтан уақтап, «қоқыс үйіндісінің астында тұншығып жатқан» театр сахнасын «емдеудің» жолын баяндады. Ол театрдан қарапайым сөйлеуге белгілі бір мерзімге (30 жылға) немесе актер «өз үйінде жауапкершілікті өз мойнына алғанға» дейін тыйым салу қажет екенін айтты; яғни, өзінің экспрессивті физикалық мүмкіндіктерін толыққанды пайдалана алуы керек. 20 жыл бойы барлық дауыстық дыбыстарға тыйым салынды, содан кейін дауыс (және ақырында түсінікті сөйлеу) актердің бақылауында, қажет болған жағдайда ғана пайдаланылатын, жалқаулық немесе жаңашылдықтан гөрі пайда болады. Оның тыйымдары төмендегідей:

30 жыл бойына әлдебір жат өнерге тыйым салу. Біз тұрғын бөлменің орнына театрдың өзін қоямыз, мақсатымыз – барлық қиялды әрекеттерге арқау болу. Осы 30 жылдық кезеңнің алғашқы 10 жылында: сахнада орындықтар, баспалдақтар, террасалар, балкон сияқты биіктіктерге тыйым салу. Актер өзінің биік, ал серігінің төмен екенін көрсетуі керек, тіпті олар шын мәнінде қатар тұрса да. Кейіннен, актер үшін одан да қиындықтар туғызатын жағдайда, биіктіктің кейбір түрлеріне рұқсат ету. Осы 30 жылдық кезеңнің алғашқы 20 жылында: кез келген дауыстық дыбысқа тыйым салу. Содан кейін бес жыл бойы сөзсіз айқай-шуға рұқсат ету. Соңында, 30 жылдық кезеңнің соңғы бес жылында сөздерге рұқсат беру, бірақ оларды актер өзі ойлап табуы керек. Осы соғыстан кейін – тұрақтылық. Пьесалар мына ретпен құрастырылуы керек:
А. Жұмыстың негізі ретінде қызмет ететін жазбаша әрекеттің сызбасы. Б. Актер әрекетін еліктеу, содан кейін оны сөзсіз дыбыстармен сүйемелдеу, содан кейін мәтінін импровизациялау. C. Драматургтің мәтінді бір сөзді де қоспай, таңдалған тілге аударуы. D. Жат өнердің қайта пайда болуы, бірақ оны актерлер орындайды. Ал актер өз үйінің иесі болғанда, ол бишілер, әншілер мен музыканттарды қажетті және нақты міндеттерге жұмысқа тартады. Содан кейін плакатта мына жазу шығады: «Текстті жасаған – мырза Секундо» (Декроу, 1985, 26–27-беттер).