Кіріспе

1945 жылы Филиппиндегі одақтас әскери тұтқындарды құтқару

Кабанатуан шабуылы, сондай-ақ Ұлы шабуыл деп белгілі, Филиппиннің Нуэва-Эсиха провинциясындағы Кабанатуан маңындағы жапон лагерінен одақтас әскери тұтқындары мен азаматтарды құтқару операциясы болды. 1945 жылдың 30 қаңтарында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, АҚШ армиясының рейнджерлері, «Аламо» барлаушылары және филиппин партизандары тұтқын лагерінен 500-ден астам адамды босатып алды. Батан шайқасында ондаған мың американдық әскерлердің капитуляциясына дейін, олардың көпшілігі Батан өлім маршынан кейін Кабанатуан түрмесіне жіберілді. Жапондықтар тұтқындардың көп бөлігін басқа аймақтарға ауыстырды, нәтижесінде түрмеде 500-ден астам американдық және басқа одақтас әскери тұтқындары мен азаматтар қалды. Ауру, азаптау және нашар тамақтану сияқты қатыгез жағдайларға тап болған тұтқындар генерал Дуглас Макартур мен оның американдық әскерлері Лузонға оралғанға дейін өз басыларына қауіп төнетінінен қорқып жүрді. 1945 жылдың қаңтар айының соңында, Алтыншы армия басшылары мен филиппин партизандары тұтқындарды құтқару үшін шағын күш жіберу жоспарын жасады. 100-ден астам рейнджерлер мен барлаушылар және 200 партизан тобы жапондық шеп сызығының 48 шақырым тереңдігіне орналасқан лагерьге жетті. Түнде, қараңғылықтың жамылуымен және P-61 Black Widow түнгі жойғышының көмегімен, топ лагерь ішіндегі және айналасындағы жапондық күштерді күтпеген жерден шабуылдады. 30 минуттық үйлесімді шабуылда жүздеген жапондық сарбаз қаза тапты, ал американдықтар минималды шығынға ұшырады. Рейнджерлер, барлаушылар және партизандар тұтқындарды американдық әскерлердің орналасқан жеріне эскорттады. Құтқару операциясы тұтқындарға өлім маршы мен түрмедегі қатыгездіктер туралы айтуға мүмкіндік берді, бұл Жапонияға қарсы соғысқа деген құлшынысты күшейте түсті. Құтқарушыларға Макартур мақтау қағаздарын табыс етті, сондай-ақ президент Франклин Д. Рузвельт оларды мойындады. Бүгінде бұрынғы лагерь орнында ескерткіш орнатылған, ал шабуыл оқиғалары бірнеше фильмдерде бейнеленген.

Өмірбаян

1941 жылы 7 желтоқсанда жапон әскерлері Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін, Америка Құрама Штаттары Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, Одақтас күштерге Фашистік державаларға қарсы күресте қосылды. Жапонияның аралдарға басып кіруіне қарсы тұру үшін Филиппинде орналасқан генерал Дуглас Макартур басқаратын американдық күштер, Перл-Харборға шабуылдан бірнеше сағат өткен соң жапондықтардың шабуылына ұшырады. 1942 жылдың 12 наурызында президент Франклин Д. Рузвельттің бұйрығымен Макартур және бірнеше таңдаулы офицерлер американдық күштерді тастап кетіп, күшейте түсуге уәде берді. Алыс Шығыстағы АҚШ әскерлерінің 72 000 сарбазы, ескірген қару-жарақпен, жеткіліксіз жабдықтармен, сондай-ақ аурулар мен нашар тамақтанудан зардап шегіп, 1942 жылдың 9 сәуірінде жапондықтарға тәслим болды. Жапондықтар бастапқыда 10 000–25 000 американдық және филиппиндық әскери тұтқындарды (АТ) күткен. Олар осы сандарға сәйкес екі аурухана, жеткілікті тағам және күзетшілер ұйымдастырған болатын, бірақ 72 000-нан астам тұтқынға тап болды. 