Кіріспе

Америкалық федералды заң

Пальма жексенбісі келісімі, ресми түрде Тереза Мари Шиавоның ата-анасына көмек көрсету туралы заң ретінде белгілі, 2005 жылдың 21 наурызында Конгресс қабылдаған заң. Бұл заң Терри Шиавоның ісін федералды сотқа көшіруге мүмкіндік берді. "Пальма жексенбісі келісімі" деген атауды Палатадағы көпшілік көшбасшысы Том Делей бұл заңның Пальма жексенбісі күні қабылданғанын еске салып берді. Терри Шиавоның ата-анасының оның өмірін сақтау туралы барлық федералдық өтініштері мен шағымдары қабылданбады, ал АҚШ Жоғарғы Соты істі қараудан бас тартты. Бұл АҚШ-тың федералды заңнамасынан өзге, Терри Шиаво ісіне қатысты Флорида штаты және федералдық деңгейде кең ауқымды үкіметтік араласулар болды, бірақ олардың ешқайсысы оның тамақтандыру түтігін алып тастауға кедергі келтірмеді.

Актінің қабылдануы

19 наурызда Конгресс басшылары істі штаттық соттан федералдық сотқа беру туралы заң жобасын дайындап жатқанын мәлімдеді. 20-21 наурыздың таңғы сағаттарында Конгресс шұғыл заңнаманы бекітті. Сенат алғаш рет 20 наурызда, Palm Sunday күні, сенаторлар Билл Фрист (R TN), Рик Санторум (R PA) және Мел Мартинес (R FL) 30 дауыспен (бірауыздан) заң жобасын (S. 686 CPS) мақұлдады. Заң жобасы Өкілдер палатасына сағат 21:02-де жіберілді, ал ерекше жексенбілік отырыста талқылаулар жалғасты. Дауыс беру кезінде заң жобасы 203-58 дауыспен қабылданды (156 республикашыл және 47 демократ қолдады, 5 республикашыл және 53 демократ қарсы болды), ал 174 өкіл (74 республикашыл және 100 демократ) дауыс беру кезінде қатыспады. Дауыс беру сағат 12:41 EST-де аяқталды; Президент Буш Техас штатының Кроуфорд қаласындағы Prairie Chapel Ranch ранчосынан демалысынан Вашингтонға оралды және заң жобасына сағат 1:11-де қол қойды, осылайша ол 109-3 мемлекеттік заңға айналды.

Қаулылар

Бұл заң тек Терри Шиавоның ата-анасына қатысты, Терри Шиавоның өзіне емес, және федералдық соттарға оның конституциялық құқықтарының бұзылуы туралы шағымдарды қарау құқығын берді, бұрынғы штаттық сот шешімдерін ескермей (де-факто жаңадан қарау, бұл іс жүзінде алдыңғы он жылдық сот процесін күштен шығарды). Алайда, Конгресс Шиаво үшін жаңа мазмұндық құқықтар құруға тырыспады, сондай-ақ федералдық сотқа қарау барысында тамақтандыру түтігін қайта орнатуды бұйыруды талап ететін ешқандай ережелерді қоспады. Іс жүзінде, бұл заң тек тамақтандыру түтігін алып тастауды ғана кейкейтті. Штаттық соттағыдай, ата-ананың федералдық талаптары федералдық судья Джеймс Д. Уиттемор және содан кейін Бірінші округтің апелляциялық соты тарапынан қабылданбады. Соңында АҚШ Жоғарғы Соты сертификат беруден бас тартты, бұл ұзаққа созылған сот процесіне нүкте қойды.

