АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Кертисс» су ұшағына қызмет көрсету кемесі

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тендері

USS Curtiss (AV 4) – АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған алғашқы, арнайы мақсаттағы су ұшақтарын қызмет көрсету кемесі. Ол Атлант мұхиты арқылы алғаш ұшқан Curtiss NC 4 ұшағын жобалаған американдық әскери-теңіз авиациясының пионері Гленн Кертистің құрметіне аталған.

Құрылыс

Кертисс 1938 жылдың 25 наурызында Нью-Джерси штатының Камден қаласындағы «Нью-Йорк кеме құрылысы корпорациясы» (New York Shipbuilding Corporation) компаниясында салынды. Кеме 1940 жылдың 20 сәуірінде теңізге спускалды, оның қанаттасушысы Г. С. Уилердің әйелі болды және 1940 жылдың 15 қарашасында құрамына қабылданды.

Дизайн

Кертисс класы – АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған алғашқы су ұшақтарын тасымалдау кемелері. Бұрынғы кемелер жүк тасымалдау кемелерінен қайта жабдықталған болатын. Олар ұзақ қашықтықтағы патрульдік су ұшақ эскадрильяларына алдыңғы қатардағы қолбасшылықты қамтамасыз ету үшін жобаланған. Осы мақсатта, олар төрт 38 калибрлі екі мақсатты қарумен, сондай-ақ жөндеу және техникалық қызмет көрсету жабдықтарымен, алдыңғы аймақтарда көптеген айлар бойы жұмыс істеуге қажетті жабдықтармен жарақталған. Кемелердің кормасында үлкен су ұшақтарының палубасы орналасқан, ал оның алдындағы суперқұрылымда техникалық қызмет көрсету шеберханалары орналасқан. Олар үш үлкен кранмен салынған, біреуі корманың оң жағында, екіншісі – портовый жағындағы суперқұрылымның кормасында, ал қалған кран кеменің ортасында орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі кемеде де кеме ортасындағы оң жақтағы кран демонтаждалып, орнына «Оерликон» зениттік пулеметі орнатылды. 5 дюймдік қарулардың екеуі кормалық суперқұрылымның қарама-қарсы жақтарында орналасты, ал қалған екеуі кеменің басында суперфайрингтік конфигурацияда болды. Олардың суыру сыйымдылығы , ұзындығы 160,63 метр, ені 21,03 метр және сусымасы 6,71 метрді құрады. Олар төрт «Бабкок және Вилкокс» қазандығынан қуат алып, бір жұп редукторлы турбиналар мен валдарды айналдырды және шамамен жылдамдыққа ие болды. 5 дюймдік қаруларымен қатар, олар үш төрттік «Бофорс» әуе шабуылына қарсы (АА) қаруымен және екі екілік 40 мм АА қаруымен қаруланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Альбемарлдегі» екі алдыңғы 5 дюймдік қару да жабылды, ал «Кертистегі» тек алдыңғы 5 дюймдік қару ғана жабылды. Сонымен қатар, екі екілік 40 мм және 12 20 мм АА қаруы қосылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Кертисс 1941 жылдың көктеміне дейін Вирджиния штатының Норфолк қаласынан және Кариб теңізінде жаттығулар мен флоттық жаттығулар үшін қызмет етті. Ол алғашқы RCA CXAM 1 радарымен жабдықталған 14 кемеден бірі болды. 26 мамырда ол Перл-Харборға бағыт алды, онда жергілікті күзет кемесі болып қызмет етті, сондай-ақ екі патрульдік бомбалаушы эскадрильясын қамтамасыз етті. 15 қазан мен 9 қараша аралығында ол Уэйк аралына сапар жасады, онда гарнизонды нығайту үшін әуе экипажы мен жүк тасыды.

