Кіріспе
Норма Рей – 1979 жылғы Мартин Ритт режиссерлік еткен американдық драмалық фильм. Сценарийін Ирвинг Равеч және Гарриет Франк кіші жазған. Фильм Кристалл Ли Саттонның шын оқиғасына негізделген, ол 1975 жылы The New York Times газетінің тілшісі Генри П. Лейферманның «Кристалл Ли, мұрагер әйел» кітабында баяндалған. Басты рөлдерде Салли Филд, ал қосалқы рөлдерде Бо Бриджес, Рон Лейбман, Пэт Хингл, Барбара Баксли және Гейл Стрикленд ойнаған. Фильм Солтүстік Каролина штатындағы фабрикада жұмыс істейтін, білімі аз Норма Рей Вебстердің тағдырын баяндайды. Фабрикадағы нашар еңбек жағдайлары салдарынан оның және әріптестерінің денсаулығына зиян келгеннен кейін, ол кәсіби одақ қызметіне қатысады. «Норма Рей» фильмі 1979 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетіліп, «Алтын пальма» сыйлығы үшін күресті, ал Салли Филд «Ең үздік актриса» жүлдесін жеңіп алды. 20th Century Fox компаниясы 1979 жылдың 2 наурызында фильмді кең экранға шығарды, ол сыншылардың мақтауына және коммерциялық табысқа ие болды. Сыншылар фильмнің режиссурасын, сценарийін, мазмұнын және әсіресе Филдтің актерлік шеберлігін жоғары бағалады. 4,5 миллион долларлық бюджетпен фильм 22 миллион долларлық табыс әкелді. Фильм 52-ші «Оскар» сыйлығына төрт номинация алып, екеуін жеңіп алды: «Ең үздік актриса» (Филд үшін) және фильмнің тақырыптық әні «It Goes Like It Goes» үшін «Ең үздік ән» номинациясы. АҚШ Конгрессінің кітапханасы бұл фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан» маңызды деп санайды және 2011 жылы Ұлттық кино тізіліміне енгізуге таңдады.
Norma Rae is a 1979 American drama film directed by Martin Ritt from a screenplay written by Irving Ravetch and Harriet Frank Jr. The film is based on the true story of Crystal Lee Sutton – which was told in the 1975 book Crystal Lee, a Woman of Inheritance by reporter Henry P. Leifermann of The New York Times – and stars Sally Field in the title role. Beau Bridges, Ron Leibman, Pat Hingle, Barbara Baxley and Gail Strickland are featured in supporting roles. The film follows Norma Rae Webster, a factory worker with little formal education in North Carolina who, after her and her co workers' health are compromised due to poor working conditions, becomes involved in trade union activities at the textile factory where she works. Norma Rae premiered at the 1979 Cannes Film Festival where it competed for the Palme d'Or, while Field won the Best Actress Prize. It was theatrically released by 20th Century Fox on March 2, 1979, to critical and commercial success. Reviewers praised the film's direction, its screenplay, its message, and especially Field's performance, while the film grossed $22 million on a production budget of $4.5 million. The film received four nominations at the 52nd Academy Awards including Best Picture and won two: Best Actress (for Field) and Best Original Song for its theme song "It Goes Like It Goes". The film is considered "culturally, historically or aesthetically" significant by the U. S. Library of Congress and was selected to be preserved in the National Film Registry in 2011.