Сындар

Бұл акт бірнеше себеппен сыналып жатыр. Заң президент Буш қол қойғанға дейін Сенаттан өтпеді. Сенаторлардың көпшілігі (яғни, 100-ден 51-і) кворумды қамтамасыз ету үшін қажет, ал заң жобасы бойынша дауыс беру кезінде 100 сенатордың тек үші ғана қатысты. Дегенмен, Сенат (және Өкілдер палатасы) өз жұмыстарын кворумның әрқашан бар деген тұжырыммен жүргізеді, егер толық кворумды тексеру немесе тізімді дауыс беру оны дәлелдемесе (мысалы, Сенаттағы 51 дауыс немесе жауап алмаса). Заң тек бір адамға қатысты. Бұл заң АҚШ Конституциясымен тікелей тыйым салынған аттандар заңдарымен салыстырылды. Кейбіреулер бұл заңдық тұрғыдан дұрыс емес талдау деп санайды, себебі аттандар заңдары жеке құқықтарды алып тастайды, оларды берудің орнына. Алайда, Майкл Шиавоның Терридің қамқоршысы ретінде оның атынан шешім қабылдау құқығы жоққа шығарылды. Сонымен қатар, кейбір сарапшылар нақты бір адамдарға арналған заңдарды жасау – нашар заң шығару тәжірибесі, себебі осыған ұқсас жағдайдағы басқа адамдар көмек алмайды, осылайша олардың тең қорғалу құқығы бұзылады. Элизабет Морган заңын күштен жоюға көмектескен заңгер Джонатан Турлидің блогында жауап берушілер де осы пікірді білдірді. Бірақ, жеке заң жобалары – нақты бір немесе бірнеше адамға бағытталған заң жобалары – АҚШ Конгресінде кең таралған, сондықтан Өкілдер палатасының Ережелерінің XV-бабы әр айдың бірінші және үшінші сейсенбісінде жеке заң жобаларын қарастыру үшін күнтізбе белгілейді. Бұл заң билік бөлінісін бұзу болып табылды. Көптеген сарапшылар Конгресс өкілеттігін асырып, соттардың шешімін өз пікірімен алмастырып, соттарға қалай әрекет ету керектігін көрсеткенін айтты. Бұл мәселеге қатысты сынды судья Стэнли Фрэнсис Бирч 2005 жылғы 30 наурыздағы АҚШ-тың 11-ші апелляциялық округінің шешіміне жасаған қарсы пікірінде жан-жақты баяндады. Судья Бирч былай деді: Егер заңда тек III-бапқа сәйкес құзыреттілік қарастырылса, онда заң билік бөлінісінің қағидаларын бұзбас еді. Алайда, заң одан да әрі барып тұр. Заңның 2-бабына сәйкес, аудандық сот: 1) Шиаво ханымның конституциялық және федералдық талаптарын "de novo" қарауы тиіс; 2) бұл талаптардың бұрын "штаттық сотта көтерілгенін, қарастырылғанын немесе шешілгенін" ескермеуі тиіс; 3) "штаттық сот іс жүргізуінің пайдасына бас тартуға" қатыспауы тиіс; және 4) "штаттық соттарда қол жетімді құралдардың толық қолданылғанына" байланысты істі шешпеуі тиіс. Бұл ережелер федералдық соттың сот функцияларын қалай жүзеге асыруы керектігін заңмен анықтау болып табылады ("шешім қабылдау ережесі" деп аталады), сондықтан заң сот билігінің құзырына қол сұғып, билік бөлінісінің қағидасын бұзады. Конгресс актісі билік бөлінісін бұзады, егер ол федералдық соттардан өздерінің III-бап бойынша берілген өкілеттіктерін "III-баптың мәтініне, құрылымына және дәстүрлеріне қайшы келетін" тәсілмен қолдануды талап етсе. Аудандық сотқа белгілі бір тексеру стандартын белгілеу арқылы, заңның 2-бабы федералдық соттың шешім қабылдауына қалдырылған мәселеде федералдық сотқа бағыт беруге тырысады. Шындығында, тексеру стандартын белгілеу көбінесе істе шешім қабылдау ережесін анықтайды, бұл Конгрестің конституциялық өкілеттігінен асып түседі. Заң ешқандай нақты құқықтарды жасамады. Конгресс қабылдаған заң тек федералдық соттарды Флорида штатының соттарының шешімдерін қайта қарауға міндеттеді, процедуралық әділдік сақталған-сақпағанын анықтау үшін. Алайда, Флорида соттарының конституциялық талаптарға сәйкес процедуралық талаптарды бұзғанына қатысты ешқандай нақты дәлел болған жоқ. Конгресс заңда заң жобасының АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуінің 5-бабына сәйкес өмірге құқықты қамтамасыз етуге бағытталғандығын нақтылай алған болар еді. Алайда, заң жобасын қолдаған консерваторлар осы ережеге негізделген құқықтарға сүйенуге құлшынбады, себебі Жоғарғы Сот оны аборт жасауға және өмірді сақтайтын медициналық көмектен бас тартуға құқық беретін негіз ретінде де түсіндірді. Барак Обама президенттікке үміткер кезінде Сенаттың бірталай келісіммен отырысын жабуға рұқсат бергеніне екі рет өкініш білдірді, бұл бірнеше сенатордың заң жобасын енгізуіне мүмкіндік берді. 2007 жылғы 26 сәуірдегі Демократиялық партияның алғашқы пікірталасында ол Сенаттың отырысын жабуына қарсылық білдірмеуін өзінің ең үлкен кәсіби қатесі деп сипаттап, Сенаттағы талқылау "Конгресске кірмеуі керек жерге кіруге мүмкіндік беретін заң жобасын қалдырды" деді.