Перл-Харбор

Жапония Перл-Харборға шабуыл жасағанда, «Кертисс» ұшақ жолға шығып, шабуылдаған жапон ұшақтарына қарсы атыс ашты. 08:36-да ол жапондық шағын су асты кемесінің перископын көріп, оқ атты. Осы су асты кемесінен атылған торпеда «Кертисс» кемесін өткізіп жіберіп, Перл-Ситидегі докқа тиді. Төрт минуттан кейін сол су асты кемесі қайтадан су бетіне шықты және тағы да суға түсуге дейін атыспен зақымдалды, содан кейін «Монган» эсминеці су асты кемесін тереңдік зарядтарымен және шабуылмен баттырды. 09:05-те «Кертисс» жапон ұшағын атып түсірді, ол ұшақ No. 1 кранға құлап, жараланғандар мен өртке себеп болды. Үш минуттан кейін оған «Айчи D3A» шомылу бомбалаушысы шабуыл жасады. Осы ұшақтың бомбасы «Кертисс» кемесінің зақымдалған кранның жанындағы жеріне тиіп, палуба астында жарылып, ангар, негізгі палубалар мен No. 4 манипуляциялық бөлмесі өртеніп кетті. Зақымдалған ұшақ кеменің сол жақ бортынан құлады. 19 адам қаза тауып, көптеген адамдар жараланғандықтан «Кертисс» экипажы өртті сөндіріп, шұғыл жөндеу жұмыстарын бастады. 28 желтоқсанда ол Сан-Диегоға (Калифорния) толық жөндеуге және зақымдалған кранды «Оерликон» зениттік пулеметімен алмастыруға жолға шықты. Оның жөндеу жұмыстары төрт күн ішінде аяқталып, ол 1942 жылдың 13 қаңтарында Перл-Харборға оралды. Ол мамыр айына дейін Самоа, Сува және Нумеадағы базаларға адамдар мен жабдықтарды тасымалдауды бастады.

Нумея мен Соломон аралдары

Перл-Харбордан 1942 жылдың 2 маусымында шығып, 16 маусым мен 4 тамыз аралығында Нумеа әскери базасында Оңтүстік Тынық мұхиты Әскери-әуе күштері командирінің флагманы болды. Содан кейін 9 шілде 1943 жылға дейін Судағы кеме, флагман, жөндеу және жабдықтау кемесі ретінде Соломон операцияларында қатысқан эсминецтер мен шағын кемелерге қызмет етті. Сан-Францискода күрделі жөндеуден өткеннен кейін, 7 қарашада Эллис аралдарындағы Фунафутиге келді, Фунафутиде орналасқан Орталық Тынық мұхиты Әскери-әуе күштері командирінің флагманы ретінде 1943 жылдың 29 желтоқсанына дейін қызмет етті. Одан кейін Таравада 1943 жылдың 31 желтоқсанынан 1944 жылдың 8 наурызына дейін, Кваджалейнде 10 наурыздан 26 маусымға дейін, Эниветокта 27 маусымнан 9 тамызға дейін, Сайпанда 1944 жылдың 12 тамызынан 1945 жылдың 1 қаңтарына дейін және соңында Гуамда 2 қаңтардан 7 ақпанға дейін қызмет етті.

Окинава

Сан-Францискодағы жөндеуден кейін, Curtiss Окинаваға аттанды, 1945 жылғы 22 мамырда 1-ші флот әуе қанатының командирінің штаб-кемесі ретінде қызмет ету үшін жетті. 21 маусымда камикадзе және оның бомбасы кеме корпусында екі тесік жасап, үшінші палубада жарылыс болды, нәтижесінде 35 адам қаза тауып, 21 адам жараланды. Кемедегі зардапты бақылау шаралары оны судан шығарды және төрт күннен кейін Mare Island әскери-теңіз базасында күрделі жөндеуге жіберілді.