97 шақырымдық (60 миль) марш соңында, шамамен 9 200 американдық және 42 800 филиппиндықтан құралған 52 000 тұтқын ғана О'Доннелл лагеріне жетті, ал шамамен 20 000 тұтқын ауру, аштық, азаптау немесе кісі өлтіруден көз жұмды. Кейін О'Доннелл лагері жабылғаннан кейін, тұтқынға алынған сарбаздардың көпшілігі Корегидор шайқасынан әскери тұтқындармен қосылу үшін Кабанатуан тұтқын лагеріне ауыстырылды. 1944 жылы, АҚШ Филиппинге қайта басып алу үшін десант түсірген кезде, жапондық жоғары командасы тұтқындарды азат етуші күштер құтқарып алуына жол бермеу үшін оларды өлтіру туралы бұйрық берді. Олардың бірі – тұтқындарды бір жерге жинап, бензин құйып, тірідей өртеу. Бұл, әсіресе Палаван қырғыны оқиғаларында айқын болды, онда АҚШ армиясының 59-шы жағалау артиллерия полкінің қатардағы сарбазы (PFC) Юджин Нильсон, достық қатарға қашып кеткеннен кейін оқиғаны АҚШ армиясының басшылығына баяндады. Осыған байланысты 6-армия жаудың тылында бірқатар құтқару операцияларын жүргізуге шешім қабылдады, тұтқын лагерлеріне шабуыл жасап, жапондықтардың жазалау бұйрықтары орындалмас бұрын американдық әскери тұтқындарды құтқарып алды.

Әскери тұтқын лагері

Кабанатуан түрмесіне жақын маңдағы 50 000 тұрғыны бар қаланың аты берілді (жергілікті тұрғындар оны жақын маңдағы шағын ауылдың атымен Пангатиан лагері деп те атады). Лагерь алдымен Американың ауыл шаруашылығы департаментінің станциясы, кейін филиппин армиясының оқу лагері ретінде пайдаланылды. Жапондықтар Филиппинге басып кіргенде, олар американдық әскери тұтқындарды ұстау үшін лагерьді пайдаланды. Бұл лагерь Кабанатуан аймағындағы үш лагердің бірі болды және ауру тұтқындарды ұстауға арналған. Шамамен 15 мың адамға арналған тікбұрышты лагерь, ортасынан өтетін жолмен екіге бөлінген, ұзындығы белгілі бір шамада, ені белгілі бір шамада болды. Лагерьдің бір жағында жапондық күзетшілер, екінші жағында тұтқындарға арналған бамбуктан жасалған баракалар мен аурухана орналасқан. Лагерьді 2,4 метр биіктіктегі тікенді сыммен қоршалған қоршаулар, сонымен қатар бірнеше пиллбокс бункерлері мен төрт қабатты күзет мұнаралары қоршап тұрды. Лагерьде ең көп уақытта 8000 американдық сарбаз (сонымен қатар Ұлыбритания, Норвегия және Нидерландыдан келген сарбаздар мен азаматтар) болды, бұл оны Филиппиндегі ең ірі әскери тұтқын лагері етті. Бұл сан, еңбек лагерлеріне Филиппин, Жапония, Жапонияның оккупациялаған Тайвань және Маньчжурия аймақтарына жіберілген жарамды сарбаздардың саны азайған сайын айтарлықтай төмендеді. Жапония Женева конвенциясын ратификацияламағандықтан, әскери тұтқындар лагерьден шығарылып, жапондық қару-жарақ жасау, кемелерді түсіру және әуежайларды жөндеу үшін фабрикаларда жұмыс істеуге мәжбүр болды. Тұтқындар күніне екі рет буда пісірілген күрішпен, кейде жеміс-жидек, сорпа немесе етпен тамақтанды. Тамақтарын толықтыру үшін тұтқындар жапондықтардың Кабанатуанға жасаған сапарлары кезінде ішкі киімдеріне жасырып әкелген тағамдар мен заттарды пайдаланатын. Қосымша тағам, зергерлік бұйымдар, күнделіктер және басқа да құнды заттар тәркіленбеу үшін киімге немесе дәретханаға жасырылып, немесе жоспарланған тексерулерге дейін көміліп тасталатын. Тұтқындар