Понциани ашылысы: тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Шахмат ашылысы

Понциани ашылысы – 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 қозғалыстарымен басталатын шахмат ашылысы. Бұл 1497 жылдан бері әдебиетте талқыланған ең көне шахмат ашылыстарының бірі. 1843 жылдан 1851 жылға дейін әлемдегі ең күшті ойыншы деп саналатын Говард Стаунтон, оны 1847 жылғы «Шахматшы нұсқаулығы» кітабында қолдаған. Соның салдарынан бірнеше онжылдық бойы бұл ашылыс «Стаунтон ашылысы» немесе «Ағылшын серісінің ойыны» деп аталды. Бүгінде ол көбінесе Доменико Лоренцо Понциани есімімен белгілі, оның осы ашылысқа басты үлесі 1769 жылы 3...f5 қозғалысын енгізуі болды.

Қазіргі таңда бұл ашылыс 3. Bb5 (Рюи Лопес) және 3. Bc4 (Итальяндық ойын) ашылыстарынан нашар деп есептеледі, сондықтан ол кез келген деңгейдегі ойында сирек кездеседі. Магнус Карлсен 2013 жылы жеңіс үшін оны қолданған. Қаралардың негізгі жауаптары – 3...Nf6, ол белгілі бір ойынға алып келеді, және 3...d5, ол да өз кезегінде белгілі бір ойынға алып келеді. Понцианидің қарсы шабуылы 3...f5!? 2007 жылғы АҚШ чемпионатында Хикару Накамура – Джулио Бесера Риверо арасындағы ойында сәтті ойналды.

