Ливан саяхатшысы: Раймонд Эдде өмірі мен саяси жолы

Кіріспе

Ливандық саясаткер Раймонд Эдд (ريمون إدّه; 15 наурыз 1913 – 10 мамыр 2000) – көп жылдар бойы заң шығарушы және министр ретінде елге қызмет еткен ливандық маронит мемлекет қайраткері. Ол Ливан ұлттық блогының, ықпалды саяси партияның төрағасы болды. Бұрынғы президент Эмиль Эддедің ұлы Раймонд Эдд 1958 жылы президенттікке үміткер болды және кейіннен көп рет осы лауазымға ұсынылды. Ол өз қағидаларынан ешқашан бас тартпағанымен есте қалады, тіпті саяси үлкен пайдаға жету үшін де. Оның жақтастары оны "Ливанның жанұясы" деп атады. Ол – мықты ұлтшыл, француз басқаруына, сондай-ақ кейіннен Сирия, Израиль және Палестинаның Ливан ішкі ісіне әскери араласуына қарсы болды.

Ерте өмір

Эдде Египеттің Александрия қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Библос ауданындағы Эдде қаласының тумасы және Ливанның Османдық үстемдігіне қарсылас болған, бүлік жасады деген айыппен өлім жазасына кесілгеннен кейін осы қалаға паналаған еді. 1920 жылы Француз мандаты орналысымен Эмиль Эдде әйелі Лауди Сурсок және отбасымен Бейрутке қайтып келді. Жас Реймонд Эдде иезуит мектептерінде оқып, 1934 жылы заң мамандығы бойынша бітірді.

Мансап

Эдде 1949 жылы қайтыс болған әкесінен кейін Ұлттық блоктың жетекшісі болды. 1953 жылы ол Библос сайлау округінен Ұлттық Ассамблеяға сайланды; 1964-1965 жылдардағы бір жылдық үзілістен (осы кезеңде ол мандатын жоғалтып, кейіннен қосымша сайлауда қайтарып алды) басқа, ол 1992 жылға дейін парламентте қызмет етті, содан кейін Сирияның қолдауымен өткен сайлауды бойкоттауға шешім қабылдады. Эдде Ұлттық Ассамблеяда Ливанның жалдау құқығына қатысты заңдарын (1954 жылы) және банк ісіне (1956 жылы) реформалар жасады, нәтижесінде Швейцария үлгісіндегі құпия банктік жүйе құрылды, ол келесі онжылдықта Ливанның қарқынды экономикалық өсуіне ықпал етті. 1958 жылы президенттікке үміткер болған Эдде кейіннен президент Фуад Чехаб оны Ішкі істер, әлеуметтік қамтамасыз ету, Еңбек және Пошта мен телекоммуникация министрліктеріне тағайындады. Бірақ келесі жылы ол Deuxième Bureau (Ливанның әскери барлау қызметі) саяси және сайлау ісіне араласып жатқандығын айтып, Чехабпен ашық түрде келіспеушілікке ұшырады және наразылық білдіріп, министрлік лауазымынан кетті. Ол 1960-шы жылдарда Чехаб пен оның таңдаған жаңарушысы Шарль Хелудың үкіметіне қарсы парламенттік оппозицияны жетекшілік етті. 1968 жылы Эдденің Ұлттық блогы бұрынғы президент Камил Шамунның Ұлттық Либералдық партиясы мен Пьер Джемайелдің Катаеб партиясын біріктірген Хелф Альянсына қосылды. Сол жылы өткен парламенттік сайлауда Хелф Альянсы 99 мүшелі Ұлттық Ассамблеяда 30 орын жеңіп алды – Ливан парламенттеріндегі ұйымдасқан сайлау күштерінің ең жақсы көрсеткіші. Алайда, одақ ұзаққа созылмады: 1969 жылы Ливан үкіметі мен Палестина Азат ету ұйымы (ПАҰ) арасындағы Каир келісімінен кейін ол партиясын одақтан шығарды, бұл соңғысына Оңтүстік Ливанда база құруға және Израильге қарсы диверсиялық шабуылдар жасауға мүмкіндік берді. Эдде Ливан аумағында Ливандық емес қарулы күштердің болуына қатысты қатаң түрде қарсы болды. Ол сондай-ақ 1964 және 1968 жылдары Араб лигасы ұсынған Иордан өзенінің салаларын бұрып жіберуге қарсы болды, мақсаты Израильдің сумен қамтамасыз етілуін тоқтату болған. Ол Ливанды Израильдің шабуылдарына нысанаға айналдыратынын ескертіп, 1968 жылғы 28 желтоқсанда Бейрут әуежайына жасалған Израиль шабуылын дәлел ретінде келтірді. Ливан саясатында Израильмен әскери қақтығыстан аулақ болу туралы оның тұрақты ұстанымы сирек кездесетін жағдай еді. Чехабтың он екі жылдық билігі Ливанның мүддесіне қызмет етпеді деп сенген Эдде 1970 жылғы 17 тамызда Чехабтық кандидат Елиас Саркиске қарсы Сүлеймен Франгие президенттікке сайлануын қолдады. Алайда, Франгиемен оның одақтастығы ұзаққа созылмады. 1974 жылы ол бұрынғы премьер-министрлер Саиб Салам мен Рашид Карамимен, екеуі де сүнни мұсылмандармен жаңа коалиция құрды. 1975 жылы Ливан азамат соғысы басталған кезде Эдде – христиан саясаткерлерінің арасында басым түрі сүнни мұсылмандары тұратын Батыс Бейруттегі Сания ауданында тұратын жалғыз ірі саясаткер болды. Жергілікті мұсылман саясаткерлерімен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, оның араласуы мұсылман жасақтарының тұтқындаған христиандарды босатуға көмектесті. Христиандар мен мұсылмандардың бірге өмір сүруіне сенетін Эдде Ливанды этникалық және конфессиялық мемлекеттерге бөлу жоспарларына қарсы болды, осы жоспарларды АҚШ Мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер Ливанға таңуға тырысып жатыр деп айыптады және Франция мен Ватиканға барып, айтылған қастандыққа қарсылық білдіруді көздеді. 1976 жылы Эдде президенттікке үміткер болды; Ұлттық Ассамблеяда бірде-бір дауыс алмағаны сайлау заңбұзушылығына қатысты айыптауларға әкелді. Сол жылдың 22 желтоқсанында оған үш рет қастандық жасалғаннан кейін ол Ливаннан Парижге кетті, онда ол өмірінің соңына дейін тұрды. Ол Сирия және Израиль әскерлері Ливан аумағында болғанда оралудан бас тартты, бұл оның пікірінше, "басқыншылық" еді. Ол Ливан мәселелері бойынша сөз сөйлеуді жалғастырды. 2000 жылғы 10 мамырда қайтыс болған соңғы сөздері: "Мен ойланып отырмын. Мен Ливан туралы ойланып отырмын". Эдденің сіңілі баласы Карлос Эдде қазір Ливан Ұлттық блогын басқарады.

