Бангладеш Җатия Партиясы: Тарихы мен саяси көзқарастары

Кіріспе

Бангладеш саяси партиясы

Бангладеш Джатия партиясы – Бангладештің оңшыл консервативті саяси партиясы. Бұл бұрынғы президент Хосейн Мохаммад Эршад құрған түпнұсқа Джатия партиясының бөлігінен жаралған партия. Бұрын партияның төрағасы Назиур Рахман Манзурдың атымен "Жатия партиясы (Назиур)" деп аталған. Манзур 1971 жылы Бангладештің Азаттық соғысындағы ерлік күрескері болды және Эршадтың кезінде Жергілікті Өкімет және Ауылдық Даму министрі, сондай-ақ Дакка қалалық корпорациясының мэрі қызметін атқарды. Манзур 1998-2001 жылдар аралығында Джатия партиясының бас хатшысы болып та қызмет етті. 2001 жылдың басында Джатия партиясының төрағасы Эршадпен саяси көзқарастардағы келіспеушіліктер туындағаннан кейін, Манзур 2001 жылдың 5 тамызында Бангладеш Джатия партиясын – БЖДП құрды және Бангладеш Ұлттық партиясы жетекшілігіндегі Төрт партиялық одақта қала берді. Партия 8-ші Ұлттық Парламентте төрт депутаттық орын жеңіп алды.

Төрт партиялық коалициялық үкіметте (2001-2006)

2004 жылғы 14 қаңтарда БЖД төрағасы Назиур Рахман Манжур премьер-министрге Джатия Сангсадтағы оның міндеттемелерін еске салды, оған ұлттық көшбасшылардың, соның ішінде Бангабанду Шейх Муджибур Рахманның суреттерін мемлекеттік кеңселерге ілу кіретінін айтты. «Жамаат-е Ислами» партиясының бас хатшысы Әли Ахсан Мұхаммад Мұжахид Манжурдың сөздеріне қарсылық білдіріп, оның партиясы мемлекеттік кеңселерге Муджибтің суретін ілуді қолдамайтынын мәлімдеді. «Сіздер (Жамаат) Азаттық соғысына қарсылық танытқандықтан, разакарлар сияқты күмәндісіздер. Бангабанду туралы ештеңе айтуға сіздердің құқығыңыз жоқ», – деген ашумен Мұжахидтің сөзін естіген Манжур айқайлады. Халида және басқа да маңызды көшбасшылар үнсіз қалды, бірақ БНП тұрақты комитетінің мүшесі Хандакер Мошарраф Хоссейн жағдайды бақылауға алуға тырысты.

Бангладеш Джатия партиясы (БЖД) 2005 жылғы 7 сәуірде үкіметті және БНП жоғары лауазымды тұлғаларын экстремистік элементтерді бағындыруы және Хава Бабанда балама билік орталығын құруы үшін сынады. Елордада өткен Орталық комитетінің кеңейтілген отырысында БЖД көшбасшылары қажетті тауарлардың бағасының өсуі және Жедел әрекет жасау батальонының (РАБ) күзетіндегі өлім-жітім үшін үкіметті қатты сынады. Отырыста қабылданған қаулыда төрт партиялық коалициялық үкіметтің «дұрыс қалыптаспауы» және коалицияның сайлау манифестінде жазылған уәделерді орындамауына алаңдаушылық білдірілді. Коалицияның сайлау алдындағы міндеті – сот билігін атқарушы биліктен бөлу, мемлекеттік радио мен теледидарға автономия беру, Үпәзила кеңестерін өткізу, жұмыс орындарын құру және қажетті тауарлардың бағасын бақылау еді. БЖД көшбасшылары коалиция жетекшісі БНП-ны 2001 жылғы сайлаулардан бұрын құрылған коалицияның басқа үш құрамдас бөлігінен тек екі «Жамаат» көшбасшысын ғана кабинетке енгізгені үшін сынады. Көптеген БЖД көшбасшылары «Жамаат-е Ислами Бангладешті» фундаменталистік күш деп атады, ал партия төрағасы Назиур Рахман Манжур ешқандай партияның атын атамай, үкіметтің фундаменталистік күштерге қарсы шаралар қабылдауы керектігін айтты. «БНП елдегі фундаменталистік және экстремистік күштерді қолдап-қуаттап отыр», – деді Манжур отырыста. Ол БНП ислами құндылықтарды орнатудың орнына фундаменталистік күштерге көмек көрсетіп отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, олар оппозициялық саяси партияларды ұлттық және халықаралық құйрықтар арқылы елде анархиялық жағдай тудырғаны үшін сынады. Олар үкіметті сайлау комиссиясының реформасы және басқа да талаптар бойынша ірі саяси партиялармен ашық диалог жүргізуге шақырды. Отырыста БЖД Орталық комитетінің және 56 аудандық бөлімшелерінің көшбасшылары сөз сөйледі, олардың көпшілігі соңғы үш жарым жылдағы коалициялық үкіметтің жұмысына ұқсас пікір білдірді. Көптеген БЖД көшбасшылары партия басшылығынан коалицияда қалу немесе одан шығу туралы тез шешім қабылдауды талап етті. «БЖД басқа партияның меншігі емес», – деді БЖД төрағасы партия көшбасшыларының пікірлеріне жауап ретінде. Манжур «Үкімет ағымдағы сайлау жүйесін реформалау және түрлі тараптардан түскен басқа да талаптар бойынша барлығымен пікір алысуы керек» деді. Сондай-ақ, ол саяси зорлық-зомбылықтың өсуіне наразылық білдіріп, жағдайға барлық саяси партияларды жауапты деп атады. Ол үкіметті қажетті тауарлардың бағасын бақылауда ұстамағаны үшін кінәлады. «Егер БНП бағаның өсуін тоқтата алмаса, халық оны қабылдамайды», – деді ол. Дәнді бағасының өсуі туралы жоғары лауазымды министрдің жақындағы мәлімдемесіне сілтеме жасай отырып, БЖД басшысы: «Түлік бағасы туралы жалған айтпаңыз. Базарға барып, бағалар өсті ме, жоқ па, содан кейін мәлімдеме жасаңыз» деді. РАБ күзетіндегі кісі өлтірулерге қатысты Манжур соттан тыс кісі өлтіруді тоқтату қажеттігін айтты. Бірнеше БЖД көшбасшылары БНП-ны Хава Бабанда балама билік орталығын құруда айыптады. Силхеттен келген адвокат Абдул Халим БНП премьер-министр кеңсесі мен Хава Бабан арқылы екіұстама билік енгізгенін айтты.