ұрлық, күзетшілерге пара беру, бау-бақша өсіру және лагерьке кірген тышқан, жылан, үйрек, итті сияқты жануарларды өлтіру сияқты әдістер арқылы тағам жинады. Филиппин астыртын қозғалысы мыңдаған хинин таблеткаларын жинап, лагерьге жасырын түрде әкеліп, малярияны емдеу үшін қолданды, осылайша жүздеген өмір сақталды. Коррегидор тұтқындарының бір тобы лагерьге кірмес бұрын әрқайсысы киімінің астына радионың бір бөлігін жасырып, кейін оны жұмыс істейтін құрылғыға қайта құрастырды. Жапондықтар радиоларын жөндеу үшін американдық радиотехник шақырғанда, ол бөлшектерді ұрлады. Осылайша, тұтқындар Сан-Францискодағы радиостанциялардан хабарларды тыңдау үшін бірнеше радиостанцияға ие болды, бұл тұтқындарға соғыстың жай-күйі туралы білуге мүмкіндік берді. Лагерьдегі өмірлік жағдайды құжаттау үшін контрабандалық камера қолданылды. Әскери тұтқындар қару-жарақ жасап, қару-жарақ алу үшін қомақты оқ-дәрілерді лагерьге әкелді. Түрме тарихында бірнеше рет қашып құтылуға әрекет жасалды, бірақ көпшілігі сәтсіз аяқталды. Бір әрекетте төрт сарбаз жапондықтар тарапынан қайта тұтқынға алынды. Күзетшілер барлық тұтқындарды төрт сарбазды ұрып-соғып, өз қабірлерін қазып, содан кейін өлтіруді көруге мәжбүр етті. Көп ұзамай күзетшілер тағы қашып кетсе, әрбір қашып кеткенге 10 тұтқын өлтірілетінін хабарлаған. Соғыс тұтқындары ондаған топқа бөлінді, бұл тұтқындарды басқаларды қашып кетуден сақтау үшін мұқият бақылауға талпындырды. Жапония әскері тұтқындарға лагерьдің тұтқын жағында септик жүйелер мен суару арықтарын салуға рұқсат берді. Бұл жерде банан, жұмыртқа, кофе, кітаптар мен темекі сияқты заттарды сататын дүкен болды. Бейсбол, атпен ойнау және пинг-понг ойындарына рұқсат етілді. Сонымен қатар, 3000 кітаптан тұратын кітапханаға рұқсат берілді (оның көп бөлігі Қызыл Крестпен қамтамасыз етілді), және кейде фильмдер көрсетілді. Соғыс тұтқындары бульдогты ұстап, лагерьдің талисманы ретінде қызмет етті. Жыл сайын Рождество мерекесінде жапондық күзетшілер Қызыл Крест ұйымына тұтқындардың әрқайсысына қара мал еті, тез арада пісетін кофе және темекі сияқты заттар салынған кішкентай қораптарды тартуға рұқсат берді. Сонымен қатар, түрмедегілер туыстарына пошталық хаттар жібере алды, бірақ күзетшілер оларды тексеріп отырды. Америка әскерлері Лузонға жақындаған сайын, Жапон империясының бас штабы барлық жарамды әскери тұтқындарды Жапонияға тасымалдауға бұйрық берді. 1944 жылдың қазан айында Кабанатуан лагерінен 1600-дан астам сарбаз шығарылды, 500-ден астам науқас, әлсіз немесе мүгедек әскери тұтқындар қалды. 1945 жылдың 6 қаңтарында барлық күзетшілер Кабанатуан лагерінен шығып кетті, тұтқындарды жалғыз қалдырды. Күзетшілер бұрын әскери тұтқын басшыларына қашып кетпеуге кеңес берген, әйтпесе олар өлтіріледі деп ескерткен. Күзетшілер кеткеннен кейін, тұтқындар жапондықтар лагерьге жақын жерде күтіп отырғанын және қашып кету әрекетін оларды өлтіруге сылтау ретінде пайдаланатынын сескеніп, ескертуге құлақ салды. Қаңтардың ортасында жапондық әскерлердің үлкен тобы лагерьге кіріп, тұтқындарды олардың жағына қайтарды. Тұтқындар, қауесеттерге сүйеніп, жапондықтар оларды жақын арада өлтіретінін болжады.

