Кіріспе
Итальяндық діни ерлер ордені Humiliati (италиялық Umiliati) – шамамен 12 ғасырда құрылған итальяндық діни ерлер ордені. 1571 жылы папалық бұйрықпен таратылды, бірақ оған байланысты әйелдер ордені 20 ғасырға дейін өмір сүрді.
The Humiliati (Italian Umiliati) were an Italian religious order of men formed probably in the 12th century. It was suppressed by a papal bull in 1571 though an associated order of women continued into the 20th century.
Шығу тегі
Хюмиллиати орденінің шығу тегі белгісіз. Кейбір жылнамашылардың айтуынша, Ломбардияның ақсүйектерінен бір топ адам, аймақтағы көтерілістен кейін император Генрих V (1081–1125) тарапынан тұтқынға алынып, Германияға әкелінген. Біраз уақыт бойы жер аударылудың қиындықтарын бастан өткергеннен кейін, олар өкініш белгісі ретінде сұр киім киіп, қайырымдылық пен өзін-өзі тежеуге берілді. Император олардың болашақта адал болады деген уәдесін алғаннан кейін Ломбардияға оралуға рұқсат берді. Олар сол кезде бас киімдерінің пішініне байланысты көбінесе «Бареттини» деп аталды. Неміс жүн өндірушілерімен танысқандары арқасында Италияға жаңа технологиялар әкеліп, өнеркәсіпті дамытуға, кедейлерге жұмыс беруге және табыстарын мұқтаждарға таратуға мүмкіндік алды. Отанына оралған Хюмиллиати әулие Бернардпен байланысқа түсті. Оның кеңесімен 1134 жылы көптеген олар, әйелдерінің келісімімен, Милан қаласында құрылған монастырға кірді. Бернардтың бар күшін салғанға қарамастан, Хюмиллиатидің бастапқыда нақты ережесі болған жоқ. «Хюмиллиати» деген ат олардың сол кездегі сәнге қарсы, бір түсті қарапайым киімдерінен шыққан деседі. 1180 жыл шамасында Лаонның «Universale Chronicon» авторы анонимді түрде былай деп жазды:
Сол кезде Ломбардия қалаларының азаматтары отбасыларымен бірге тұрып, ерекше діни өмір салтын таңдады, жалған сөйлеуден, ант беруден және сотқа жүгінуден бас тартты, қарапайым киіммен қанағаттанды және католик дінін қорғады. Олар Рим папасына жүгініп, олардың өмір салтын бекітуін сұрады. Папа оларға барлық істерін кішіпейілділікпен және лайықты түрде жасаса, оған рұқсат берді, бірақ жеке жиналыстар өткізуге немесе жұрт алдында уағыздауға тыйым салды. Бірақ, Папаның бұйрығын елемей, олар мойынсұнбады, соның салдарынан қауымнан қуылды. Олар өздерін «Хюмиллиати» деп атады, себебі киім тігу үшін түрлі-түсті мата қолданбай, қарапайым киіммен ғана шектелді. Братство тез тарап, екі жаңа тармақ пайда болды: әйелдерден құралған «екінші тәртіп» және дін қызметкерлерінен құралған «үшінші тәртіп». Діни қызметкерлер ордені құрылғаннан кейін, ол басқа тармақтардан басымдық құқығын талап етті және доминикан немесе францискан ордендерінің үлгісімен «бірінші тәртіп» деп аталды. Олардың бастапқы күлгін киімдері ақ киімге ауыстырылды.
At that time there were certain citizens of Lombard towns who lived at home with their families, chose a distinctive form of religious life, refrained from lies, oaths and lawsuits, were satisfied with plain clothing, and argued for the Catholic faith. They approached the pope and besought him to confirm their way of life. This the pope granted them, provided that they did all things humbly and decently, but he expressly forbade them to hold private meetings or to presume to preach in public. However, spurning the papal command, they became disobedient, for which they suffered excommunication. They called themselves Humiliati because they did not use coloured cloth for clothing, but restricted themselves to plain dress. The fraternity spread rapidly and gave rise to two new branches, a "second order" composed of women, and a "third order" composed of priests. The order of priests, once formed, claimed precedence over the other branches, and on the model of mendicant orders such as the Dominicans or the Franciscans, was styled the "first order". Their original ashen habit was replaced by a white one.
