Кіріспе
9 ғасырдағы Мерсия патшасы және киелі
Киелі Кенельм (немесе Кинелем) – англосаксондық киелі, ортағасырлық Англияда құрметтелген және Кентербери әңгімелерінде (The Nun's Priest's Tale, 290–301 жолдар, онда әтеш Шаунткллер өзінің әйелі Пертелотаға болжамдық армандардың рас екенін көрсетуге тырысады) еске алынған. 12 ғасырда жазған Уильям Малмсберилік: «Кенельмнің мерекесі күні Англияда Винчкомбқа қарағанда көбірек паломниктер келетін жер болған емес» деп жазған. Аңыз бойынша, Киелі Кенельм – Мерсия патшалық отбасының мүшесі, жас патша және шейіт. Ол қауіп туралы ескертетін болжамдық арман көргеніне қарамастан, амбициялы туысының қолынан қаза тапты. Оның денесі жасырылғаннан кейін, керемет оқиға арқасында табылып, Винчкомб монахтарымен үлкен қасиетті орынға жеткізілді. Ол бірнеше ғасыр бойы сол жерде қалды. Бұл аңызбен ең байланысты екі жер – оның өлтірілген жері деп саналатын Бирмингемнің оңтүстігіндегі Клент-Хиллз және оның денесі жерленген Челтенхэмге жақын Глостерширдегі Винчкомб қалашығы. Кенелстоу ауылындағы 12 ғасырдан сақталған Киелі Кенельм шіркеуі қазір Клент-Хиллздегі Ромсли ауылының ішінде, бірнеше үймен бірге тұр. Көп жылдар бойы ауыл тұрғындары Киелі Кенельм күнін (17 шілде) ауылдық жәрмеңкемен және «пасторды алмамен ататын» ежелгі дәстүрмен тойлап өткізді – бақытсыз дін қызметкерін алмалармен шашып тастады.
Винчкомб абатлығы
Сент-Кенлем туралы ең алғашқы әңгіме 12 ғасырдағы Винчкомб аббаттығының қолжазба көшірмесінде сақталған, ол Уилфин есімді Ворчестер монахынан алынған деген мәлімдеме жасайды. Басқа да жазбалардағы оқиғалар осы дереккөзден тараған болып көрінеді. Осы қолжазбадағы оқиға былай баяндалады: 819 жыл (немесе 821 жыл?) Мерсияның Коэнвульфы қайтыс болды, өзінен кейін екі қызы – Квендрида (Квентрит) және Бургенхильда, сондай-ақ оның орнына тағайындалған жеті жасар ұлы Кенелмді қалдырды. Квендрида кіші інісіне қызғанышпен қарады және егер ол өлтірілсе, патшайым бола алады деп ойлады. Сондықтан ол өзінің сүйіктісі Аскобертпен, ағасының тәрбиешісі және қамқоршысымен сөз байласып, оған ақша берді. «Мен патшалыққа ие болуым үшін ағамды өлтір» деді ол. Ворстершир ормандарында аң аулау кезінде осыған мүмкіндік туды. Ойынға барар алдындағы түні Кенелм түсінде гүлдермен және шамдармен безенген үлкен ағашқа көтерілгенін көрді. Биіктен ол өзінің патшалығының төрт жағын да көріп, үш жағы оған бас иіп құрмет көрсетсе, төртіншісі ағашты құлағанша кесіп тастай бастады. Содан кейін Кенелм ақ құсқа айналып, қауіпсіз жерге ұшып кетті. Оянғаннан кейін жас патша түсін өзінің күтушісіне, түстерді түсіндіруді білетін дана әйелге айтты. Ол баланың өлуге тағдырланғанын білгендіктен жылады. Аң аулаудың бірінші күні шаршаған және ыстықтан мазасы қалған жас Кенелм демалу үшін ағаш астына жатып алды. Аскоберт кісі өлтіруге дайындалып қабір қазды, бірақ бала кенеттен оянып, оған ескерту жасады: «Мені мұнда өлтіру бекерлік, себебі мен басқа жерде өлтірілуім керек. Мұның куәсі ретінде, мына таяқтың гүл ататынын көріңіз». Ол таяғын жерге тыққанда, ол бірден түбірленіп, гүлдей бастады. Кейінгі жылдары ол Сент-Кенлемнің күлі деп белгілі болған үлкен күл ағашына айналды. Осы оқиғадан алаңдаған Аскоберт кішкентай патшаны Клент төбелеріне алып барды. Бала «Те Деум» әнін айта бастағанда, кісі өлтіруші оның басын кесіп, құлаған жеріне көміп тастады. Кенелмнің жаны кітапты ұстап алып бара жатқан көгершін түрінде көтеріліп, Римге ұшып барып, кітапты Рим папасының аяғына тастады. Кітапта былай деп жазылған: «Тікеннің