Жоспарлау және дайындау

1944 жылдың 20 қазанында генерал Дуглас Макартурдың әскерлері Лейте аралына түсіріліп, Филиппиннің азаттығына жол ашты. Бірнеше айдан кейін, американдықтар күштерін консолидациялап, Лузонға басты шабуылға дайындалып жатқанда, 1944 жылдың 14 желтоқсанында Палаван аралындағы Пуэрто-Принсеса түрме лагерінде жапондықтар шамамен 150 американдық тұтқынды атқылады. Тұтқындарды бомбалау қаупінен ескертіп, олардың траншеяларға, ағаш және топырақпен жабылған бомбалаудан қорғаныш жайларына кіруіне бұйрық берілді, онда оларға бензин құйылып, тірідей өртеді. Екі күннен кейін Макартурдың әскерлері Лузонға түсіріліп, астана Манилаға қарай жылдам ілгерілеуді бастады. Бірақ тұтқындарды жасыру және күтудің логистикалық қиындықтарынан қаушады. Бұл жоспарды лагерь маңындағы партизандық отрядтың басшысы, подполковник Бернард Андерсон бұрын ұсынған болатын. Ол партизандардың тұтқындарды қауіпсіз жерге эвакуациялап, 80 шақырым қашықтықтағы Дебют шығанағына жеткізіп, 30 суасты қайығымен тасымалдауды ұсынды. Алайда, Макартур жапондықтардың қашқан тұтқындарды ұстап алып, оларды өлтіруінен қорқып, жоспарға келісім бермеді. Ол генерал-лейтенант Уолтер Крюгердің барлау басшысы, полковник Хортон Уайтқа жапондықтар оларды өлтірмес бұрын, Кабанатуан түрмесіндегі шамамен 500 тұтқынды босату үшін құтқару операциясын ұйымдастыруды ұсынды. Уайт I корпусының 31 қаңтар немесе 1 ақпанға дейін Кабанатуанға жете алмайтынын, сондықтан құтқару операциясы 29 қаңтарда жүргізілуі керек екенін бағалады. Уайт бұл мәліметтерді Крюгерге жеткізді, ол құтқару операциясын жүргізуге бұйрық берді. Негізгі күш C ротасынан 90 және F ротасынан 30 рейнджерден тұрады. Олар жапондықтардың тылына 30 мильдей жол жүріп, лагерьді қоршап, күзетшілерді өлтіріп, тұтқындарды американдықтардың қатарына эвакуациялауы керек еді. Американдықтарға 80 филиппин партизаны қосылып, құтқару операциясына көмектеседі және жол көрсетеді. Бастапқы жоспар бойынша, 29 қаңтарда PST (UTC+8) сағат 17:30-да лагерьке шабуыл жасау жоспарланған. 27 қаңтар күні кешке рейнджерлер әуеден түсірілген суреттерді зерттеп, түрме лагері туралы партизандық барлау мәліметтерін тыңдады. 1-лейтенант Уильям Неллист пен Томас Рунсвилл басқаратын "Аламо Скауттарының" екі командасы (әрқайсысынан бес адам) 19:00-де Гиимбадан шығып, түрме лагерін барлау мақсатымен жау тылына еніп, ұзақ сапарға аттанды. Әр скауттың қаруында .45 калибрлі тапанша, үш қол гранатасы, мылтық немесе М1 карабині, пышақ және қосымша оқ-дәрі болды. 832-ші сигнал батальонының төрт әскери фотографы Муччи рейдтің суретін түсіруді ұсынғаннан кейін скауттар мен рейнджерлерге қосылып, құтқару операциясын тіркеуге ерікті болып келісті. Әр фотографтың қаруында тапанша болды. Хирург капитан Джимми Фишер және оның фельдшерлері тапанша мен карабинмен қаруланған.