Соғыстан кейінгі

Батыс Тынық мұхитындағы Флотқа қайта қосылған «Кертисс» 1945 жылдың 5 желтоқсанында Окинавада 1-ші Әуе қанат командирін, сонымен қатар 75-ші жедел топ командирін алып қосты. 1946 жылдың мамырынан 1947 жылдың маусымына дейін «Кертисс» командалық құрамында 1941 жылдың желтоқсанында Уэйк аралының қорғанысы кезінде қолбасшылық еткен капитан Уинфилд Скотт Каннингэм болды. «Кертисс» флоттық жаттығуларға қатысып, Формоза бұғазында патрульдік эскадрильялармен өзара іс-қимыл жасады, алыс базаларға адамдар мен жабдықтарды тасымалдады және 8 наурыз 1947 жылға дейін Қытайдың Цинтао қаласына бірнеше рет сапар шекті. 1948 жылы «Кертисс» «Sandstone» операциясы үшін бірнеше атомдық қаруларды алып, Эниветокке келді. Содан кейін ол Батыс жағалауына оралды, ал Аляска суларында жаттығулар жасап, 1949 жылдың басында Сан-Францискоға қайтып келді. «Кертисс» 1949 жылдың басына дейін Калифорния жағалауында бірнеше флоттық және оқу жаттығуларында болды. Ол Аляска суларында үш апталық амфибиялық операциялар кезінде 1-ші Флот командирінің флагманы ретінде қызмет етті. 1949 жылдың жазында Сиэтл маңында амфибиялық жаттығулар кезінде бұл команданың флагманы ретінде қызметін жалғастырды. Корея соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, 1950 жылдың шілдесінде «Кертисс» Сан-Диегодан шығып, 7-ші Флотқа қосылды және Корея бұғазында қарауылдады. Ивакуни мен Куре порттарынан шығып, ол екі «Мартин PBM Mariner» эскадрильясын және Корея аумағында жұмыс істейтін британдық «Short Sunderland» эскадрильясын қамтамасыз етті. 1951 жылдың 14 қаңтарында Сан-Францискоға қайтып келді. 1951 жылдың 23 ақпанынан 13 маусымына дейін «Кертисс» «Operation Greenhouse» операциясының флагманы болды және Эниветоктегі атомдық сынақтар кезінде азаматтық және әскери техниктердің базасы болды. Сондай-ақ, ол метеорологиялық ақпаратпен қамтамасыз етіп, қайықтар паркін басқарды. «Кертисс» 1952 жылдың 29 қыркүйегіне дейін Сан-Диегода қызмет етті. Одан кейін ол «Operation Ivy» операциясы кезінде алғашқы сутекті бомба жарылғанда, флагман ретінде Эниветокке қайта бағытталды. Сан-Диегоға қайтып келген соң, 4 желтоқсанда Батыс жағалауында жүзіп өтіп, 1953 жылы Мексиканың Акапулько қаласына барды. 1954 жылдың 10 қаңтарынан 28 мамырына дейін «Operation Castle» операциясына қатысты. 1954 жылдың қараша-желтоқсанында тікұшақ алаңымен жабдықталған «Кертисс» 1955 жылдың наурыз айында Калифорния жағалауында кең ауқымды амфибиялық жаттығуларға қатысты. 1956 жылдың 21 наурызынан 8 тамызына дейін «Operation Redwing» операциясына қатысып, Эниветоктегі атомдық сынақтарға қатысты, осы кезеңде Әскери-теңіз күштері министрінің орынбасары келіп қонақ болды. Бірінші Флоттың флагманы ретінде 1956 жылдың 20 қыркүйегінде Дания Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы вице-адмирал А. Х. Ведель келіп сапар шекті. «Кертисс» 1956 жылдың 27 желтоқсанында Сан-Диегодан «Operation Deep Freeze II» операциясына аттанды, қыстауға кеткен матростар мен Халықаралық геофизикалық жыл бағдарламасына қатысуға барған ғалымдарды алып жүрді. 1957 жылдың 12-15 қаңтарында Жаңа Зеландияның Литтлтон портына келді, 19 қаңтарда Макмердо бұғазына кірді және жүктерді тікұшақпен «Glacier» мұзжарық кемесіне жеткізді. 21-28 қаңтар аралығында ол адамдар мен жүктерді сол тәсілмен жағаға түсірді, мұз тірегіне тікелей ілініп тұрды, содан кейін 30 қаңтардан 6 ақпанға дейін Little America-да осы операцияларды жалғастырды. Ол Окума шығанағы мен Сулцбергер шығанағында мұзды барлау жүргізіп, 10 ақпанда Макмердо бұғазынан кетті. Ол Порт Литтлтон, Окленд (Жаңа Зеландия) және Сидней (Австралия) қалаларында тоқтады, содан кейін 25 наурызда Сан-Диегоға қайтып келді, мұздан келген зақымды жөндеу үшін. Ол 1957 жылдың 24 қыркүйегінде резервке жіберілгенге дейін жергілікті операцияларын жалғастырды. «Кертисс» 1963 жылдың 1 шілдесінде Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды және 1972 жылдың ақпанында металл тескілеуге сатылды.