астындағы сиырдың арасында, басы кесілген кедей Кенелм патша жатыр». Сондықтан Рим папасы Кентербери архиепискобына хат жазып, Кенелмнің денесін іздеу үшін Мерсияның астанасы Винчкомбтан топты жіберді. Жолда жүргенде, олар Ворстерширдегі бұтаның үстінен жарқыраған жарық көріп, оның астында Кенелмнің денесін тапты. Денесін көтеріп алғанда, жерден бұлақ ағып шығып, өзенге айналды, одан ішкен әркімнің денсаулығы жақсарды. Содан кейін денесі салтанатты түрде Винчкомбке жеткізілді, бірақ Авон өзеніндегі Пайрифорд деп аталатын арнада жерлеу тобын Ворчестер аббаттығының қарулы тобы қарсы алды, олар да сүйектерге иелік етуді талап етті. Дау келесідей шешілді: келесі күні таңертең қай тарап бірінші оянса, сол жүлдеге ие болады. Бұл Винчкомб монахтарының жеңісі болды. Алайда келісімге қарамастан, оларды Ворчестер тобы тығыз қудалады. Жылдам жүріп шаршаған олар Винчкомб аббаттығының көрінісіне жетіп тоқтады. Олар өз таяқтарын жерге тигізгенде, көктем ашылып, оларды жаңартып, Royal Mercian Abbey-ге баруға мүмкіндік берді, онда қоңыраулар адамның қолысыз естілді. Содан кейін Квендрида осы қоңыраудың не екенін сұрап, ағасының денесі қалай аббаттыққа әкелінгенін естіді. «Егер бұл рас болса, - деді ол, - екі көзім осы кітапқа түсіп қалсын», - деді ол, содан кейін оның екі көзі де оқып жатқан Забур кітабына құлап кетті. Одан кейін ол да, оның сүйіктісі де қайғылы түрде қайтыс болып, денелері орға лақтырылды. Әйгілі Кенелмнің қалдықтары құрметпен жерленді және ол содан бері шейіт ретінде құрметтеледі. Оның мерекесі 17 шілдеде, Винчкомбке аударылған күні тойланады.
In AD 819 (or 821? ), Coenwulf of Mercia died, leaving two daughters, Quendryda (Cwenthryth) and Burgenhilda, and a son, a child of seven years old, named Kenelm, who was chosen to succeed him. Quendryda envied her little brother and thought that if he were killed, she might reign as Queen. She therefore conspired with her lover, Askobert, her brother's tutor and guardian, and gave him money, saying, 'Slay my brother for me, that I may reign'. In the Forests of Worcestershire, on a hunting trip, the opportunity arose. The night before the hunting trip, Kenelm had a dream in which he climbed a large tree decorated with flowers and lanterns. From on high, he saw all four quarters of his kingdom. Three bowed down before him, but the fourth began to chop away at the tree until it fell. Then Kenelm transformed into a white bird and flew away to safety. On waking, the young king related his dream to his nanny, a wise old woman skilled in interpreting dreams. She wept, for she knew that the boy was destined to die. In the middle of the hunt's first day, young Kenelm, tired and hot, decided to lie down beneath a tree to rest. Askobert began to dig a grave, in preparation for the murder, but the boy suddenly awoke and admonished him, 'You think to kill me here in vain, for I shall be slain in another spot. In token, thereof, see this rod blossom'. As he thrust his stick into the ground, it instantly took root and began to flower. It grew, in years after, to be a great ash tree, which was known as St Kenelm's Ash. Unperturbed by this turn of events, Askobert took the little king up to the Clent Hills, and as the child began to sing the Te Deum, the assassin smote his head clean off and buried him where he fell. Kenelm's soul rose in the form of a dove carrying a scroll, and flew away to Rome where it dropped the scroll at the feet of the Pope. The message on the scroll read: 'Low