Жаудың артында

28 қаңтарда сағат 05:00-ден кейін Муччи және капитан Роберт Принц басқаратын 121 рейнджерден құралған күшейтілген рота Гуимбаға дейін 97 шақырым жол жүріп, сағат 14:00-де жапондықтардың қатарынан өтіп өтті. Филиппин партизандарының басшылығымен рейнджерлер жау патрульдерінен қашу үшін ашық даламен жүріп өтті. Бір сәтте рейнджерлер ұлттық тас жолда жапондық танкты қашып өту үшін жолдың астынан өтетін шағын арнаны пайдаланды. Келесі күні таңертең олар лагерден солтүстікке қарай 8 шақырым жердегі Балинкарин ауылына жетті. Муччи Неллист пен Рунсавилл барлаушыларымен бірге өткен түні лагерьде жүргізілген барлау туралы ақпаратты талқылады. Барлаушылар лагерь төңіреккі жердің тегіс екенін, бұл шабуыл алдында күшті әшкере қалдыратынын хабарлады. Муччи сол күні шабуылға түсуді қалағанын білген Пайота қарсылық көрсетіп, мұның өзіне-өзі қастандық екенін айтты. Ол партизандар түрмеден небары бірнеше жүз метр қашықтықта, Кабу өзенінің арғы жағында орналасқан шамамен 1000 жапондық сарбазды бақылап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, Пайота бірнеше шақырым қашықтықтағы Кабанатуан маңында 7000-ге жуық жау әскерінің орналасқанын растады. Оңтүстік-батыстан басып кірген американдық күштердің келуімен, жапондық дивизия лагерьге жақын жолмен солтүстікке қарай шегініп жатты. Ол дивизияның өтуін күтіп, күштің қарсыласуын азайтуды ұсынды. Пайота мен Аламо барлаушыларынан лагерь аймағындағы жаудың жоғары белсенділігі туралы ақпарат алғаннан кейін Муччи рейдті 24 сағатқа кейінге шегерді және алтыншы армия штабын радиоарқылы хабардар етті. Ол барлаушыларға лагерьге оралып, әсіресе күзетшілердің күші және тұтқынға алынған сарбаздардың нақты орналасқан жері туралы қосымша ақпарат жинауды бұйырды. Рейнджерлер Балинкариден оңтүстікке қарай 4 шақырым жердегі Платеро ауылына қайтты. 30 қаңтарда сағат 11:30-да Аламо барлаушылары лейтенант Билл Неллист пен рядовой Руфо Вакилар жергілікті тұрғындарға ұқсас киім киіп, лагерьдегі тасталған шатырға кіре алды. Жапондық күзетшілердің назарына ілікпеу үшін олар лагерьді шатырдан бақылап, лагерьдің негізгі ерекшеліктері туралы егжей-тегжейлі есеп дайындады, соның ішінде бас қақпа, жапондық әскерлердің саны, телефон сымдарының орналасқан жері және шабуылға ең қолайлы маршруттар. Көп ұзамай оларға тағы үш барлаушы қосылды, Неллист оларға есепті Муччиге жеткізуді тапсырды. Неллист пен Вакилар шабуыл басталғанға дейін шатырда қалды. Муччиге Неллисттің 29 қаңтар күні түстен кейінгі есебі берілді және ол Принцке жіберілді, ол рейнджерлерді қалай тез және мүмкіндігінше аз шығынмен кіргізу және шығару керектігін анықтауға сендірілді. Принц жоспар жасады, ол кейін 14:30-да алынған тасталған шатырдан алынған жаңа ақпарат негізінде түзетілді. Ол рейнджерлерді екі топқа бөлуді ұсынды: Принц басқаратын C ротасының 90 рейнджері негізгі лагерге шабуыл жасап, тұтқындарды шығарып жібереді, ал лейтенант Джон Мерфи басқаратын F ротасы взводының 30 рейнджері 19:30-да лагерьдің артқы жағындағы түрлі жапондық позицияларына атып, шабуылдың басталуын хабарлайды. Принц рейдті 30 минут немесе одан да аз уақыт ішінде аяқтауға болады деп болжады. Принц барлық тұтқындар лагерден қауіпсіз шыққаннан кейін, барлық әскерлердің лагерден солтүстікке қарай 2 шақырым жердегі Пампанга өзенінде