Қасиетті кітаптар негізінде түсірілген фильмдер тарихы

Кіріспе

Библиялық оқиғаларды көрсететін фильмдер

Библиядан алынған оқиғалар фильмдерде жиі қолданылады. Кино өндірушілердің Библияны бастапқы материал ретінде таңдауының себептері әртүрлі. Бұл оқиғалар авторлық құқығы жоқ және потенциалды көрермендерге бұрыннан таныс. Олар жақсылық пен жамандық арасындағы кең ауқымды, бірақ салыстырмалы түрде түсінікті айқастарды, сондай-ақ көрермендерді қуантатын шайқастарды, қылышпен ұрыстарды, табиғи апаттарды және кереметтерді қамтиды.

Тарих

Америка киноиндустриясы 1897 жылдан бері Киелі кітапқа негізделген фильмдер шығарып келеді: "Хорицтің құмарлық пьесасы" (1897) – Америка Құрама Штаттарында көрсетілген алғашқы құмарлық пьеса. Киелі кітапқа негізделген ең алғашқы фильмдердің бірі – 1903 жылы француздық Pathé компаниясы түсірген "Самсон мен Далида". Жаратылыс кітабындағы оқиғаға арналған тағы бір ерте фильм – 1904 жылғы француз туындысы "Жозефті бауырлары сатқан" (Joseph Vendu Par Ses Frères). Киелі кітапқа негізделген фильмдердің өндірісі 1910 жылдар шамасында ең жоғары деңгейге жетті. Мэтью Пейдж "1909 жылдан 1911 жылға дейінгі кезеңде бұрын-соңды болмаған көптеген Киелі кітапқа негізделген фильмдер шықты" деп атап көрсетеді. Энрико Гуаццонидің 1913 жылғы итальяндық эпикалық туындысы "Quo Vadis?" көбінесе алғашқы сәтті толық метражды фильм және екі сағаттан асатын алғашқы фильмдердің бірі деп есептеледі. Сесил Б. Демилл үнсіз және дыбыстық дәуірлерді қамтитын мансабында керемет эпикалық фильмдерге маманданған. Оның 1923 жылғы "Он өсиет" (1923) фильмінің нұсқасында Қызыл теңіздің екіге жарылуының әсерлі арнайы эффекттері бар. Демилл 1927 жылы "Он өсиеттен" кейін "Патшалардың патшасы" фильмін жасады, ол Мәсіхтің салтанатты және құрметті өмірін көрсетеді, сонымен қатар түсті түсірілген қайта тірілу сахнасы да бар. "Патшалардың патшасы" 1931 жылы синхронды музыкалық қосымшасымен қайта шығарылды. "Самсон мен Далида" 1949 жылғы ең табысты фильм болды және 1950 жылдардағы Киелі кітапқа негізделген эпикалық фильмдер бумын тудырған туынды деп саналады. Одан кейін 1951 жылғы ең табысты фильмдердің екеуі – "Quo Vadis" және "Дэвид пен Батшеба" жарық көрді. Чарлтон Хестон Сесил Б. Демиллдің "Он өсиет" және Уильям Уайлердің "Бен-Хур" фильмдерінде ойнады. Автор Диана Апостолос Каппадонаның сөзіне сәйкес, 1950-1960 жылдардағы өндіріс кодексінің кезеңінде "фильмдерде сексуалдық және зорлық-зомбылық көріністерін бейнелеудің ең қабылданған жолы – Киелі кітапқа негізделген эпикалық фильмдер еді". Фильмді Киелі кітапқа негіздеу, оны әдеттегіден де ашық етуге мүмкіндік берді. Хауа, Далида, Езабел және Юдит сияқты кейіпкерлерді әртүрлі жағынан тартымды әйелдер ретінде бейнелеуге болады. Содом және Ғомора, Самсон мен Далида сияқты оқиғаларда экзотикалық күнәлар экранда кеңінен көрсетілді. Демилл өзінің өмірбаяндық еңбегінде былай деп жазды: "Мен кейде Киелі кітапты жыныстық қатынас пен зорлық-зомбылық туралы үлкен және мол ақпаратпен толтырғаным үшін айыпталамын. Мені айыптаушылардың Киелі кітаптың кейбір бөлімдерін оқып көргеніне таң қаламын". 1950 жылдары фильмдер теледидармен бәсекелесуге мәжбүр болды және оқиғасы мен ауқымы жағынан түстірек және үлкен болды. 1953 жылы "Көмекте" CinemaScope енгізілді. 1956 жылы Демилл 1923 жылғы "Он өсиет" фильмін қайта түсірді. Бұл 1956 жылғы ең табысты фильм болды, ол жеті "Оскар" сыйлығына ұсынылып, арнайы эффекттер номинациясында біреуін жеңіп алды.