Тарих

Понциани – ең көне ашылулардың бірі, ол алғаш рет 1497 жылы шахмат әдебиетінде талқыланған. Бұл ашылу ең алғашқы шахмат трактаттарының екеуінде де кездеседі: Лусенаның «Repetición de Amores y Arte de Ajedrez con ci Iuegos de Partido» және Геттинген қолжазбасында. Бүгінде ашылу Доменико Лоренцо Понцианидің тегімен аталады. 1769 жылы Понциани осы ашылуды талдағанмен, оның ең маңызды үлесі – 3…f5!? нұсқауын енгізуі болды. Кейіннен бұл ашылу Говард Стаунтонға ұнады, ол «The Chess Player's Handbook» (1847) кітабында оны «көптеген жетекші еңбектерде орын алмауы түсініксіз, қызығушылық пен әртүрлілікке толы, лайықты және, қателік жасамасақ, заңды ашылулар санатында одан да жоғары орынға ие болады» деп бағалады. Американың жетекші шахматшыларының бірі Наполеон Мараше 1866 жылғы нұсқаулығында оны «Ферзьдің пілінің пешкалық ойыны» деп атады. «Шахмат ашылулары: көне және заманауи» (1889, 1896) еңбегінде Э. Фриборо және преподобный К. Э. Ранкен оны «Стаунтон ашылуы» деп атады. Стаунтонның жұмысының кейінгі басылымдарының қосымшасында «British Chess Magazine» журналының редакторы Р. Ф. Грин оны «Стаунтон ашылуы» деп атап, «Понциани ойыны» анықтамасын іздегендерді бұрынғы атауға сілтеді. Грин 3…f5-ті «Понцианидің қарсы гамбиті» деп атады. Шахмат тарихшысы Х. Дж. Р. Мюррей өзінің 1913 жылғы «Шахмат тарихы» атты танымал еңбегінде осы ашылуды жай ғана «Стаунтон» деп атады, түсіндіргендей, ол «қазіргі ағылшын шахматшылары қолданатын ашылулардың қалыпты атауларын» пайдаланған. Джеймс Мейсон өзінің «Шахмат өнері» атты трактатында (Төртінші басылым, шамамен 1910 жыл) оны «Понциани–Стаунтон шабуылы» деп атады. 1843–1916 жылдар аралығында сегіз рет қайта басылған неміс тіліндегі «Шахмат ойындары» атты танымал кітапта бұл ашылу «Англиялық атты ойын» деп аталды. Реверенд Э. Э. Каннингтон «Заманауи шахмат нұсқауы» (Төртінші басылым, 1933) кітабында оны «Понциани ашылуы (кейде Стаунтон ашылуы деп аталады)» деп атады. Бірінші әлем чемпионы Вильгельм Штайнц 1895 жылғы «Заманауи шахмат нұсқауы» (II бөлім) трактатында осы ашылуды «Понциани ашылуы» деп атады, оның ізбасары Эммануэль Ласкер де «Ласкердің шахмат нұсқауында» осылай атады. Сол сияқты, Фрэнк Маршалл «Шахмат ашылулары» кітабында, «Заманауи шахмат ашылулары» кітабының авторлары (Екінші басылым, 1913) және Зигберт Тарраш «Шахмат ойыны» (1931, ағылшын тіліне аудармасы 1938) кітаптарында оны «Понциани ашылуы» деп атады. Уильям Кук «The Chess Players' Compendium» (Бесінші басылым, 1910) кітабында оны «Понциани ойыны» деп атаса, Фрэнсис Джозеф Ли мен Gossip «The Complete Chess Guide» (1903) кітабында оны «Понцианидің атты ойыны» деп атады. Қазіргі заманғы авторлар оны «Понциани ашылуы», «Понцианидің ашылуы» немесе жай ғана «Понциани» деп атайды. 2) уақытша d3-де әлсіздік тудырады және 3) ақтарды дамытудан қалып қояды, өйткені пешканы құрбан етеді. Соңғы кезде Грэм Берджес Понцианиді «өткен заманның қалдығы, жоғары деңгейде де, клуб деңгейінде де танымал емес» деп сипаттады. Брюс Пандольфини былай деді: «Понцианиді зерттеген кез келген сарапшы оның қызықты ойынға алып келетінін және оны жиірек ойнауға болатынын айтты. Дегенмен, ол шахматшылардың көңілінен шықпады және Понциани өткеннің ашылуы ма, әлде болашақтың ашылуы ма, әлі белгісіз». «Шахмат шебері мен шахмат әуесқойлары» кітабында Макс Эуэ мен Уолтер Мейден: «Бұл ашылумен не істеу керек? Бұл жаңадан бастағандарға арналмаған, өйткені тактикалық ойын басым. Бұл ашылудың жалпы бағытын анықтайтын қарапайым стратегиялық принциптер жоқ» деп жазды. Ақ 4. d4-ті жалғастырады, бұл 3. c3-ке сәйкес келеді. 6. Қалай? Nxe5 Ng6, (7. Bb5+ жеңіске жетелейді) және енді 7. Qd4 Qf6 8. Qxe4 Qxe5, салыстырмалы түрде жаңа тәсіл 7. Qf3, немесе 7. Nxg6 hxg6 8. Qe2 Qe7 9. Bf4 d6 10. Na3 Rh5 11. 0-0 Rf5 теңдікке әкеледі. 4…exd4, қаралар да осы қозғалысты жасай алады, бұл Гёринг гамбитінде кездесетін позицияға алып келеді. 4. Qa4, ақ e5 пешкасына кавалермен тікелей шабуыл жасайды. 4. Qd6, e5 пешкасын әлсіздетпей қорғайды. Ойын 5. Bb5 Nge7 6. exd5 Qxd5 7. d4 Bd7 немесе 7. 0-0 Bd7 және тең позициямен жалғасуы мүмкін. 4. d4 fxe4 5. Nxe5 Qf6 6. Ng4 Qg6 7. Bf4 немесе 5. Nf6 6. Bg5 соңынан аққа артықшылық береді. 3…d6 e5 пешкасын нығайтады және c3 қажет емес екенін көрсетуге тырысады. Алайда, бұл пассивті болып саналады және аққа ешқандай қиындық туғызбайды. 4. Bc4-тен кейін қаралардың ең көп қолданатын жауаптары 4…g6, 4…Be6 және 4…Bg4.