кездесуі керектігін көрсететін қызыл жарық шашыратар еді, онда 150 партизан тұтқындарды тасымалдау үшін өгіздер жекелген арбаларымен күтіп отырады. Рейнджерлер жапондықтарда периметрді жарықтандыруға арналған іздеу шамдары жоқ екенін білмеді. Пайота күзетшілердің назарын аудару үшін АҚШ Әскери-әуе күштерінің (ААӘ) ұшағының лагерь үстінен ұшып өтуін ұсынды, бұл күзетшілердің назарын аспанға аударады. Муччи осы идеямен келісті және командалық орталыққа лагерь үстінен ұшақ өткізуді сұрап радиохабарлама жіберді. Жапондықтармен болған кездесуде мүмкін болатын жарақаттарға дайындық ретінде батальон хирургі, капитан Джимми Фишер Платеро мектебінде уақытша аурухана құрды. 30 қаңтарда таңертең лагерь алдындағы жол жапондық әскерлерінен тазаланды. Муччи тұтқындар босатылғаннан кейін оларды қорғауды жоспарлады. Лусон партизандық қарулы күштерінің екі тобы, біреуі Пайотаның, екіншісі капитан Эдуардо Жосонның басшылығымен лагерь маңындағы басты жолды ұстау үшін қарама-қарсы бағыттарға жіберілді. Пайота 200 партизанмен бірге Кабу өзені үстіндегі ағаш көпірдің жанында жол тоқтату бекетін құруға тиіс болды. Бұл тұтқын лагерінің солтүстік-шығысында орналасқан, өзеннің арғы жағында орналасқан жапондық күштердің шабуылына қарсы бірінші қорғаныс шебі болар еді. Жосон және оның 75 партизаны, сондай-ақ рейнджерлік гранатометшілер тобы, тұтқындар лагерінің оңтүстік-батысында Кабанатуаннан келген жапондық күштерді тоқтату үшін жол тоқтату бекетін құрды. Тұтқындар балалар әзіл жасап жатыр деп ойлап, жазбаларды елемеді. Тұтқындар жапондық күзетшілерге көбірек сенімсіздікпен қарады, келесі бірнеше күн ішінде кез келген себеппен қырғынға ұшырауы мүмкін екенін сезді. Олар жапондықтардың американдық күштердің шабуылынан құтылуына, күшін қайта жинап, қайтадан жапондықтарға қарсы күресуіне қаламайтынын түсінді. Сонымен қатар, жапондықтар Батан өлімі туралы немесе лагерьдегі жағдай туралы айтудан сақтау үшін тұтқындарды өлтіруі мүмкін. Жапондық күзетшілердің шектеулі санына байланысты тұтқындардың шағын тобы 20:00 шамасында қашуға тырысуға бел буды.

Тұтқынның құтқарылуы

17:00-де, Муччи Принстің жоспарын бекілгеннен кейін бірнеше сағаттан соң Рейнджерлер Платеродан аттанды. Достық оттан зардап шекпеу үшін олардың сол жақ қолдарына ақ мата байланды. Олар Пампанга өзенін кесіп өтіп, 17:45-те Принс пен Мерфидің тобы лагерьті қоршау үшін жолдарын айырды. Шабуылға 45 минут қалғанда Шрибер 457 метр биіктікте лагерь үстінен сол жақ қозғалтқыштың қуатын өшірді. Ол оны қайта іске қосып, қатты кері соққы жасады және процедураны тағы екі рет қайталап, биіктігін 61 метрге дейін төмендетті. Ұшағының қирағанын көрсету үшін Шрибер 9 метр ғана биіктіктегі төбелерге қарай бағытталды. Жапондық бақылаушылар ұшақ құлағандай көрінді, олар отты жарылысты күтіп отырды. Шрибер мұны бірнеше рет қайталап, түрлі акробатикалық маневрлер жасады. Бұл алдау 20 минутқа созылды, Рейнджерлердің лагерьке жақындап келе жатқанда алаңдаушылық тудырды. Кейін Принс ұшқыштардың іс-қимылын мақтады: «Әуедегі әуен идеясы сәл ерекше болды және шындығында, оның жұмыс істейтініне сенбедім, тіпті бір миллион жылда да. Бірақ ұшқыштың маневрлері өте шебер және алдамшы болғандықтан, алдау толыққанды болды. Ол болмаса, не болар едін білмеймін». Алғашқы он бес секунд ішінде