Сюжет
Норма Рей Уилсон – мақта зауытында жұмыс істейтін жұмысшы, оның отбасының денсаулығына салған зияны оны жұмыс жағдайларына бейжай қалдырмайды. Ол екі баланың жалғыз анасы, олардың бірі қайтыс болған, екіншісі немқұрайлы. Бастапқыда басшылық оның жиі наразылықтарын "spot checker" лауазымына көтеру арқылы, басқа жұмысшылардың жұмыс жоспарын орындауын қадағалауға тағайындау арқылы басып тастауға тырысады. Ол жалақысының көтерілуі үшін осы жұмысты мәжбүрлі түрде қабылдайды, бірақ әріптестері, тіпті әкесі де оны "жалтақ" деп санап, жақтырмағанда, жұмыстан босатуды талап етеді. Оның орнына оны қайтадан жұмысқа жібереді. Оның өміріне екі ер адам кіріп, оның көзқарасын өзгертеді. Бұрынғы әріптесі Сонни Вебстер оны зауытта бұрынғы қиындықтар тудырғаннан кейін кездесуге шақырады. Ол қызынан ажырасып, қысқа уақыттан кейін үйленуге ұсыныс жасайды; оның өзімшіл емес еркекпен танысқанына көп уақыт болғанын түсінгеннен кейін, ол оның ұсынысын қабылдайды. Нью-Йорк қаласынан келген кәсіподақ ұйымдастырушысы Рубен Варшовскиймен бірнеше кездесуден кейін Норма Рей оның зауытын кәсіподаққа қосуға шақыратын сөзін тыңдайды. Бұл Сонидің үйде жеткілікті уақыт өткізбейтінін және ол болған кезде жиі шаршағанын байқағанда, жанжалға себеп болады. Әкесінің жүрек талмасынан зауытта қайтыс болуы – егер оған тағайындалған үзілісті күтпей, ертерек жұмыстан шығуға рұқсат берілгенде, оның өлімін болдырмауға болар еді. Басшылық ұйымдастыру күш-жігеріне қарсы, алдымен жұмысшылардың ауысымдарын қайта ұйымдастырып, жұмысшылар аз жалақымен көп жұмыс істейді, содан кейін ақ және қара жұмысшыларды бөліп, күшті әсерді әлсірету үмітімен нәсілшілдік жарнамаларды жариялайды. Варшовский Нормадан нәсілшіл жарнаманы сөзсіз көшіруін талап етеді, оны зауытына қарсы үкіметтік санкциялар үшін дәлел ретінде пайдалану үшін. Ол жарнаманы көшіруге тырысқанда, басшылық оны тоқтатуға тырысады, содан кейін оны тәртіпсіздік туғызғаны үшін жұмыстан босатып, зауыттан шығарып жіберу үшін полицияны шақырады. Шерифті күтіп тұрған Норма Рей картонға "ОДАҚ" деп жазып, жұмыс үстеліне тұрып, белгіні бөлмеге көрсету үшін баяу бұрылады. Бір-бірден жұмысшылар өздерінің станоктарын тоқтатады, ақырында бүкіл бөлме үндемей қалады. Барлық станоктар тоқтатылғаннан кейін Норма Рей түрмеге қамалады, бірақ Рубен оны босатады. Үйіне, отбасына оралған соң, Норма балаларына өзінің өмірінің, олардың әкесінің кім екенінің және жақындағы тұтқындалу оқиғасын айтуға шешім қабылдайды, осылайша оның күш-жігерін жоюға тырысатын адамдардан келген жалақпаздарға дайын болу үшін. Рубенмен болған жанжалдан кейін Сонни одан жақын болған-болмағанын сұрайды; ол жоқ дейді, бірақ "ол менің ойымда" екенін мойындайды. Сонни оған басқа әйелдің ойында жоқ екенін және ол әрқашан онымен бірге болатынын айтады. Зауытты кәсіподаққа қосу үшін сайлау өтеді, Норма мен Рубен репортерлер мен телекамералар дауыс санауын бақылап жатқанда зауыттың сыртынан мүмкіндігінше жақсы тыңдайды. 100 дауысқа жуық айырмашылықпен, нәтиже одақтың жеңісі. Көп ұзамай Рубен Нормамен қоштасады; оған ғашық болғанына қарамастан, олар қол алысады, өйткені ол тұрмысқа шыққан және күйеуін жақсы көретінін біледі, ал Рубен Нью-Йоркке қайта оралады.
Өндіріс
Норма Рей Алабама штатының Опелика қаласында түсірілді. Фабрика сахналары Опелика өндіріс корпорациясында, ал мотель сахналары "Алтын шиша" мотелинде түсірілді.
