Кіріспе

Сибириада (Сибириада, транслит. Sibiriada) – 1979 жылы түсірілген, Андрей Кончаловский режиссерлік еткен және Mosfilm студиясының өндірісіндегі советтік тарихи драмалық фильм. Төрт бөлімнен тұратын бұл эпикалық туынды XX ғасырдың көп бөлігін қамтиды.

Тақырыптар

Фильм әр түрлі дәстүрлерден алынған повестволық элементтерді үйлестіреді. Оның бірінші бөлімі электрленбеген дәуірдегі орыс мәдениетінің керемет архетиптік элементтерін көрсетеді. Сол сияқты, кейіпкердің Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын баяндайтын бөлімге қаһармандық эпостың элементтері енгізілген.

Қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Елан қаласында тұратын Соломиндер мен Устюжаниндер екі әулеті арасындағы алауыздық төңірегінде өрбиді. Соломиндердің жағдайы салыстырмалы түрде жақсы болса, Устюжаниндер кедейлікте өмір сүрді. Фильм 1904 жылы басталады. Афанаси "Афоня" Устюжанин – қартайған шаруа, күні бойы "Еланнан алыс жерде" жол салып шаршайды. Оның жеті жасар ұлы Николай "Коля" Устюжанин Соломиндерден ұрлық жасап, өзін асырауға мәжбүр. Ол революционер-қашқын Родион Климентовпен кездеседі, ол оған үлгі болады, бірақ жақын арада полиция оны ұстап алып кетеді. 1917 жылы Коля әкесіне жол салуға көмектеседі, ол жоба көп шақырымға созылған алып шаруаға айналады. Ол Анастасия "Настя" Соломинамен махаббатқа қабаттса, бірақ революция туралы пікірталас Настяны ашуландырады, ол дереу Филипп Соломинді іздеп барып, оны сүйіп, үйленуді талап етеді. (Филип бұрын оған қызығушылық танытқан және алдымен оны мазақтап отыр деп ойлайды.) Тойға дайындық басталғанда, Коля кешірім сұрап жалбарынады, бірақ Настя кек алудың ләззатын табады. Коля Соломиндермен төбелес кешіреді, жеңіліп, өзенге ағысып кетеді. Салтанаттың соңында Настя Филипке қарсылық білдіріп, онымен тұрмысқа шыққанмен, оның да жарлығы бола алмайтынын аңғартпайды. Кейін ол оны амбарда жасырынған күйі табады, оны ұрып, жартылай жалаңаштап жібереді. Ол есінен айырылған Коляға қосылады. Осы уақытта Афоняның (жол салумен айналысып жүрген) жүрегі ауырып, құмырсқалардың қанатына жатып, жалғыз өледі. 1932 жылы Коля адал, революциялық көзқарастағы ұлы Алексеймен бірге Еланға харизматикалық партиялық лауазымда оралады. Ол Соломиндерге өзімен бірге кеткен Настяның батырлықпен қаза тапқанын хабарлайды. Ауылдық кеңесте ол ауылды аймақтың табиғи ресурстарын игеру жоспарына келістіреді. Даудан кейін Коля Спиридон Соломинді тұтқындайды, ол көп ұзамай қашып, Коляны өлтіреді. Алексей қашып кетеді. 1941 жылдың маусым айында Алексей Еланға оралып, Таямен танысады. Қалаға әскерге шақырушы кеме келіп, Ұлы Отан соғысының басталғанын жариялайды, Алексей әскерге жазылады. Кеме кетіп бара жатқанда, Тая Алексейге өмір бойы күтетінін айқайлайды. Соғыста Алексей жараланған офицерді (Филипті танымайды) құтқарып, қаһармандық ерліктері үшін марапатталады. Соғыс аяқталады, ал Тая Алексейдің қайтуын күн сайын күтеді, бірақ ол ешқашан оралмайды. 1964 жылы Алексей мұнай бұрғылау бригадасымен Еланға оралады. Оның інісі Спиридон түрмеден ашулы және осал күйде оралады, Алексей оған тек аянып қана қояды. Ол Таямен кездеседі және олармен бейресми қарым-қатынас жасайды, бірақ Таяға Алексейдің бастығы Тофик та соққы береді, бұл жағдайға нүке айтады. Осы уақытта Мәскеуде тұратын Филип Кеңес басшылығының жоғары сатысына көтеріледі, бірақ Еланды су басуы мүмкін алып гидроэлектр станциясын салу жоспарымен күреседі. Алексей қаладан кету үшін мұнай бұрғылау жұмысынан бас тартады, Таяның үйіне тоқтап, оны Сочи курорттық қаласына алып кетуді ұсынады, бірақ олардың бір-бірінен алыстағаны анық болады, ол күтіп отырған баланың Алексейдікі ме, Тофиктікі ме екенін айтудан бас тартады. Алексей ашуланып кетеді, ал ол қаладан кетер алдында мұнай ұңғымасы жарылады. Жарылыс отқа айналады, Алексей бұрынғы әріптесін құтқаруға асығады, бірақ сол жерде қаза табады. Спиридон соңғы Устюжаниннің өліміне риза болады, бірақ Тая оған Алексейдің баласын күтіп отырғанын айтады. Мәскеудегі партиялық конференцияда мұнай табылуы туралы телеграмма келіп түседі, бұл Сібірді кен өндіру орталығы ретінде бекітеді. Алексейдің қазасына орай, бір минут үнсіздік сақталады. Филип Еланға жарылысты тоқтату операциясын қадағалау үшін ұшып келеді, бірақ қаланы құтқару үшін зиратты бұзу керектігі анық болады. Фильмнің соңында Соломиндер мен Устюжаниндердің әруақтары зиратқа келіп, алғыс айтып, бірліктерін білдіреді.

Марапаттар

Фильм 1979 жылғы Канн кинофестивалінде «Гран-при» жүлдесін жеңіп алды.

Танымал мәдениетте

Эдуард Артемьевтің «Поход» («Крестовый поход») фильміндегі тақырыбы орыс трансы PPK тобымен орындалып, 2001 жылдың тамызында «ResuRection» деген атпен шықты. Ол Ұлыбритания сингл чартында 3-орынға жетті. Equilibrio & Chimpunpan-ның «Eduard Artemyev Siberiade Theme» және Питер Терменнің «Sibiriada» каверлері 2018 жылы жарық көрді. 2020 жылы VIZE және Алан Уокер еуропалық музыка продюсерлері осы тақырыпты «Space Melody (Edward Artemyev)» әнінде тағы қолданды. Бұл неміс әншісі Леонидің вокалымен би музыкалық жазба. Сол жылы тағы екі кавер шықты: CS Jay (Christian Steen Jensen) синглы «Sibiriada» және Messer Chups альбомындағы «Siberiade» трегі. Фильмнің тақырыбы 2014 жылы Сочиде өткен қысқы Олимпиаданың ашылу салтанатында да пайдаланылды, сол кезде кішкентай Любовь қыз ауаға көтерілді.