лагерьдегі барлық күзет мұнаралары мен бекіністер нысанаға алынып, жойылды. Сержант Тед Ричардсон 45 калибрлі тапаншасымен басты қақпаның кілтін атып тастауға асықты. Басты қақпадағы Рейнджерлер күзетші казармалары мен офицерлік бөлмелерін атуға дайындалды, ал артқы жақтағылар тұтқындардың қоралары маңындағы жауды жойды, содан кейін эвакуацияны жалғастырды. F ротасының базука тобы негізгі жолмен жүріп, скауттар Муччиге танктер сақталатын қалашық туралы айтқан жерге жетті. Жапондық сарбаздар екі жүк көлігімен қашуға тырысқанмен, топ жүк көліктерін, содан кейін қалашықты жойды. Атыс басталғанда тұтқындардың көпшілігі жапондықтар оларды қырғынға ұшыратады деп ойлады. Бір тұтқын шабуылды «біздің басымыздан шығып жатқан шыбыртқылар, римдік шамдар мен жалындаған метеорлардың үстінен ұшып өтетіні» сияқты естігенін айтты. Тұтқындар дереу үйлеріне, латрайларына және суару каналдарына жасырынды. Сонымен қатар, көптеген тұтқындар қарсылық көрсетті, өйткені Рейнджерлердің қару-жарағы мен киім-кешектері бірнеше жыл бұрынғыларынан мүлдем өзгеше болды; мысалы, Рейнджерлер қалпақ киген, ал бұрынғы сарбаздар M1917 шлемдерін киген, ал жапондықтар да қалпақ киген. Рейнджерлерге тұтқындар кім екендерін және қайдан келгендерін сұрап, күдікпен қарады. Кейде Рейнджерлер тұтқындарды алып кету үшін күш қолдануға мәжбүр болды, оларды лақтырып немесе итеріп жіберді. Кейбір тұтқындардың салмағы ауру мен тамақтанудың нашарлығына байланысты өте аз болғандықтан, бірнеше Рейнджерлер екі адамды арқаларында көтеріп жүрді. Казармадан шыққан соң Рейнджерлер оларға басты қақпаға баруды бұйырды. Тұтқындар «басты қақпа» лагердің американдық жағына кіретін жер екенін білмегендіктен, жолды адасып, шатасты. Бір жапондық сарбаз басты қақпаға қарай үш миномет оғын атып жіберді. F ротасының сарбаздары оны тез тауып өлтіргенмен, шабуыл кезінде бірнеше Рейнджерлер, скауттар мен тұтқындар жарақат алды. Батальондық хирург капитан Джеймс Фишердің қарынына қауіпті жарақат алған, оны жақын маңдағы Балинкари ауылына алып барды. Альфред Альфонсоның қарынында оқтырмадан жарақаты бар. Скаут лейтенанты Том Рунсавилл мен Рейнджер-жауынгер бірінші сыныптық Джек Питерс де жарылыс салдарынан жарақат алды. Пайота бұрын-соңда күзетсіз көпірге жарылғыш заттарды орнату үшін сапер жіберген, ол 19:45-те жарылуы керек еді. Бомба белгіленген уақытта жарылды, көпір бұзылмаса да, танктер мен басқа көліктер өте алмайтын үлкен ойық пайда болды. Жапондық әскерлер көпірге шабуыл жасады, бірақ филиппин партизандары жасаған V пішіндес тосқауыл әр шабуылды тойтарды. Жапондық сарбаздар тобы көпірден алыс өзенді кесіп, тосқауыл позициясын айналып өтуге тырысты, бірақ партизандар оларды байқап жойды. Соңғы он бес минутта атыс болған жоқ. Алайда, Рейнджерлер кездесуге қарай бет алғанда, сержант Рой Суизиге достық оттан екі рет атып, кейін қайтыс болды. Рейнджерлер мен шаршаған, әлсіз және аурумен ауырған тұтқындар белгіленген Пампанга өзенінің кездесуіне жол тартты, онда 26 қарабао арбадан тұратын кербен оларды Платероға жеткізу үшін күтіп тұрды, оларды жергілікті ауыл тұрғындары Пайота ұйымдастырды. 