The Ponziani is one of the oldest known openings, having been first discussed in chess literature by no later than 1497. It was mentioned in both of the earliest chess treatises: the Repetición de Amores y Arte de Ajedrez con ci Iuegos de Partido by Lucena and the Göttingen manuscript. Today the opening bears the surname of Domenico Lorenzo Ponziani. Although Ponziani did analyze the opening in 1769, his principal contribution was the introduction of the 3 f5!? Later the opening was favored by Howard Staunton, who in The Chess Player's Handbook (1847) called it "so full of interest and variety, that its omission in many of the leading works on the game is truly unaccountable. it deserves, and, if we mistake not, will yet attain a higher place in the category of legitimate openings than has hitherto been assigned to it." Napoleon Marache, one of the leading American players, similarly called it the "Queen's Bishop's Pawn Game" in his 1866 manual. In their treatise Chess Openings Ancient and Modern (1889, 1896), E. Freeborough and the Reverend C. E. Ranken called it "Staunton's Opening". In an appendix to later editions of Staunton's work, R. F. Green, editor of British Chess Magazine, also called it "Staunton's Opening", directing those seeking a definition of "Ponziani's Game" to the former name. Green referred to 3 f5 as "Ponziani's Counter Gambit". Chess historian H. J. R. Murray in his celebrated 1913 work A History of Chess called the opening simply the "Staunton", explaining that he was using "the ordinary names of the Openings as used by English players of the present day". James Mason in his treatise The Art of Chess (Fourth Edition c. 1910?) referred to the opening as the "Ponziani–Staunton Attack". The famous German Handbuch des Schachspiels, which went through eight editions between 1843 and 1916, called it the "Englisches Springerspiel" (English Knight's Game). The Reverend E. E. Cunnington in The Modern Chess Primer (Thirteenth Edition 1933) referred to it as the "Ponziani Opening (sometimes called Staunton's)". Wilhelm Steinitz, the first World Champion, in his 1895 treatise The Modern Chess Instructor (Part II), called the opening the "Ponziani Opening", as did his successor, Emanuel Lasker, in Lasker's Manual of Chess. Similarly, Frank Marshall in Chess Openings, the authors of Modern Chess Openings (Second Edition 1913), and Siegbert Tarrasch in The Game of Chess (1931, English translation 1938) called it "Ponziani's Opening". William Cook in The Chess Players' Compendium (Fifth Edition 1910) called it "Ponziani's Game", while Francis Joseph Lee and Gossip in The Complete Chess – Guide (1903) called it "Ponziani's Knight's Game". Contemporary authors likewise call it the "Ponziani Opening", "Ponziani's Opening", or simply the "Ponziani". 2) temporarily creates a on d3, and 3) a pawn rather than a piece, leaving White behind in development More recently, Graham Burgess called the Ponziani "a relic from a bygone age, popular neither at top level nor at club level". Bruce Pandolfini has said, Curiously, every great teacher of openings who investigated the Ponziani has concluded that it leads to interesting play and deserves to be played more often. Yet it has never captured the fancy of chessplayers in general, and it remains to be seen whether the Ponziani is an opening of the past or of the future. In Chess Master vs. Chess Amateur, Max Euwe and Walter Meiden wrote, "What should one do with this opening? It is no opening for beginners, because tactics predominate in the play. There are no simple strategic principles to govern the general lines in this opening." White continues 4. d4, consistent with 3. c3.) 6. Nxe5 Ng6, (not 6 d6 when 7. Bb5+ wins ) and now either 7. Qd4 Qf6 8. Qxe4 Qxe5, a relatively new try 7. Qf3, or 7. Nxg6 hxg6 8. Qe2 Qe7 9. Bf4 d6 10. Na3 Rh5 11.0 0 0 Rf5 leads to equality according to MCO 15. 4 exd4, Black can also play this move leading to a position that can arise in the Göring Gambit,
4. Qa4, White indirectly threatens the e5 pawn by pinning the knight. 4 Qd6, protecting e5 without weakening the pawn structure. The line can continue 5. Bb5 Nge7 6. exd5 Qxd5 with either 7. d4 Bd7 or 7.0 0 Bd7 and an equal position. The countergambit is considered better for White after 4. d4 fxe4 5. Nxe5 Qf6 6. Ng4 Qg6 7. Bf4 or 5 Nf6 6. Bg5. 3 d6 reinforces the e5 pawn and intends to show that c3 was unnecessary. It is considered passive, however, and does not present White with any problems. After 4. Bc4, Black's most common responses are 4 g6, 4 Be6, and 4 Bg4.

Үлгілік ойындар

Міне, 3 Nf6 желісіне тән тыныш теңдік: В. Медведев (2365) – Чарльз Милграм (2375), ICCF 1991. 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 Nf6 4. d4 Nxe4 5. d5 Ne7 6. Nxe5 Ng6 7. Qd4 Qf6 8. Qxe4 Qxe5 9. Qxe5+ Nxe5 10. Nd2 d6 11. Nc4 Nxc4 12. Bxc4 Be7 13. O-O O-O 14. Re1 Bf6 15. Be3 Bd7.