Rejoining the Fleet in the Western Pacific, Curtiss embarked Commander, Fleet Air Wing 1, who was also Commander Task Force 75, at Okinawa, on 5 December 1945. From May 1946 to June 1947, Curtiss was commanded by Captain Winfield Scott Cunningham, who was in command at Wake Island during the defence in December 1941. Curtiss joined in fleet exercises, operated with patrol squadrons in the Formosa Strait, ferried men and supplies to outlying bases and made several visits to Tsingtao, China, until 8 March 1947, when she sailed for the west coast for overhaul and alterations recommended by the Atomic Energy Commission for the storage of scientific equipment. In 1948, Curtiss arrived at Eniwetok, with several atomic weapons on board for the exercise "Operation Sandstone". Afterwards she returned to the West Coast before being engaged in exercises in Alaskan waters, returning to San Francisco, in early 1949. Curtiss operated off the California coast on a number of fleet and training exercises until early in 1949, when she served as flagship for Commander 1st Fleet for three weeks of amphibious operations in Alaskan waters to evaluate cold weather equipment. She continued to serve as flagship for this command during amphibious exercises off Seattle, Washington, during the summer of 1949. Shortly after the outbreak of the Korean War, Curtiss sailed from San Diego, to join the 7th Fleet, in July 1950, on patrol in the Korea Strait. Sailing out of Iwakuni and Kure, she tended two Martin PBM Mariner squadrons and a squadron of British Short Sunderlands operating over Korean territory. She returned to San Francisco, on 14 January 1951, for further alterations to fit her as a base for scientific work. From 23 February to 13 June 1951, Curtiss served as flagship for "Operation Greenhouse" and was the base for civilian and military technicians during the atomic tests at Eniwetok. She also provided meteorological information and operated a boat pool. Curtiss served at San Diego, in local operations until 29 September 1952, when she again sailed to Eniwetok, as flagship during the atomic tests of "Operation Ivy", during which the first hydrogen bomb was detonated. Returning to San Diego, on 4 December, she cruised the west coast, and visited Acapulco, Mexico, in 1953. From 10 January to 28 May 1954, she participated in "Operation Castle". Fitted with a helicopter deck in November–December 1954, Curtiss engaged in a large scale amphibious exercise on the coast of California in March 1955. From 21 March to 8 August 1956, she took part in "Operation Redwing", the atomic tests at Eniwetok, during which she was visited by the Assistant Secretary of the Navy. As flagship for the First Fleet, she was visited by Vice Admiral A. H. Vedel, Commander in Chief of the Royal Danish Navy on 20 September 1956. Curtiss departed San Diego, on 27 December 1956, for "Operation Deep Freeze II", carrying sailors of the wintering over party, and scientists to take part in the International Geophysical Year program. Calling at Port Lyttelton, New Zealand, from 12 to 15 January 1957, she entered McMurdo Sound, on 19 January, and transferred cargo by helicopter to the icebreaker Glacier. From 21 to 28 January, she put men and cargo ashore in the same manner as she lay moored to the ice shelf, continuing these operations at Little America, from 30 January to 6 February. She carried out ice reconnaissance to Okuma Bay and Sulzberger Bay, then departed McMurdo Sound, on 10 February. She called at Port Lyttelton, Auckland, New Zealand, and Sydney, Australia, before returning to San Diego, on 25 March, to undergo repairs for ice damage. She continued her local operations until placed out of commission in reserve on 24 September 1957. Curtiss was struck from the Naval Vessel Register on 1 July 1963, and was sold for scrapping in February 1972.