Консолидациялау
Бірнеше жылдан кейін, Медалық Иоаннның (1159 жылы қайтыс болған) кеңесі бойынша, олар өздерінің қажеттіліктеріне бейімделген қасиетті Бенедикт ережесін қабылдады. Бұл реформаға қатысты мәліметтер жеткіліксіз, Медалық Иоаннның Acta (Acta sanctorum, Sept., vii. 320) қазіргі заманғы куәліктермен толыққанды қолдау таппайды. "Chronicon anonymi Laudunensis Canonici" (Monumenta Germaniae Historica, XXVI, 449) 1178 жылы ломбардтардың тобы Римге өздері таңдаған өмірлік ережеге Папаның мақұлдауын алу ниетімен келгенін айтады; олар отбасыларының арасында өз үйлерінде тұрып, пәктік өмір сүруге, ант беруден және сот таластарынан бас тартуға, қарапайым киім киюге және ізгілікпен өмір сүруге ұмтылған. Папа олардың кішіпейілділік пен тазалықпен өмір сүруге деген ниеттерін мақұлдады, бірақ оларға жиналыстар өткізуге немесе жұрт алдында уағыздауға тыйым салды; сонымен қатар, олар бұйрыққа бағынбағандықтан қауымнан шығарылған делінеді. Хроника Урспергенсе (Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, xxiii, 376–377) Хюмилятиді вальденстердің екі тобының бірі ретінде көрсетеді және 1184 жылы Папа Люций III Верона соборында барлық еретиктерге қарсы жариялаған жарлығында "Лионның кедейлері" мен "өздерін Хюмиляти деп жалған түрде атайтындарды" айыптайды. Олар ортодоксалды болғанымен, Хюмиляти орденіне әрқашан күдікпен қарады. Олар осылайша 1201 жылға дейін болды, содан кейін конституциясын ұсынғаннан кейін Папа Иннокентий III оларды Шіркеумен татуластырып, экономикалық және діни әдет-ғұрыптарына сәйкес қайта ұйымдастырды, сондай-ақ "Хюмиляти" атауын бекітті. Бұл олардың көпшілігін Шіркеуге қайтаруға мүмкіндік берді, бірақ кейбіреулері Лионның кедейлерінің басшылығымен бұрынғы өмірін жалғастырды. Алайда, экономикалық және діни қиындықтар екі топ арасындағы ұзақ жылдар бойына сезілген келіспеушіліктерді күшейтті және 1205 жылы осы татуласпаған Хюмиляти Лиондықтардан бөлініп, "Pauperes Lombardi" – кедей ломбардтар деген атпен жеке топ құрды. Папа Иннокентий III олардың мирян бөліміне францискан қозғалысының Regula de poenitentia-ға ұқсас "үшінші тәртіп" ретінде ереже берді. Хюмиляти ережесі бос ант беруге және Құдайдың атын бекер айтуға тыйым салды; ерікті кедейлік пен некеге рұқсат берді; ізгі амалдарды реттеді; және қауымдастықтың мүшелері арасында бұрыннан бар ынтымақты бекітті. Ерекшелігі – олар сенім туралы немесе қасиеттілік туралы пікірталас жүргізбеу шартымен, сенімі және ізгілігі дәлелденген бауырластардың сөздерін тыңдау үшін жексенбі күндері жиналуға рұқсат алды. Ломбардиядағы кейбір вальденстер қайта оралған болса да, басқалары оралмады. Орден тез өсіп, оның көптеген мүшелері қасиеттілер мен бақыттылар деп жарияланды. Олар сонымен қатар халық арасында кәсіби бірлестіктер құрды және олар құрылған әрбір қаланың азаматтық өмірінде маңызды рөл атқарды. Олар кейбір әдемі шіркеулерді қалдырды, олар бүгінге дейін қолданылып келеді.
Қалпына келтіру және жою
Алайда, уақыт өте келе, материалдық игіліктердің жинақталуы және қабылданатын мүшелер санының шектелуі (бір кезде 94 монастырда бар болғаны 170-ке жуық адам болды) салғырттыққа және ауыр тәртіпсіздіктерге әкелді. Рим папасы Пьос V жағдайды түзету үшін Милан архиепискобы Әулие Карл Борромеоға тапсырма берді. Ол бұл жұмысты қатаңдықпен атқарды, бұл азғын топтың қарсылығын тудырды, соның салдарынан құпия сөз байласып, Хумилиати орденінің мүшесі, Фарина есімді Джироламо Донати, Карлға қастан жасауға тырысты. Бұл оқиға азаматтық биліктің бас қастандықшыларды жазалауына және Пьос V-нің 1571 жылғы 8 ақпандағы бұйрығымен орденнің таратылуына соқтырды, себебі олар ысырапқа берілгендігі үшін жазаланды. Олардың үйлері мен мүлкі басқа діни ордендерге, оның ішінде Барнабиттер мен Иезуиттерге берілді немесе қайырымдылыққа жұмсалды.
Әйелдер бөлімі
Бірінші Хюмильиатидің, Миланның көрнекті отбасыларына жататын әйелдері де Клара Блассони басшылығымен қауым құрды. Олардың қатарына соншама адам қосылды ki, екінші монастырь ашу қажет болды. Оның мүшелері көршілес ауруханадағы мәйіттерге күтім жасады, сол себепті оларды "Бақыттылардың қызметшілері" деп те атады. Олардың монастырьларының саны жылдам өсті, бірақ олардың материалдық игіліктерін басқарған орденнің еркек бөлігінің таратылуы ауыр соққы болды, көп жағдайда монастырьлардың жабылуына әкелді. Алайда, бұл бұйрық қауымның өзіне әсер етпеді. Монахинялар каноникалық сағаттарды оқыды, қатаң ораза ұстады және "дисциплина" сияқты, өздерін-өздерін қамшылау секілді, басқа да қатал тәуекел ету амалдарына барды. Кейбір монастырьлар орденнің ежелгі Бревиарин сақтап қалды, ал басқалары Рим Бревиарин қабылдады. Киім – күлгіш сұр түсті көйлек үстінен ақ көйлек және ақ жамылғыдан тұрады, көбінесе жамылғы ақ болды, бірақ кейбір монастырьларда қара болды. "Бареттин" есімін сақтаған кедей қыздар сұр киім киді. 20-ғасырдың басында Италияда Хюмильиати монахшаларының бес тәуелсіз монастыры болды.