in a mead of kine under a thorn, of head bereft, lieth poor Kenelm king born'. Accordingly, the Pope wrote to the Archbishop of Canterbury, who commissioned a party from the Mercian capital, Winchcombe, to seek the body. As they walked, they saw a pillar of light shining over a thicket in Worcestershire and beneath it the body of Kenelm. As it was taken up, a rushing fountain burst out of the ground, and flowed away into a stream, which brought health to anyone who drank from it. The body was then solemnly carried towards Winchcombe, but at the ford called Pyriford over the River Avon, the burial party was met by an armed band from Worcester Abbey who also claimed title to the remains. The dispute was settled as follows: whichever party woke first on the following morning could take the prize. This proved to be the monks from Winchcombe. Despite their agreement, however, they were closely pursued by the Worcester party. Exhausted from their rapid march, they stopped just within sight of Winchcombe Abbey. As they struck their staffs into the ground, a spring burst forth, and this refreshed them so that they were able to press on to the Royal Mercian Abbey at Winchcombe, where the bells sounded and rang without the hand of man. Then Quendryda asked what all this ringing meant and was told how her brother's body was brought in procession into the abbey. 'If that be true,' said she, 'may both my eyes fall upon this book', and then both her eyes fell out of her head upon the Psalter she was reading. Soon after, both she and her lover died wretchedly, and their bodies were cast out into a ditch. The remains of Saint Kenelm were buried with all honour and he has since been revered as a martyr. His feast day is celebrated on 17 July, the date of his translation to Winchcombe.
Оңтүстік ағылшын аңызы
Сент-Кенелм туралы аңыз он үшінші және он төртінші ғасырларда жинақталған Оңтүстік ағылшын аңызы деп аталатын ортағасырлық орта ағылшын тіліндегі қасиеттілердің өмірлерінен құралған жинаққа енгізілген. Ол Уинчкомб аббаттығындағы он екінші ғасырдағы қолжазбадағы оқиғаға ұқсас, бірақ мынадай қосымшамен: Клент төбелерінде Сент-Кенелмді өлтіріп, жасырын жерлегеннен кейін сиыр келіп, керемет түрде Кенелмнің қабіріне қонды, күні бойы ештеңе жемей, әр түнде толы иісімен қайта оралды. Квендрида өлтірілген ағасының атын еске алуға тыйым салған еді, ал оның есімі ұмытылып бара жатқанда, Құдай оның есімі толығымен жоғалмауы үшін осы сиырды сол жерге отырғызды. Аудандағы барлық адамдар осы сиырдың ерекше мінез-құлқы туралы білді. Жануарды жақыннан бақылап, тікенді бұтақтың жанында отырып, күні бойы ештеңе жемейтінін, ал кешке және таңертең керемет түрде сүтке толы болатынын көрді, және бұл көп жылдар бойы созылды. Осы аңғар Каубах деп аталды. Бір күні Римдегі Папаның шіркеуіне ақ көгершін ұшып келіп, Сент-Кенелмнің денесі Клент төбелеріндегі Каубах деген жерде жатыр деген хабар жеткізді. Бұл туралы Кентерберий архиепископы Вулфредке хабарласып, Вустерширге экспедиция жіберді, ондағы жергілікті тұрғындар сиырдың арқасында дене қайда жатқанын бірден анықтады. Оның денесі қазылып алынғанда, Сент-Кенелм жатқан жерде керемет көктем пайда болды, дәл сол Винчкомб нұсқасындағыдай, және қазір бұл нұсқаға адалдықпен орындалуда.
Жүру
Сент-Кенелмнің өмірін еске алуға арналған екі ұзақ қашықтыққа саяхат бар, екеуі де Клент пен Винчкомбті байланыстырады, бірақ маршруттары әртүрлі. Біреуі Сент-Кенелм жолы деп белгілі, екіншісі – Сент-Кенелм бағыты.