The American film industry has been producing movies based on Bible stories since 1897: The Horitz Passion Play (1897) was the first Passion play to be shown in the United States. One of the earliest biblical films was the 1903 production of Samson and Delilah, produced by the French company Pathé. Another early film about a story in the Book of Genesis was the 1904 French film Joseph Vendu Par Ses Frères (Joseph Sold by his Brothers). Peak years for production of Biblical movies were around 1910. Matthew Page points out that "more biblical films were released in the years from 1909 to 1911 than at any other time". Enrico Guazzoni's 1913 Italian epic Quo Vadis? is often considered the first successful feature length motion picture and one of the first films with over two hours running time. Cecil B. DeMille specialized in extravagant epics throughout a career that spanned both the silent and sound eras. His 1923 silent version of The Ten Commandments (1923) included spectacular special effects for the parting of the Red Sea. De Mille followed The Ten Commandments in 1927 with King of Kings, a lavish, reverential life of Christ with a climactic resurrection scene in color. King of Kings was re released in 1931 with a synchronized musical score. Samson and Delilah was the biggest moneymaking movie of 1949 and is considered the picture that sparked the biblical epic film craze of the 1950s. It was followed by two of 1951’s biggest box office hits, Quo Vadis and David and Bathsheba. Charlton Heston starred in Cecil B. DeMille's The Ten Commandments and William Wyler's Ben Hur. According to author Diane Apostolos Cappadona, in the 1950s and 1960s, during the era of the production code, "the most acceptable cinematic path for movies to incorporate sex and violence was the biblical epic". Basing a film on the Bible allowed it to be more risqué than would normally have been accepted. Figures like Eve, Delilah, Jezebel and Judith could all be portrayed as seductive temptresses. In tales such as Sodom and Gomorrah and Samson and Delilah, exotic sins could be lavishly portrayed on screen. In his autobiography, DeMille wrote, "I am sometimes accused of gingering up the Bible with large and lavish infusions of sex and violence. I can only wonder if my accusers have ever read certain parts of the Bible." By the 1950s movies had to compete with television and became more colorful and bigger in story and scope. In 1953, CinemaScope was introduced in The Robe. In 1956 DeMille remade his 1923 film The Ten Commandments. It was the biggest moneymaker of 1956, nominated for seven Academy Awards, and won one for special effects.

