Кіріспе

сүтқоректілер түрі

Көк дуйкер (Philantomba monticola) – Африканың орталық, оңтүстік және шығысында кездесетін шағын антилопа. Бұл дуйкерлердің ең кішкентай түрі. Түрді алғаш рет 1789 жылы швед натуралисі Карл Питер Тунберг сипаттаған. 12 түршесі анықталған. Көк дуйкердің иығына дейінгі биіктігі жетеді және салмағы болады. Жыныстық диморфизмге ие, аналықтары аталықтарынан сәл ірілеу. Қара құйрығы сәл жоғары орналасқан, ұзындығы шамамен болатын қысқа, тікенді мүйіздері шаш түйіндерінің арасында жасырылған. Түршелердің түсі әртүрлі болады. Көк дуйкер Максвелл дуйкеріне өте ұқсайды. Белсенділігі күндізгі (күндізгі уақытта ғана). Жасырын және сақ, көк дуйкер орман шеттерінде қоныстанады. Территориялық, қарама-қарсы жынысты жекелеген өкілдер жұптар құрып, шамамен үлкендіктегі және преорбитальді бездердің секрециясымен белгіленген аумақты мекендейді. Көк дуйкер құлаған жемістермен, жапырақтармен, гүлдермен және қабықтардың бөліктерімен қоректенеді, олар негізінен ормандағы ағаш қаптамаларынан табылады. Жыныстық жарақаттануға жететін жас әртүрлі зерттеулерде әртүрлі көрсетілген. Бұл түр моногамды, жұптар жыл бойы бірге болады. Жүктілік мерзімі төрт айдан жеті айға дейін деп есептеледі. Туулар жыл бойы болады, бірақ құрғақ маусымда туу көрсеткіші төмендеуі мүмкін. Бұзау көбінесе жасырынып ұсталады және 2,5-3 айлық шамасында сүтінен айырылады. Мекендеу ортасы әртүрлі орман түрлерін қамтиды, соның ішінде ескі, екіншілік және галереялық орман. Жануарлар тығыз орман астынан қорғаныш табуға және ағаш қаптамасынан азық табуға мүмкіндік беретіндіктен орманға басымдық беріледі. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) көк дуйкерді «Азаматтық алаңдаушылық» санатына жатқызса да, оның ареалында кең таралған ет үшін аң аулау қаупі бар.

Таксономия және этимология

Көк дукердің ғылыми атауы – Philantomba monticola. Ол Филантомба туысына, Максвелл дукері (P. maxwelli) және Уолтер дукері (P. walteri) және Bovidae тұқымдасына жатады. Бұл түрді алғаш рет 1789 жылы швед натуралисі Карл Питер Тунберг сипаттаған. Кейде ол Cephalophus түріне жатқызылады. Екі түрдің өте ұқсас болуына байланысты, кейбір зоологтар, мысалы Теодор Халтенорт, Максвелл дукерін көк дукердің бір түрі деп есептейді. Филантомба туысының шығу тегі нақты белгілі болмаса да, monticola деген түрлік атауы латын сөздері montis (тау) және colo (мағынасы "өсіру" немесе "қоныстану") сөздерінен алынған, бұл оның таулы жерлерде мекендеуімен байланысты. "Көк" деген жалпы атау оның әдеттегі түстерінің бірін көрсетеді. Дегенмен, бұл кладограммада жаңадан ашылған Уолтер дукері көрсетілмеген. 2010 жылы осы түрді тапқан Марк Колин (Ренн 1 университетінен) және оның әріптестері оны қамтитын ұқсас кладограмма жасаған.

Сипаттама

Көк дуйкер – кішкентай антилопа, шындығында, ол ең кішкентай дуйкер. Басы мен денесінің ұзындығы әдетте аралықта болады. Ол иықтан шамалы биіктікке жетеді және шамамен салмақтай болады. P. m. anchietae – ең ірі түршесі. Педаль бездері (еңкейген аяқтардың жанында) иіс шақыратын, ақшыл сұйықтық өндіреді. Уолтер дуйкері айқын түрде ашық түсті; қабырғалары сұр емес, қоңыр. Дауыстап тұратын мал, құс сияқты сайрау жануардың қызығушылығын көрсетеді. Ол стресске түскенде мысықтарға тән айқайлар шығарады. Ескектерде емес, аналықтары аталықтың әрекеттерінен қашып, тіпті ысқырық та шығаруы мүмкін. тамаққа да қосылуы мүмкін. Көк дуйкер басқа дуйкер түрлеріне қарағанда шөбі құрғаған жапырақтармен жақсы тіршілік ете алады. 2001 жылы американдық зоолог Дон Э. Уилсон 18 асқазанды зерттеп, олардың үштен екі бөлігі жемістермен толғанын анықтады, жапырақтар көлемінің 15 пайызын, ал саңырауқұлақтар мен гүлдер әрқайсысы 5 пайызын құрады. жеті айға дейін созылуы мүмкін. Бұл алдыңғы бағалауды Конго Демократиялық Республикасының Итури орманында жасалған байқаулар растайды. Туу жыл бойы жүреді, бірақ құрғақ маусымда туу көрсеткіші төмендеуі мүмкін. Бала туғаннан кейін үш-бес күн өткен соң, аналық қайтадан жұптасуға дайын болады.

Қауіп-қатерлер мен қорғау

Көк дуйкерді Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) ең аз қызығушылық тудыратын түрлерге жатқызған. Ол жойылып бара жатқан түрлердің халықаралық саудасы туралы конвенцияның (CITES) II қосымшасына енгізілген. Халық санының азаюы тұрақты болғанымен, көк дуйкер өмір сүретін аймақтарда кең аулаудың салдарынан қорғауға мұқтаж. Вильсон көк дуйкердің Африкадағы барлық тұяқты жануарлардың арасында ең маңызды экономикалық және экологиялық рөл атқаратынын айтқан. Көк дуйкер еті оның таралған аймағындағы адамдар үшін маңызды тағам көзі болып табылады. Дегенмен, көк дуйкер адамның тіршілік ортасына араласуына қарамастан, тірі қала алады. P. monticola мына қорғалатын аймақтарда кездеседі: Семулики ұлттық паркі (Уганда); Джа фауналық қорығы және Лобекэ ұлттық паркі (Камерун); Дзанга Санга ерекше қорығы және Дзанга Ндоки ұлттық паркі (Орталық Африка Республикасы); Монте Ален ұлттық паркі (Экваторлық Гвинея); Лопе ұлттық паркі және Гамба (Габон); Одзала, Нуабале Ндоки және Конку Дуатили ұлттық парктері мен Теле көлі аймағы (Конго Бразавиль); Окапи жабайы табиғат қорығы және Майко, Кахузи Биега және Салонга ұлттық парктері (Конго Демократиялық Республикасы); сондай-ақ Оңтүстік Африкадағы көптеген басқа да аймақтар.