Here is a quiet draw typical of the 3 Nf6 line:

V. Medvedev (2365) vs. Charles Milgram (2375), ICCF 1991 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 Nf6 4. d4 Nxe4 5. d5 Ne7 6. Nxe5 Ng6 7. Qd4 Qf6 8. Qxe4 Qxe5 9. Qxe5+ Nxe5 10. Nd2 d6 11. Nc4 Nxc4 12. Bxc4 Be7 13.0 0 0 0 14. Re1 Bf6 15. Be3 Bd7

While this game was agreed drawn there are good winning chances for White in this type of endgame. The variation 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 Nge7 has been attributed to Reti due to him having tried it against Tartakower and lost. Recent analysis gives White the edge, i. e. 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 Nge7 4. Bc4 (immediately targeting f7) d5 5. exd5 Nxd5 and now either 6.0 0 or 6. Qb3 lead to a White advantage. Also playable for White is 4. Bb5 which transposes to a line of the Cozio Defense to the Ruy Lopez. Here are two games illustrating the wild tactical play that often develops in the 3 d5 4. Qa4 f6 5. Bb5 Ne7 line:

Mikhail Chigorin vs. George H. D. Gossip, New York 1889: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 d5 3 Nf6 is the safest response if Black is not well versed in the ensuing complications—as Gossip proves not to be. 4. Qa4 f6 5. Bb5 Ne7 6. exd5 Qxd5 7. 0 0 7. d4! is the main line today. 7 Bd7 7 e4! 8. Ne1 Bf5 9. f3 leads to equality. 8. d4 e4 9. Nfd2 Ng6? 9 f5! or 9 0 0 0 was better. 13 Qa6 14. Bg5+! Kxf7 15. Nd6# Black's king cannot escape the double check. S. Kaouras vs. R. Vorlop, e mail 2003: 1. e4 Nc6 2. Nf3 e5 3. c3 d5 4. Qa4 f6 5. Bb5 Nge7 6. exd5 Qxd5 7. d4 7.0–0 is considered the main line, e. g. 7 Bd7 8. d4 a6!? (8 exd4 9. cxd4 Ne5 10. Bxd7+ Qxd7 is equal) 9. c4 Qf7 10. d5 Nb8 11. Bxd7+ Nxd7 12. Nc3 Nf5 13. b4 gave White the advantage in S. Hassan–B. Amin, Cairo 2003. 7 e4 Alternatives are the old move, 7 Bd7, and 7 Bg4, which is currently popular at the international level. 8. c4 Qd7 9. Nfd2 Qxd4 10. 0–0 Bd7 11. Nc3 a6 12. Nb3 Qe5 13. c5 f5 14. g3 Ng6 15. Rd1 Be7 16. Bc4 Nd4 Now White appears to be in deep trouble. 17. Qxd7+! The best practical choice, which inspires White to play very aggressively. 17 Kxd7 18. Be3 Nh4 If 18 Kc8, 19. Bxd4 traps Black's queen. 19. gxh4 Kc8 20. Bxd4 White has three pieces for the queen and the initiative; Black's pieces are uncoordinated. 20 Qf4 21. Be6+ Kb8 22. Ne2 Qf3 23. Ng3 Bxh4 24. Be3 g6 24 f4? 25. Nd2 traps the queen. 25. Rd7 Bf6 26. c6 b5 27. Rd5 Re8 28. Nc5 Bg7 29. Rad1! White creates a by threatening Rd8+. 29 Ka7 30. Rd7 Be5 31. Bxf5 gxf5 32. Nb7+ Qxe3 33. fxe3 Having regained the queen, White has a winning advantage. 33 f4 34. exf4 Bxf4 35. Nd6 Bxd6 36. R1xd6 Kb6 37. Rd1 Re6 38. Re1 e3 39. Rxh7 Rae8 40. Rg7 Kxc6 41. Re2 Re5 42. Nf1 Kd5 43. Kg2 c5 44. Rg3 Kd4 45. h4 c4 46. Rexe3 Rxe3 47. Nxe3 Kd3 48. Kh3 Kd2 49. Nd5 Kc1 50. Rg2 Re5 51. Nf4 b4 52. h5 Kb1 53. h6 Re8 54. Kg4 Rh8 55. Kg5 c3 56. bxc3 bxc3 57. Rh2 c2 58. Nd3 1–0 Notes based on those by International Master Gary Lane.