Ескі Келісім / Еврей Киелі кітап

Киелі кітаптың Жаңа өсиетіне қарағанда, Ескі өсиет/Еврей Киелі кітабы туралы фильмдер көптен бері танымал. Ескі өсиеттегі оқиғалар эпикалық фильмдерге өте қолайлы. Ескі өсиетке негізделген 100-ден астам фильм түсірілді. Бұл фильмдерді Голливуд және итальяндық киноиндустриясы көптеп түсірді, ал ең ірі фильмдердің көпшілігі Америка-Италияның бірлескен өндірісі болды. Осы кезеңде Ескі өсиеттегі басты оқиғалардың көп бөлігі фильмге түсірілді, кейбіреулері бірнеше рет қайталанды. Содом және Гоморра, Руттың хикаясы, Дәуіт пен Ғолият, Сүлеймен мен Шеба, Естер мен патша сияқты эпикалық фильмдер кассада үлкен табысқа ие болды. 1966 жылы 20th Century Fox және итальяндық продюсер Дино ДеЛаурентис Бастаудан Аяуға дейінгі Киелі кітаптың барлық кітабына негізделген фильмдер сериясын жасауға алғашқы әрекет жасады. "Киелі кітап: Бастапқыда" ("The Bible: In the Beginning") фильмі осы серияның бірінші фильмі болуы тиіс еді, бірақ қаржылық қиындықтар келесі фильмдерді жойды. Қырық жеті жыл өткен соң, Hearst Corporation және продюсерлер Рома Дауни мен Марк Бернетт "Киелі кітап" телесериалын жасап, оқиғаны жаңаша бейнеледі, осылайша ДеЛаурентистің 1966 жылғы түпкі мақсатын іске асырды. 1985 жылы шыққан "Дәуіт патша" фильмі кассада сәтсіздікке ұшырады.

Жаңа Келісім/Христиандық Киелі кітап

Жаңа Келісімді толық метражды фильмдерге бейімдеу жиі кездеспеді. Ескі Келісімнен өзгеше, Жаңа Келісімде аз әрекеттік көріністер мен романтика бар. 1950 жылдары Исаның өмірін баяндайтын фильмдердің көпшілігі шіркеулермен қаржыландырылып, шіркеулерде көрсетілді. Бұл көбінесе дәстүрлі Пайғамбарлық ойынның (Passion Play) фильмдік нұсқалары болды. Осы кезеңде Исаға қатысты сәтті фильмдер де түсірілді, бірақ олар оны басты кейіпкерлерден алшақтатты және фильмдер Киелі кітапқа емес, көркем әдебиетке негізделген. Олардың ішінде 1953 жылғы «Көмекей» (The Robe) фильмінің жалғасы – «Димитрий және гладиаторлар» (1954) және 1959 жылғы «Бен-Хур» қайта түсірілімі бар. 1966 жылы Пьер Паоло Пазолини Италияның оңтүстігінде кәсіби емес актерлермен «Матфей бойынша Евангелияны» түсірді. Пазолинидің атеизмі мен марксизміне қарамастан, фильм Папа Римдікке адалдығы үшін мақтау алды. «Мәсіхтің соңғы құмарлығы» (The Last Temptation of Christ) ревизионистік туындысы, «Иисус Христос – Супержұлдыз» (Jesus Christ Superstar) рок-операсы және «Брайанның өмірі» (Life of Brian) пародиясы – 1970 және 1980 жылдардағы маңызды фильмдер болды. Бұл фильмдер дау тудырды, бірақ қаржылық тұрғыдан табысты болды. «Соңғы Ұлы Жер планетасы» (The Late Great Planet Earth) және «Жетінші белгі» (The Seventh Sign) сияқты «Аян кітабынан» (Book of Revelation) алынған фильмдер де түсірілді, бұл бұрынғы кезеңде сирек кездесетін жағдай еді. Осы кезеңде көбірек құрметті туындылар да жасалды, бірақ олар көбінесе телесериалдар түрінде немесе тікелей бейнежазбаға шығарылды. «Мәсіхтің құмарлығының» (The Passion of the Christ) сәттілігі Киелі кітапқа негізделген жаңа фильмдерге тапсырыс беруге әкелді, соның ішінде «Мария», «Адам Ұлы» (Son of Man), «Кресттің түсі» (Color of the Cross), «Он Буйрық» (The Ten Commandments) және «Мәсіхтің тууы» (Nativity) фильмдері, олардың барлығы 2006 жылы көрсетілуге жоспарланған.