20:40-да Принс барлығы Пампанга өзенін кесіп өткенін анықтағаннан кейін, Пайота мен Жосонның тобына кері шегінуге есімдейтін екінші шағылысын жіберді. Скауттар кездесу орнында жаудың қарсы шабуылын бақылау үшін қалды. Ал Пайотаның тобы көпірге шабуылдайтын жауға қарсы тұруын жалғастырды, олар 22:00-ге дейін шегіне алды, сол кезде жапондық күштер көпірге шабуылдауын тоқтатты. Жосон мен оның тобы қарсылыққа ұшырамады және тұтқындарды сүйемелдеуге оралды. Фотографтар лагерьке және кері жолға түсірілген суреттерді түсіре алды, бірақ жарықтар жапондықтарға олардың орнын көрсетуі мүмкін болғандықтан, түндегі шабуыл кезінде камераларын қолдана алмады. Фотографтардың бірі түнгі қиындық туралы ой бөлісті: «Біз ұзақ жерден соғыстың ең шешуші шайқасына мылтығын алып келген, бірақ оны атуға мүмкіндік болмаған құлшынып күткен сарбаз сияқты сезіндік». 22:00-ге дейін Рейнджерлер мен бұрынғы тұтқындар Платероға жетті, онда жарты сағат демалды. 23:00-де алтыншы армияға радиохабарлама жіберіліп, миссия сәтті аяқталғаны және құтқарылған тұтқындармен американдық шепке қайтып келе жатқаны туралы хабарланды. Санаудан кейін, тұтқындардың бірі, саңыры британдық сарбаз Эдвин Роуз жоғалып кеткені анықталды. Муччи Рейнджерлердің біреуін оны іздеуге жіберуге болмайтынын айтты, сондықтан ол таңертең оны іздеу үшін бірнеше партизандарды жіберді. Оны алып, ауруханаға жеткізу үшін танктерді жойғыш бөлімге тапсырыс берілді. Платеродағы жедел жәрдем ауруханасында скаут Альфонсо мен Рейнджер Фишерге дереу операция жасалды. Альфонсоның қарынынан оқтырма алынды, ол американдық шепке қайтарылса, жазылуы күтілуде. Фишердің қарынынан да оқтырма алынды, бірақ шектеулі ресурстар мен оның қарын мен ішегіне келген кең ауқымды зақымдануларға байланысты, толыққанды операция американдық ауруханада жасалуы керек екені шешілді. Топ 22:30-да Платеродан американдық шепке қарай жол тартқанда, Пайота мен оның партизандары әлсіз тұтқындарды тасымалдау үшін қосымша қарабао арбаларын беру үшін жергілікті ауыл тұрғындарымен үнемі байланысқа түсті. Топ Балинкаринге жеткенде, олар шамамен 50 арба жинады. Арбаларды пайдалану ыңғайлы болғанымен, қарабаолар өте баяу жылдамдықпен қозғалды, бұл кері сапардың жылдамдығын қатты төмендетті. Шарапатты бұрынғы тұтқындар мен азаматтарға қоса, Рейнджерлердің көпшілігі соңғы үш күнде бес-алты сағаттан артық ұйықтамаған. Әскерлер жиі галлюцинациялар көріп, немесе жүріп бара жатып ұйықтап қалатын. Рейнджерлерді ұзақ сапарда сергек ұстау үшін дәрігерлер бензедрин таратты. Рейнджерлердің бірі дәрінің әсері туралы былай деді: «Көзің ашыққа шығып кеткендей сезіледі. Қалауың келсе де жаба алмайсың. Мен ешқашан бір таблетка ішкенмін - маған осы жеткілікті болды». P 61 Black Widows американдық шепке қайтатын жолдарында да топқа көмектесіп, жолды күзетті. 21:00-де әуе шабуылы Платеродан 23 шақырым қашықтықтағы жолда бес жапондық жүк көлігі мен танкты жойды, топ кейіннен сол жолмен өтетін еді. Кері сапардың бір бөлігінде адамдарды Хұкбалахап, американдықтар мен жапондықтарды жек көретін филиппин коммунистік партизандары тоқтатып алды. Олар сонымен қатар Пайотаның тобының қарсыластары болды. Пайотаның лейтенанты Хұкбалахаппен келіссөз жүргізіп, Муччиге олардың ауылдан өтуге рұқсат бермейтінін хабарлады. Хабарға ашуланған Муччи лейтенантты қайтадан оларға рұқсат беруді талап ету үшін жіберді...

Фильмдегі бейнелеу

Бірнеше фильм рейдті бейнеледі, сонымен қатар әскери тұтқындардың деректік кадрларын да қосты.