Бұл ойын теңдікпен аяқталғанымен, осы эндшпиль түрінде ақтардың жеңіске жету мүмкіндігі зор. 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 Nge7 нұсқасы Ретиге тиесілі, өйткені ол оны Тартаковерға қарсы сынап көріп, жеңілген. Соңғы талдаулар ақтарға басымдық береді, яғни 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 Nge7 4. Bc4 (f7-ні тікелей нысанаға алады) d5 5. exd5 Nxd5 және енді 6. O-O немесе 6. Qb3 ақтардың артықшылығына әкеледі. Сондай-ақ, ақтар үшін 4. Bb5 ойнауға болады, ол Рюи Лопестің Козио қорғанысының желісіне ауысады. Міне, 3 d5 4. Qa4 f6 5. Bb5 Ne7 желісінде жиі дамитын қызықты тактикалық ойынды көрсететін екі ойын:

Михаил Чигорин – Джордж Х. Д. Госсип, Нью-Йорк 1889: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. c3 d5 3...Nf6 – қаралар келесі қиындықтарды жақсы білмесе, ең қауіпсіз жауап, өйткені Госсип оны білмейді. 4. Qa4 f6 5. Bb5 Ne7 6. exd5 Qxd5 7. O-O! 7. d4! бүгінгі басты желі. 7...Bd7 7...e4! 8. Ne1 Bf5 9. f3 теңдікке әкеледі. 8. d4 e4 9. Nfd2 Ng6? 9...f5! немесе 9. O-O жақсырақ. 13. Qa6 14. Bg5+! Kxf7 15. Nd6# – қаралардың патшасы қос шабуылдан қашуға мүмкіндік таппайды. С. Каураc – Р. Ворлоп, электрондық пошта, 2003: 1. e4 Nc6 2. Nf3 e5 3. c3 d5 4. Qa4 f6 5. Bb5 Nge7 6. exd5 Qxd5 7. d4! 7. O-O негізгі желі саналады, мысалы 7...Bd7 8. d4 a6!? (8...exd4 9. cxd4 Ne5 10. Bxd7+ Qxd7 тең) 9. c4 Qf7 10. d5 Nb8 11. Bxd7+ Nxd7 12. Nc3 Nf5 13. b4 ақтарға S. Хассан – Б. Амин, Каир 2003 ойынында артықшылық берді. 7...e4! Ескі нұсқа – 7...Bd7, ал қазіргі кезде халықаралық деңгейде танымал 7...Bg4. 8. c4 Qd7 9. Nfd2 Qxd4 10. O-O Bd7 11. Nc3 a6 12. Nb3 Qe5 13. c5 f5 14. g3 Ng6 15. Rd1 Be7 16. Bc4 Nd4 Енді ақтар қиын жағдайда. 17. Qxd7+! – ең тиімді нұсқа, ол ақтарды өте агрессивті ойнауға итермелейді. 17...Kxd7 18. Be3 Nh4! Егер 18. Kc8 болса, 19. Bxd4 қаралардың патшайымын тұзаққа түсіреді. 19. gxh4 Kc8 20. Bxd4 Ақтар патшайым мен бастама үшін үш фигураға ие, ал қаралардың фигуралары үйлесімсіз. 20...Qf4 21. Be6+ Kb8 22. Ne2 Qf3 23. Ng3 Bxh4 24. Be3 g6? 25. Nd2 патшайымды тұзаққа түсіреді. 25...Rd7 Bf6 26. c6 b5 27. Rd5 Re8 28. Nc5 Bg7 29. Rad1! Ақтар Rd8+ қауіпті жасап, a-ны жасайды. 29...Ka7 30. Rd7 Be5 31. Bxf5 gxf5 32. Nb7+ Qxe3 33. fxe3 Патшайымын қайта иеленген ақтардың жеңіске жету мүмкіндігі зор. 33...f4 34. exf4 Bxf4 35. Nd6 Bxd6 36. R1xd6 Kb6 37. Rd1 Re6 38. Re1 e3 39. Rxh7 Rae8 40. Rg7 Kxc6 41. Re2 Re5 42. Nf1 Kd5 43. Kg2 c5 44. Rg3 Kd4 45. h4 c4 46. Rexe3 Rxe3 47. Nxe3 Kd3 48. Kh3 Kd2 49. Nd5 Kc1 50. Rg2 Re5 51. Nf4 b4 52. h5 Kb1 53. h6 Re8 54. Kg4 Rh8 55. Kg5 c3 56. bxc3 bxc3 57. Rh2 c2 58. Nd3 1-0. Халықаралық шебер Гари Лейннің жазбаларына негізделген түсіндірмелер.