Eddé succeeded his father, who died in 1949, as leader of the National Bloc. He was subsequently elected to the National Assembly from a Byblos constituency in 1953; except for a one year break (1964–1965, when he lost his seat but subsequently recovered it in a by election), he remained in parliament until 1992, when he decided to boycott an election held under Syrian auspices, an election that he considered to be gerrymandered and rigged. In the National Assembly, Eddé sponsored reforms in Lebanon's rent laws (in 1954) and banking (1956), laying the basis for the Swiss style confidential banking system that proved to be a factor in Lebanon's explosive economic growth in the following decade. An unsuccessful candidate for the Presidency in 1958, Eddé was subsequently appointed to the Cabinet by President Fuad Chehab, with the portfolios of the Interior, Social Affairs, Labour, and Posts and Telecommunications. The following year, however, he had a public falling out with Chehab over what he saw as interference in political and electoral affairs by the Deuxième Bureau (Lebanon's military intelligence service), and resigned from the cabinet in protest. He led the parliamentary opposition to the regime of Chehab and of Charles Helou, his handpicked successor, throughout the 1960s. In 1968, Eddé's National Bloc joined the Helf Alliance, a grouping which included former President Camille Chamoun's National Liberal Party and Pierre Gemayel's Kataeb Party. In the parliamentary election held that year, the Helf Alliance won 30 seats in the 99 member National Assembly – the best result to date for any organized electoral force in Lebanon's notoriously fractured legislature. The alliance was not to last, however: he took his party out of the alliance in 1969 following the Cairo Agreement between the Lebanese government and the Palestine Liberation Organization (PLO), which allowed the latter to establish bases in Southern Lebanon from which to launch commando raids against Israel. Eddé was, and remained, implacably opposed to permitting any non Lebanese armed force to operate on Lebanese soil. He also opposed diverting the tributaries of the Jordan River, an Arab League proposal floated in 1964 and again in 1968, with a view to cutting off Israel's water supply. He warned that it would make Lebanon a target for Israeli raids, and cited the Israeli attack on Beirut Airport on 28 December 1968 as evidence of this. His consistent position of avoiding a military confrontation with Israel was rare in Lebanese politics. Convinced that the dozen years of Chehabist rule had not been in Lebanon's best interests, Eddé supported the election Suleiman Frangieh to the Presidency on 17 August 1970, against the Chehabist candidate, Elias Sarkis. His alliance with Frangieh did not last long, however. In 1974, he formed a new coalition with former Prime Ministers Saeb Salam and Rashid Karami, both Sunni Muslims. When the Lebanese Civil War broke out in 1975, Eddé was the only major Christian politician to be living in the predominantly Sanyah quarter of Sunni Muslim West Beirut. Remaining on good terms with local Muslim politicians, his intervention on many occasions helped bring about the release of Christians who had been kidnapped by Muslim militias. A believer in coexistence between Christians and Muslim, Eddé opposed plans to partition Lebanon into ethnic and sectarian statelets, plans which he accused the United States Secretary of State Henry Kissinger of conspiring to foist on Lebanon, and visited France and the Vatican in an attempt to rally opposition to the purported conspiracy. In 1976, Eddé stood as a candidate for the Presidency; his failure to win a single vote in the National Assembly led to allegations of electoral misconduct. On 22 December of that year, following three attempts on his life, he left Lebanon for Paris, where he was to spend the rest of his life. He refused to return while Syrian and Israeli troops remained on Lebanese soil, in what he called an occupation. He continued to speak out on Lebanese affairs. His last words, when he died on 10 May 2000, were, "I'm thinking. I'm thinking of Lebanon." Eddé's nephew, Carlos Eddé, now leads the Lebanese National Bloc.