Bangladesh Jatiya Party (BJP), on 7 April 2005 blasted the government and the BNP high ups for harbouring extremist elements and establishing an alternative power centre at Hawa Bhaban. Addressing an extended meeting of its central committee in the capital, the BJP leaders also came down heavily on the government for the price hike of essential commodities and deaths in the Rapid Action Battalion (RAB) custody. In a resolution, the meeting expressed concern over the 'improper formation' of the four party alliance government and non implementation of the pledges spelled out in the election manifesto of the alliance. It said the alliance's election commitment was to separate the judiciary from the executive, give autonomy to the state owned radio and television, hold Upazila Parishad elections, create employment and control price of essentials. The BJP leaders were critical of BNP, the coalition leader, for not incorporating all partners in the cabinet where only two Jamaat leaders were included from the three other components of the alliance formed before 2001 polls. Many BJP leaders termed Jamaat e Islami Bangladesh a fundamentalist force while party chairman Naziur Rahman Manjur without naming any party said the government must take action against the fundamentalist forces. "BNP is patronising the fundamentalist and extremist forces in the country," Manjur told the meeting expressing serious concern over the growth of religious extremism. He said that instead of establishing Islamic values BNP is extending help to the fundamentalist forces. The BJP leaders also criticised the opposition political parties for creating an anarchic situation in the country through national and international conspiracies. They called upon the government to initiate open dialogue with major political parties on reforms of the election commission and other demands. Leaders of the BJP central committee and 56 district units spoke at the meeting and almost all of them expressed similar views about the coalition government's performances in the last three and a half years. Many BJP leaders demanded that its top brasses take a quick decision whether the party will be with the alliance or not. "BJP is not a leased property of any other party," the BJP chairman said responding to his party leaders' views. Manjur said, "The government should hold discussions with all on reforms of the existing election system and other demands raised by different quarters." Manjur, also expressed his frustration over the rise of political violence and held all political parties responsible for the situation. He blamed the government for its failure to keep the prices of essentials under control. "People will reject BNP if it fails to reduce the price hikes," he said. Pointing to a senior minister's recent statement about negligible hike in rice price, the BJP chief said, "Don't tell lie about the prices of essentials. Visit the kitchen markets and give statements whether prices have increased or not." Referring to the killings in RAB custody, Manjur said the extra judicial killings have to be stopped. Several BJP leaders blamed BNP for establishing an alternative power centre at Hawa Bhaban. Advocate Abdul Halim from Sylhet said BNP has introduced a dual rule by the Prime Minister's Office and the Hawa Bhaban.

Қазіргі жағдай

Қазіргі уақытта партия Бангладеш сайлау комиссиясында Бангладеш Жатия партиясы БЖД ретінде тіркелген, бұл М. А. Матин басқарған Бангладеш Жатия партиясынан ерекшелену үшін жасалған. Партияны қазіргі уақытта марқұм Назиур Рахман Манжурдың ұлы, депутат Андалив Рахман Парто басқарады. Андалив және оның кіші інісі доктор Ашикур Рахман Шанто 9-шы парламенттік сайлауда Бола-1 және Бола-2 округтерінен сайлауға түсті. 2013 жылдың 29 қарашасында партияның Орталық комитетінің мүшесі, марқұм Назиур Рахман Манзурдың ұлы Ашикур Рахман партияның БНП басшылығымен құрылған 18 партиялық коалицияға қатысуымен келіспейтін идеологиялық айырмашылықтарды айтты. Ол сұхбатында: "Менің ойымша, барлық саяси партиялардың Жамаат-и Исламнан кету уақыты жетті. Мен Жамаат-и Исламмен саясатты жалғастырғым келмейді", - деді. Одан әрі: "Біз демократияға қарсы және азаттық күресіне қарсы күштермен келісімге келмеуіміз керек. Менің әкем [партияны негіздеген марқұм Назиур Рахман Манжу] азаттық күрескері болған. Сондықтан мен Жамаат-и Исламмен байланысы бар кез келген одақта болуға қатыса алмаймын", - деп мәлімдеді. БЖД төрағасы Андалив Рахман Парто адвокаты: "Ашиқ бұзықшылық саясатын жалғастырғысы келмейді, сондықтан партиядан кетті. Бірақ елге оның сияқты дарынды адамдар керек", - деді. 2019 жылдың мамыр айында партия БНП басшылығындағы 20 партиялық одақтан шықты.