Шабыт
Фильмнің сюжеті Солтүстік Каролина штатының Роанок Рапидс қаласында орналасқан J. P. Stevens Textiles фабрикасына қарсы күрескен тоқыма жұмысшысы және кәсіподақ ұйымдастырушысы Кристалл Ли Саттонның өміріндегі оқиғаларға негізделген. Норма Рей картонда "UNION" деп жазып, әріптестері машиналарын тоқтатқанша үстелдің үстінде тұрған көрініс 1978 жылы Ли Саттонның ұйымдастырған наразылығына тікелей негізделген. Ли Саттон жұмыстан босатылғанымен, фабрика кәсіподаққа біріктірілді және ол тоқыма кәсіподағының ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді. 2003 жылы Стивенс тоқыма фабрикасы, Каролина штатындағы жүздеген басқа да ұқсас фабрикалармен бірге жабылды, себебі АҚШ-тың тоқыма өндірісі Қытай және Мексика сияқты елдерге көшті.
Қабылдау
Норма Рей оң пікірлер алды. Rotten Tomatoes сайтында 32 сынға негізделген 91% мақұлдау көрсеткіші бар, орташа бағасы 7.6/10. Сайттың сын тұжырымы: "Салли Филдтің шабыттандыратын ойынымен "Норма Рей" – ерекше күш танытқан қарапайым әйел туралы жігерлендіретін және саяси маңызы бар драма". Metacritic сайтында фильм 47 сыншының пікіріне сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 61 бал алды. The New York Times газетінен Винсент Канби Филдтің өнерін жоғары бағалап, "біз оны көріп отырғанымызда ұшып бара жатқандай сезілетін сирек кездесетін кино өнеріне куә болып отырмыз. Оның "Норма Рейдегі" жеңісі – ол телеарнадағы бастамаларымен байланысты болу қажеттігінен арылуында, себебі олар нашар емес, бірақ оның осы фильмдегі өнері экрандай зор" деді. Variety журналы: "'Норма Рей' – тамаша фильм. Сали Филдтің дамып келе жатқан мансабындағы ең жақсы рөлі және Мартин Ритттің қатаң, бірақ нәзік режиссерлігінің арқасында 20th Century Fox компаниясының бұл туындысы – ақылға қонымды және жүректі тербетін сирек кездесетін фильм". Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге төрт баллдан екі жарым балл беріп, Филдтің "өте тартымды ойыны" үшін мақтады, бірақ Лейбманның "нашар, үстемдік танытқан ойыны мен үшін фильмді бүлдірді" деп есептеді. Charles Champlin Los Angeles Times газетінде фильмді "тамаша және, жақсырақ сөз таппай, салмақты туынды" деп атады. The New Yorker журналынан Penelope Gilliatt: "Бұл фильм еңбек қозғалысы туралы қызықты деректер береді және ешқандай қорқынышқа бой алмайтын белсенді кейіпкерге құрмет көрсетеді. Жақсы жұмыс жасалды". Gary Arnold The Washington Post газетінде "Салли Филд атау кейіпкерін шындыққа жақын бейнелейді", бірақ фильм "өте шашыраңқы, сондықтан кейінге қарап қарағанда, ауадағы жіпшелердің суреттері кейіпкердің өзінен немесе фабриканың көңілсіз ортасынан гөрі маңыздырақ көрінеді. Ирвинг Равеч пен Харриет Франк-младшийдің сценарийі – бос тақырыптық және эмоционалдық жіптердің жиынтығы" деді. Tom Milne The Monthly Film Bulletin журналында: "Жүрек жылуы – бұл, бәлкім, "Норма Рей" туралы айтуға болатын сөз, себебі бұл фильм әйелдің өзі болуы керек деңгейден жоғары көтерілуін көрсету үшін барлық клишелерді пайдаланады".
Ретроспективті тізімдер
The New York Times бұл фильмді барлық уақыттағы ең жақсы 1000 фильмнің тізіміне қосты.
Үй медиасы
Norma Rae 1996 жылдың желтоқсанында VHS форматында, 2006 жылдың желтоқсанында DVD форматында және 2014 жылдың сәуірінде Blu-ray форматында шықты.
Музыкалық бейімдеу
2017 жылдың желтоқсан айында «Норма Рей» фильмі сахналық мюзиклге көшірілетіні жарияланды. Розан Кэш мюзиклге музыка жазуға кіріседі деп хабарланды.